II SA/Rz 328/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata J. S. wynagrodzenie w kwocie 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ jako kuratorowi nieznanego z miejsca pobytu skarżącego J. J. Przedmiotem skargi J.J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO, lub Kolegium) z [...] stycznia 2015 r. nr [...], wydana w sprawie zobowiązania do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Po rozpatrzeniu wniosku B. J. – przedstawiciela ustawowego K. J. - Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] grudnia 2013 r. przyznał B. J. przedstawicielowi ustawowemu K.J. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2013 r. do 30 września 2014 r. z ww. decyzji wypłacono łącznie 5000 zł. Ponieważ dłużnik alimentacyjny nie dokonał jakiejkolwiek wpłaty na poczet ww. należności w związku z powyższym Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] listopada 2014 r. nr [...] zobowiązał J.J. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez B. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 grudnia 2013 r. do 30 września 2014 r. w wysokości 5000 zł, łącznie z ustawowymi odsetkami, w wysokości 321,44 zł. W odwołaniu od tej decyzji adwokat J. S. – działając jako przedstawiciel dla nieznanego z miejsca pobytu J.J. - wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. SKO decyzją z [...] stycznia 2015 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Zwróciło uwagę, że wydanie decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest obowiązkiem organu właściwego wierzyciela, a tym organem w przypadku odwołującego się jest Burmistrz Miasta i Gminy [...]. Kolegium powołało się na stanowisko sądów administracyjnych zgodnie z którym w przedmiotowym postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywach ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń, wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej. Adwokat J.S. złożył w imieniu nieznanego z miejsca pobytu J.J. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) na decyzje SKO z [...] stycznia 2015 r., wnosząc o jej uchylenie w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania w szczególności art. 7, 77, 80 K.p.a. Nadto zarzucono naruszenie art. 27 ust. 7 pkt 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 poz. 1228 ze zm.; dalej zwanej jako ustawa), przez błędne jego zastosowanie w szczególności nie poinformowanie dłużnika alimentacyjnego o wysokości świadczenia alimentacyjnego, zwrotu świadczenia alimentacyjnego, jak i wysokości zobowiązania alimentacyjnego. Podczas gdy dłużnik alimentacyjny nie przebywa pod adresem zamieszkania, nie jest znane miejsce jego pobytu i dłużnik nie wie, że toczyło się postępowanie administracyjne. Podniesiono, że zgodnie z art. 27 ust. 7 pkt 1-3 ustawy organ administracyjny nie powiadomił prawidłowo dłużnika alimentacyjnego o zobowiązaniach alimentacyjnych. W szczególności organ nie przekazał informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, informacji o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa. Zarzucono, że o powyższych zobowiązaniach dłużnik alimentacyjny nie został poinformowany, gdyż ich nie otrzymał, prawdopodobnie przebywa za granicami kraju i nic nie wie o zobowiązaniach alimentacyjnych, które zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego, jak też o rosnących odsetkach, które będzie musiał spłacać po powrocie. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak w zaskarżonej decyzji. WSA zwrócił się do adwokata J.S. pismem z 30 marca 2015 r. w którym stwierdził, że dopuszcza możliwość złożenia przez niego - jako osobę zainteresowaną - wniosku o ustanowienie kuratora przez WSA dla strony skarżącej nieznanej z miejsca pobytu w przedmiotowej sprawie przed sądem administracyjnym. Jednocześnie Sąd zasygnalizował, że z uwagi na fakt, że przed organami administracji publicznej w sprawie ww. adwokat był ustanowiony dla strony skarżącej jako kurator absentis, dlatego w przypadku złożenia przez niego wniosku do WSA o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu J.J., Sąd rozważy ustanowienie adwokata J.S. jako takiego kuratora. W związku z powyższym Sąd wezwał ww. adwokata do udzielenia odpowiedzi w zakresie wniosku o ustanowienie kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu strony skarżącej przed WSA w niniejszej sprawie. Adwokat J.S. wnioskiem z 7 kwietnia 2015 r. zwrócił się do WSA o ustanowienie go jako kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu J.J.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jest bezzasadna. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] stycznia 2015 r. [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] listopada 2014 r., zobowiązującą J.J. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez K.J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 grudnia 2013 r. do 30 września 2014 r. w wysokości 5000 zł, wraz z ustawowymi odsetkami. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tą regulacją dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zatem, dopóki decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie zostanie wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego w jednym z dostępnych trybów weryfikacji, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie we właściwym postępowaniu oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to organy administracji są związane decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne i na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie tej decyzji. Stanowisko to jest utrwalone w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2014 r., sygn. I OSK 525/13, z 27 listopada 2013 r., sygn. I OSK 1679/13, z 29 lipca 2011 r., sygn. I OSK 546/11, i z 11 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 1200/12). Powyższe oznacza, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Decyzja ta jest związana z decyzją o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, będąc jej prawną konsekwencją. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 u.p.o.u.a. organ zobowiązany jest dokonać ustaleń, o jakich mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, tj. ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy te świadczenia zostały wypłacone, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. W świetle tych przepisów bezspornym jest przy tym, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ obowiązany jest do ustalenia wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych podmiotom uprawnionym, a także ustalenia wysokości sum wyegzekwowanych w toku egzekucji komorniczej tytułem wykonania zobowiązania alimentacyjnego (zob. wyrok WSA w Opolu z 13 stycznia 2015 r., sygn. II SA/Op 574/14). Postępowanie w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wtórny względem obowiązku alimentacyjnego, niemniej jednak nie zmienia to faktu, że wydanie decyzji we wskazanym postępowaniu powoduje powstanie w ramach nowego stosunku prawnego obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami, o czym stanowi art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. (tak w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 17 lipca 2007 r., sygn. II SA/Ol 53/07). W przedmiotowej sprawie decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] grudnia 2013 r., nr [...] o przyznaniu K. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego została doręczona adresatowi, a także Sądowi Okręgowemu oraz komornikowi. Decyzja ta stała się ostateczna. Przed wszczęciem postępowania o zwrot świadczeń wypłaconych w/w decyzją ustanowiono dla nieznanego z miejsca pobytu J.J. przedstawiciela w osobie adwokata J.S., celem reprezentowania nieobecnego w postępowaniu administracyjnym w sprawie. Kurator absentis został ustanowiony na mocy postanowienia z 26 lutego 2014 r., sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w [...][...] Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z siedzibą w [...] W związku z powyższym Burmistrz Miasta i Gminy [...] pismem z 21 marca 2014 r. poinformował adwokata J.S. jako przedstawiciela nieznanego z miejsca pobytu dłużnika o wydaniu ww. decyzji z 30 grudnia 2013 r. Natomiast zawiadomieniem z 16 października 2014 r. Burmistrz zawiadomił przedstawiciela, że zostało wszczęte z urzędu postępowanie w celu wydania decyzji w sprawie zwrotu przez J.J. - jako dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną M. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. Następnie zostały doręczone ww. przedstawicielowi decyzje organu I i II instancji – zobowiązujące dłużnika do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Z treści art. 48 § 1 K.p.a. wynika, że pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu, dla których sąd nie wyznaczył przedstawiciela, doręcza się przedstawicielowi ustanowionemu w myśl art. 34 K.p.a. W związku z powyższym trafne jest argumentacja Kolegium, że doręczenia aktów procesowych w tej sprawie przedstawicielowi były skuteczne wobec nieznanego z miejsca pobytu J.J. Zatem bez wpływu na wynik niniejszej sprawy musi pozostać okoliczność, że K. G. uznany został na gruncie niniejszego postępowania administracyjnego za osobę nieznaną z miejsca pobytu. Niezależnie od powyższego Sąd zdaje sobie sprawę, że decyzja Burmistrza z [...] grudnia 2013 r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wadliwie nie została doręczona przedstawicielowi - nieznanego z miejsca pobytu J.J. (przedstawiciel ten został ustanowiony po wydaniu tego rozstrzygnięcia). Stanowisko Sądu w tym zakresie znajduje oparcie w judykaturze, która przyjmuje, że już na etapie postępowania o ustaleniu wierzycielowi prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego - interes dłużnika alimentacyjnego wymaga ochrony (por. uzasadnienie wyroku WSA z 25 lipca 2012 r., sygn. II SA/Rz 402/12). W wyniku bowiem tego właśnie postępowania ma on interes prawny w rozumieniu art. 25 u.p.o.u.a. w związku z art. 28 K.p.a. (osobisty, indywidualny i realnie istniejący w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego). W postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dłużnik alimentacyjny jest więc stroną, podobnie jak wierzyciel alimentacyjny. Zatem może kwestionować odwołaniem zasadę i rozmiar swojego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 u.p.o.u.a. (zob. A. Korcz – Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz C.H. Beck W-wa, s. 56). Wspomniane ostatnio przepisy wymagają doręczenia dłużnikowi alimentacyjnemu decyzji przewidzianej w art. 20 ust. 2 u.p.o.u.a. Natomiast pominięcie go w postępowaniu w sprawie o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego skutkuje wadliwością postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Skoro na etapie postępowania o ustalenie wierzycielowi prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego – J. J. jako dłużnik alimentacyjny - został pominięty przez organ I instancji, zatem może on na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. żądać w odrębnym trybie - wznowienia postępowania. Wadliwość tego postępowania administracyjnego pozostaje jednak bez wpływu na sprawę dotyczącą zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, gdyż decyzja z [...] grudnia 2013 r. stała się ostateczna, z uwagi na jej doręczenie osobie uznawanej za stronę przez organ, który ją wydał. Skoro więc decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego stała się ostateczna, a świadczenia zostały wypłacone, w związku z tym organy miały obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego są więc oczywiście chybione. Zarzut naruszenia przepisów K.p.a. został w skardze sformułowany ogólnikowo, w oderwaniu od czynności podejmowanych w sprawie. Istotne w postępowaniu fakty zostały ustalone niewątpliwie, nie kwestionował ich sam skarżący. Dlatego też kwestionowanie sposobu prowadzenia postępowania dowodowego poprzez wskazanie naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w okolicznościach sprawy jest oczywiście bezzasadny. Mając powyższe na uwadze Sąd ocenił, wydanie decyzji organów obu instancji za zgodne z prawem i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) - skargę jako bezzasadną oddalił. O przyznaniu kwoty 240 zł tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata J.S. – działającego w sprawie jako kurator dla nieznanego z miejsca pobytu J.J. - Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a., oraz § 18 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).