IV SA/Po 719/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 719/18 w sprawie ze sprzeciwu R. S. na decyzję Komendanta Policji z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie R. S. wniósł sprzeciw od decyzji Komendanta Policji z dnia [...] maja 2018r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej. Skarżący złożył również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką, a źródłem ich utrzymania jest renta wnioskodawcy ([...] zł) i dochód żony z gospodarstwa rolnego ([...] zł), z których opłacane są opłaty za media (ok. [...] zł/mc) i koszty leczenia ([...] zł). Wnioskodawca poinformował, że jest właścicielem domu o pow. [...] m˛ (wartość ok. [...] zł) zaś jego małżonka posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha z zabudowaniami, w tym dom o pow. [...] m2, budynek gospodarczy, drewnik i wiata. W pkt. 7.2.1. wskazano, że Skarżący posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce w kwocie około [...] zł. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 24 października 2018r. wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawcy i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe w tym dotyczących gospodarstwa rolnego; wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wyjaśnienia czy skarżący i jego żona posiadają pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy); przedłożenia kopii zeznań podatkowych za 2017r. (własnego i żony), wskazania rodzaju produkcji rolnej i przedłożenia kopii decyzji przyznających dopłaty do produkcji rolnej za 2017r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przesłał jedynie część z wymienionych w wezwaniu dokumentów, wobec czego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 listopada 2018 r. umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. R. S. pismem z dnia 3 grudnia 2018 r. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że argumentacja Sądu jest błędna. Ponadto powołał się na równość stron w postępowaniu, gwarantowaną przez Konstytucję RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej jako ppsa) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy słusznie wskazał, że zgodnie z art. 239 §1 pkt 1 lit. d ppsa strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach ze stosunku pracy i stosunków służbowych, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że wnioskodawca w spawie, w której skarży decyzję w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej obniżającej dodatek służbowy jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych. Uzasadnia to umorzenie przez referendarza sądowego na podstawie art. 249a ppsa postępowania w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazuje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ppsa). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11; z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zatem, to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu wykazanie tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 ppsa. Sąd wskazuje, że niedostarczenie wszystkich żądanych danych spowodowało, że oświadczenie wnioskodawcy pozostało niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony był do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA z 17 grudnia 2015 r., II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., II GZ 377/15 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca pomimo wezwania nie odpowiedział w pełnym zakresie i nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na rodzaj prowadzonej produkcji rolnej prowadzonej przez żonę, pozwalających na ustalenie rzeczywistej wysokości dochodu z niej uzyskiwanego. Przestawione przez wnioskodawcę dokumenty nie pozwalają również na ustalenie pełnej sytuacji finansowej żony. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych własnych i żony (w tym związanych z prowadzoną produkcją rolną). Za wystarczające nie może być uznane przedłożenie salda z konta bankowego na dzień 6 listopada 2018r. Na tej podstawie nie można bowiem ustalić przebiegu operacji bankowych, które są niezbędne dla ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Referendarz słusznie uznał, że powyższe uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Argumenty zawarte w sprzeciwie są bezzasadne i nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Rozpoznając sprawę niniejszą Sąd wziął również pod uwagę, że z informacji zawartych w druku PPF, jak również z potwierdzenia salda rachunku bankowego Skarżącego i jego małżonki - aktualnego na dzień 06 listopada 2018 r. - wynika, że posiadają oni oszczędności w wysokości [...] zł i limit kredytowy w wysokości [...] zł. Niezależnie zatem od faktu niewykonania w pełni zarządzenia referendarza sądowego, z nadesłanych przez Skarżącego dokumentów wynika, że w dacie rozpoznawania wniosku o prawo pomocy Skarżący dysponował środkami wystarczającymi na zapewnienie sobie pomocy pełnomocnika zawodowego. W złożonym sprzeciwie Skarżący nie wskazał, aby sytuacja ta uległa zmianie. W związku z powyższym na podstawie art. 260 §1 i § 3 ppsa, postanowiono jak w sentencji. Ubocznie należy wyjaśnić, że jeżeli Skarżący zdecyduje się na ustanowienie pełnomocnika zawodowego z wyboru - a Sąd uwzględni - jego skargę (art. 200 ppsa), to na wniosek o zwrot kosztów postępowania, złożony najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia (art. 210 ppsa), Sąd zasądzi od organu na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania.