II SA/Rz 472/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odprowadzenia wód opadowych postanawia I. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 200 zł., II. W pozostałej części odmówić przyznania prawa pomocy. E. W. we wniesionej przez siebie do WSA w Rzeszowie skardze na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, załączając jednocześnie /błędnie/ mający zastosowanie w postępowaniu cywilnym przed sądami powszechnymi formularz Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. W złożonym następnie prawidłowo w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF obowiązującym osoby fizyczne ubiegające się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżący – powołując się na zły stan zdrowia swojego i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony, niskie dochody oraz trudny charakter sprawy - wniósł o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wg zawartego w tym wniosku i złożonego następnie dodatkowego oświadczenia: - posiadany przez niego i żonę majątek obejmuje dom o pow. 55 m² (wyremontowany w 2012 r.) wraz z budynkiem gospodarczym (150 m²) i 46-arową działką rolną, zaś z pojazdów mechanicznych samochód Tico (rok prod. 1998), - uzyskiwane dochody pochodzą z pobieranych przez nich emerytur w wysokości netto 1436 zł. (skarżący) i 1227 zł. (jego żona), - wyszczególnione przez skarżącego wydatki obejmują: zakup żywności – ok. 1000 zł., koszty leczenia – 260-800 zł. oraz opłaty za tzw. media i podatki – 600 zł. Dodatkowo zasygnalizował koszty związane z zakupem odzieży, obuwia, "dojazdów do miasta", obowiązek zapłaty opłaty legalizacyjnej – 50 tys. zł., a także zadłużenie u rodziny i znajomych na sporządzenie dokumentacji aktualizacyjnej do budynku – 6 tys. zł. (załączone kserokopie faktur i rachunku potwierdzają wydatki związane ze sporządzeniem projektu rozbudowy budynku mieszkalnego, mapy dla celów projektowych i wydaniem map z ewidencji gruntów na łączną kwotę 5808 zł.). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego (m.in. radcy prawnego) wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej warunkowane jest wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a. Wykazanie przez taką osobę braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny stanowi zaś podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz wydatki składają się na koszty sądowe) - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, przyznanie prawa pomocy tak w zakresie całkowitym jak i częściowym warunkowane jest wyłącznie sytuacją materialno – finansową wnioskującego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe (z tego względu bezpośredniego znaczenia dla rozpoznania wniosku pozbawione są takie powoływane przez skarżącego okoliczności, jak jego wiek, nieporadność, "słabe wykształcenie" czy subiektywne przekonanie o znacznym stopniu trudności sprawy). Ocena tej sytuacji względem E. W. nie pozwala na uznanie, iż spełnia on przesłankę do przyznania mu prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie (tj. całkowitym) i nie będzie w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania (obowiązek ich ponoszenia wynika z art. 199 P.p.s.a. i co do zasady obciąża wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody – postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04). Wraz z żoną ma on w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe i do tego nie najniższe względem 2 osób dochody (razem 2663 zł./m-c), które oprócz wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem ich i domu (w tym leczeniem), pozwalają mu na podejmowanie dodatkowych działań wymagających nakładów finansowych (w tym przeprowadzenie remontu domu). W tej sytuacji należy zwrócić uwagę na ugruntowane w orzecznictwie sądowym stanowisko, że przyznanie prawa pomocy /szczególnie w zakresie całkowitym – a więc objętym wnioskiem/ powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, np. względem bezrobotnych, samotnych, pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są bardzo ograniczone (tak m.in. postanowienia NSA z dnia 26 października 2010 r. I OZ 819/10 i z dnia 19 października 2010 r. I OZ 789/10, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r. I OZ 336/10). Skarżący z podanych wyżej względów do takich osób niewątpliwie się nie zalicza, więc jego wniosek może podlegać ocenie jedynie pod względem dopuszczalności przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Ocena udzielonych przez niego informacji prowadzi do uznania o celowości zwolnienia go w znaczącej części (tj. w kwocie 300 zł.) od związanego z wniesieniem skargi wpisu, co w najpełniejszy sposób zabezpieczy jego interesy w sprawie. Rodzaj i charakter ponoszonych przez skarżącego wydatków oraz ich relacja do dochodów nakazuje z dużym stopniem prawdopodobieństwa przypuszczać, że chociaż dochody te nie są małe, to wygospodarowanie z nich w krótkim okresie czasu pełnej kwoty wpisu (w niniejszej sprawie wynosi on 500 zł.), mogłoby wiązać się dla niego z ograniczeniem dostępności do Sądu lub znaczącymi trudnościami skutkującymi koniecznością wyboru, którym niezbędnym potrzebom życiowym przyznać priorytet w zaspokojeniu. Jednocześnie należy uznać, że z analizy udzielonych przez niego informacji nie wynika, aby zasadnym było przyznanie mu prawa pomocy w szerszym, niż w/w zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałej części i ustanowienia dla niego radcy prawnego (przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie - wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, sąd orzekający w sprawie bierze także z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji). Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący powołując się na trudną sytuację osobistą i finansową, faktycznie nie wykazał związanego z jednorazowym poniesieniem kosztów postępowania zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania swojego i żony (w tym zakresie za zbyt daleko idące zakwalifikowano też jego uznanie się za osobę nieporadną życiowo i nie potrafiącą się samodzielnie zająć sprawą). Uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wiąże się z zagrożeniem zaspokojenia nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie najważniejszych, zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe (żywność, opłaty związane z utrzymaniem domu, koszty leczenia); zasadniczo nie obejmują one np. wydatków związanych z użytkowaniem pojazdów mechanicznych, inwestycjami (remontami), czy spłatą zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów, pożyczek) wobec innych osób czy instytucji; ta ostatnia okoliczność znajduje potwierdzenie m. in. w postanowieniu NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12. Końcowo wyraźnego podkreślenia wymaga również, że finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych wiąże się z tym, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej. W przypadku wnioskodawcy wiąże się to z: - rozbieżnościami co do wysokości wydatków wykazanych pierwotnie w Oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (np. opłaty za prąd, gaz i wodę – 270 zł./m-c, telefon – 70 zł., podatek – 263 zł./rok i ubezpieczenie – 160 zł./rok; ich rozliczenie w skali miesiąca daje ok. 375 zł.), a następnie w formularzu PPF i dodatkowym oświadczeniu (opłaty za media i podatki – 600 zł./m-c). /ubocznie należy zauważyć, iż uwzględnienie wszystkich wymienionych przez skarżącego wydatków, nawet uśredniając ich wysokość, przekraczałoby deklarowane przez niego dochody, co stawia pod znakiem zapytania wiarygodność udzielanych przez niego informacji; w pierwotnym Oświadczeniu wskazał on również na koszty zakupu opału (ok. 2925 zł./rok)., ubrań i butów dla 1 osoby (200 zł.), dojazdy do lekarza i na załatwianie formalności (250 – 350 zł./osobę)/, - rozbieżnościami co do miesięcznych wydatków na leczenie, określonych w Oświadczeniu (...) na 260 zł., we wniosku PPF na 800 – 950 zł./m-c, zaś w dodatkowym oświadczeniu na 260 – 800 zł./m-c., - brak określenia (pomimo wezwania) wydatków związanych z utrzymaniem i eksploatacją samochodu, - brak wskazania (pomimo wezwania) osób, u których zaciągnął pożyczkę i jej kwoty pozostałej do spłaty; pośrednio świadczy to o tym, że wbrew złożonemu oświadczeniu wydatki związane ze sporządzeniem dokumentacji projektowej zostały pokryte przez skarżącego z własnych środków, a argument o pożyczce na ten cel został powołany wyłącznie dla potrzeb wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nienależyte uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi o uznaniu, iż nie zostały wykazane przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r. II GZ 404/11), brak natomiast wykonania /w całości lub w części/ wezwania wystosowanego na podstawie art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12). Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, będzie przysługiwał mu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym kwoty nieobjętej przyznanym zwolnieniem). W tych okolicznościach, uznając zdolność wnioskodawcy do partycypacji w kosztach postępowania związanych z jego udziałem w sprawie, a jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do wyłączenia względem niego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w zakresie nie objętym zwolnieniem, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.