II SA/Rz 844/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie SO del. Elżbieta Mazur-Selwa NSA Małgorzata Wolska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2013 r. ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi K. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO, Kolegium) z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] po rozpoznaniu wniosku K. S., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą matki wnioskodawczyni – H. S. Podstawą odmowy było ustalenie, że K. S. nie jest spokrewniona z H. S. w pierwszym stopniu, a w związku z tym nie ciąży na niej jako na siostrzenicy obowiązek alimentacyjny. Siostrzenica jest krewną trzeciego stopnia w linii bocznej, a zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciążą krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawnia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. K. S. w odwołaniu kierowanym do SKO zwróciła uwagę, że ciotka H. S. jest osobą niewidomą, cierpiącą na liczne schorzenia, ze względu na które wymaga stałej opieki i pomocy w prostych czynnościach życia codziennego. H. S. posiada wprawdzie siostrę, która mieszka w W. i sama nie cieszy się dobrym zdrowiem; nadto opiekuje się swoim chorym mężem. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego stanowi mniejszy koszt dla Państwa niż dopłata do kosztów pobytu w domu pomocy społecznej osoby pobierającej rentę w niskiej wysokości. SKO decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej WSA) po rozpoznaniu skargi K. S. na tą decyzję SKO, wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 137/13 uchylił zaskarżoną decyzję. Wyrok ten stał się prawomocny. W jego uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ I instancji pouczył skarżącą o prawie czynnego udziału w postępowaniu w dniu, w którym złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze wszystkimi załącznikami. Organ nie przeprowadzał już innych, nowych dowodów. Wszystkie okoliczności były zatem skarżącej znane, a ponadto nie skorzystała ona z prawa do zaznajomienia się z materiałami postępowania, nie zgłosiła też nowych dowodów. Brak było zatem podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a organ odwoławczy przystępując do rozpoznania sprawy dysponował pełnym materiałem dowodowym, który winien był poddać ocenie i wydać rozstrzygnięcie merytoryczne. SKO po ponownym rozpatrzeniu odwołania K. S. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., o nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2012 r. W uzasadnieniu wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje oprócz rodzicom i opiekunowi faktycznemu dziecka, tylko osobom na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. W rozpoznawanej sprawie K. S. jest siostrzenicą H. S., a więc nie jest osobą zobowiązaną do jej alimentacji, gdyż spośród krewnych w linii bocznej obowiązek alimentacyjny może dotyczyć jedynie rodzeństwa. W związku z powyższym pozostaje poza kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do WSA K. S. wskazała, że mimo, iż nie spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny względem jej ciotki H. S., to sprawuje nad nią opiekę i zapewnia jej wszystko co jest niezbędne do życia. Zwróciła też uwagę, że w tym celu zrezygnowała z pracy. Powołała się na stanowisko zawarte w wyrokach: WSA w Białymstoku z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 776/10, WSA w Poznaniu z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1292/11, WSA w Łodzi z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 943/11, zgodnie z którym osoby nie spokrewnione w pierwszym stopniu zostały zaliczone do osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności wypada podnieść, iż istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli natomiast wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Stosownie to tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżonej do WSA decyzji administracyjnej jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to obok zasiłku pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, ze zm.; zwana dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych). Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego zostały opisane w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548 zwana dalej ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r.), obowiązującym w dacie orzekania przez SKO, przepis ten w ust. 1 stanowił, że : świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podmioty uprawnione do świadczenia wskazuje również art. 17 ust. 1a, który stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, a więc osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (np. spokrewnionym w drugim stopniu), przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują w swym orzecznictwie, iż uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym. Brak tego obowiązku przekreśla prawo do tej postaci świadczeń rodzinnych. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm., zwana dalej K.r.o.). Stosownie do art. 128 K.r.io. polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Z powyższego przepisu wynika jednoznaczny wniosek, że obowiązek alimentacji nie ciąży na krewnych w linii bocznej. Pokrewieństwo w linii bocznej zachodzi w szczególności pomiędzy ciotką i jej siostrzenicą. Zgodnie z art. 617 § 1 K.r.io. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Organy administracji ustaliły ponad wszelką wątpliwość, iż opiekę nad H. S. sprawuje skarżąca. Skarżąca jest dla swojej podopiecznej siostrzenicą czyli córką siostry. Skarżąca jest zatem spokrewniona z H. S. w trzecim stopniu w linii bocznej. Skarżąca nie będąc spokrewniona z podopieczną w linii prostej, nie jest też zobowiązana wobec niej do dostarczania środków utrzymania na zasadach przewidzianych dla obowiązku alimentacji. Z pokrewieństwa w linii bocznej zgodnie z przytoczonym wyżej przepisami K.r.io., nie wynika obowiązek alimentacyjny. Istnienie takiego obowiązku po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest podstawową przesłanką warunkujących przyznanie tego świadczenia, co wynika z treści przytoczonego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przesłanki określone w tym przepisie mają charakter kumulatywny, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od ich łącznego spełnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28.12.2010 r., II SA/Ol 1010/10, Wspólnota 2011/4/28, wyrok WSA w Opolu z dnia 3.08.2010 r., II SA/Op 345/10, nie publ.). Brak zatem wystąpienia jednej z nich – obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec podopiecznego – skutkować musiał odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak słusznie orzekły organy. Prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia nie podważa błędne przytoczenie przez SKO treści art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepisy dotychczasowe stosuje się jedynie do spraw o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2013 r. (zob. art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r.). Stwierdzony błąd nie ma znaczenia dla wyniku rozstrzygnięcia tego organu skoro w chwili jego wydawania nieistnienie obowiązku alimentacji decydowało o odmowie przyznania żądanego świadczenia. Mówiąc inaczej, także w stanie prawnym obowiązującym po 1 stycznia 2013 r., uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłącznie możliwe, o ile na wnioskującym ciąży obowiązek alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej. Z wszystkich tych względów, uznając, że zaskarżona decyzja SKO odpowiada prawu, Sąd w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.