II SA/Rz 648/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. i W. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. E. S. i W. S. dołączonym do skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym przedmiocie formularzu PPF wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazali, że obecna sytuacja finansowa nie pozwala im na poniesienie tak wysokiej kwoty, jaka przewidziana jest od skarg dot. pozwolenia na budowę /500 zł/. Obydwoje pracują, ale oprócz utrzymania domu i wydatków związanych z leczeniem muszą finansowo wspierać zamieszkującą z nimi niepracującą córkę i jej rodzinę (mąż i niespełna 2-letnia wnuczka). Nie dysponują żadnymi oszczędnościami. Posiadane małe gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów (nie pobierają dopłat do produkcji rolnej), są w potrzebie koniecznego remontu domu. Wg zawartego we wniosku i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz przedłożonych załączników, majątek skarżących obejmuje dom o pow. 150 m², nieruchomość rolną o pow. 1,32 ha oraz samochody osobowe Fiat Panda i Fiat Seicento (zakup tego pierwszego został sfinansowany spłaconym 2 lata temu kredytem). Wysokość wynagrodzenia za pracę ich i zięcia to odpowiednio 2600, 2800 i 1700 zł (kwoty netto). Przypadająca do uiszczenia z tytułu wpisu kwota spowoduje konieczność przełożenia jakiś należności na następny miesiąc, co wobec braku gwarancji wystąpienia nagłych przypadków (np. choroby własne lub dziecka) może doprowadzić do sytuacji, że nie będą w stanie uregulować powstałych zaległości (w ciągu ostatniego miesiąca z tytułu opłat sądowych musieli uiścić kwotę 1000 zł). Ponoszone w skali miesiąca wydatki obejmują: utrzymanie domu 1557 zł (w tym: telefon – 134 zł, gaz – 186 zł, energia elektr. – 435 zł, woda i kanalizacja – 246 zł, odpady komunalne – 40 zł, opał – 416 zł, naprawy sprzętu – 100 zł), spłatę zaciągniętych na remont łazienki i piwnic pożyczek (w banku, z ratą 160 zł do lipca 2015 r. i w PKZP do stycznia 2016 r. – 800 zł), pozostałe w wysokości 3383 zł (koszty leczenia – 500 zł, utrzymania samochodów – 600 zł i zakupu żywności). Grunty rolnie nie są uprawiane, na większości posadzony jest młody las. Planowany remont domu (wymiana okien i pieca c.o. oraz remont dachu) ma być sfinansowany z odprawy emerytalnej skarżącej. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. E. i W. S. warunku tego nie spełnili, a udzielone przez nich informacje nie wykazują związku między poniesieniem kosztów sądowych, a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania ich i pozostałych domowników (stosownie do postanowienia NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12, przez uszczerbek ten należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych). Przy zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych, dochody w wysokości ponad 7 tys. zł miesięcznie nie mogą być uznane za nieadekwatne względem jednorazowego poniesienia kosztów sądowych i zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych 5-osobowej rodziny, zwłaszcza że w kontekście przesłanek przyznawania prawa pomocy, zaspokajanie tych potrzeb nie obejmuje wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie zabezpieczające podstawy egzystencji (zakup żywności, środków czystości, koszty leczenia, najważniejsze wydatki związane z utrzymaniem domu /mieszkania). Skarżący nie wykazali, by jakiekolwiek spośród nich pozostawały niezaspokojone lub były zagrożone w związku z wymogiem poniesienia kosztów sądowych, w tym zwłaszcza opłacenia związanego z wniesieniem skargi wpisu. Wręcz przeciwnie, ponosili w przeszłości, ponoszą obecnie i planują poniesienie w przyszłości takich, które kryterium wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych nie spełniają, a tym samym nie może być im przyznane pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Wśród obecnych za takie kwalifikują się wynoszące razem ponad 1,5 tys. zł/m-c koszty utrzymania pojazdów mechanicznych (przynajmniej w zdecydowanej większości) oraz spłatą zaciągniętych zobowiązań cywilnoprawnych, tj. pożyczek (wyłączenie pierwszeństwa w ich spłacie względem kosztów postępowania sądowego potwierdzają m.in. postanowienia NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. I GZ 122/09 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). O pozytywnej ocenie kondycji finansowej skarżących świadczy także stosunkowo szybka spłata kupionego na kredyt samochodu Fiat Panda (skoro kredyt został spłacony 2 lata temu, a samochód wg informacji pozyskanych z akt II SA/Rz 364/15 i II SA/Rz 460/15 pochodzi z 2011 r., oznacza to spłatę kredytu w ciągu ok. 2 lat), zdolność do wygospodarowania środków na zalesienie nieruchomości rolnej, a także przeprowadzony i planowany remont domu, co bez wątpienia związane jest z nieporównywalnie większymi nakładami niż koszty sądowe związane z niniejszą sprawą oraz pozostałymi toczącymi się postępowaniami z ich skarg. Jako uzasadniające przyznanie dochodzonego prawa pomocy nie mogą być też uznane hipotetyczne wydatki, jakie potencjalnie mogą wystąpić w sytuacjach zdarzeń losowych (np. poważnej choroby). Z powyższego – wbrew stanowisku skarżących – nie sposób wyprowadzić twierdzenia o braku możliwości poniesienia przez nich związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych, w tym zwłaszcza opłacenia wpisu od skargi, co stanowi warunek nadania jej dalszego biegu i merytorycznego rozpoznania. Obowiązek ponoszenia tych kosztów wynika z art. 199 P.p.s.a. i zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, dotyczy wszystkich posiadających jakiekolwiek środki majątkowe oraz dochody (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. OZ 862/04), które to kryterium spełniają. W opisanej sytuacji nie bez znaczenia pozostaje także brak pełnego udokumentowania przez skarżących swojej sytuacji finansowej, a mianowicie brak przesłania wyciągów z rachunków bankowych oraz kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość rat spłacanych pożyczek, czego m.in. dotyczyło skierowane do nich wezwanie z dnia 1 czerwca 2015 r. Jak już wskazywano skarżącym w treści postanowień wydanych w wyniku rozpoznania ich wniosków o prawo pomocy w w/w sprawach II SA/Rz 364/15 i II SA/Rz 460/15, finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji (dokumentów) powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11). Podważa to jednocześnie wiarygodność już udzielonych informacji, które częściowo i tak są niespójne; dotyczy to zwłaszcza kosztów utrzymania samochodów, oszacowanych we wniosku PPF na kwotę ok. 300 zł, zaś w dodatkowym oświadczeniu na dwukrotnie więcej. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżących na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje im od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.