II SA/Rz 853/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego. Złożonym - po wniesieniu skargi - na urzędowym formularzu PPF wnioskiem J. G. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wg zawartych w nim informacji, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i 25-letnim synem. Jako posiadany przez nich majątek wykazał zajmowane przez nich mieszkanie o pow. 59 m² (na podstawie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu przysługującego synowi), zaś jako źródła dochodów swoją rentę i wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę (odpowiednio 980 i 1000 zł.) oraz emeryturę żony – 2500 zł. Skarżący wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia, poinformowany o przysługującym mu ustawowym zwolnieniu od kosztów sądowych, przedłożył kolejny formularz PPF, w którym jako zakres dochodzonego prawa pomocy wskazał ustanowienie radcy prawnego. Jako ponoszone przez siebie i członków rodziny miesięczne wydatki wymienił opłaty czynszowe za mieszkanie – 560 zł., za telefon, telewizję i internet – 140 zł., energię elektryczną – 150 zł., wydatki na leczenie swoje i domowników – 300 zł., utrzymanie samochodu (Fiat Uno – rok prod. 2001) – 400 zł., koszty związane z nauką syna – 300 zł., zakup żywności, odzieży i inne bieżące wydatki – 2000 zł., spłatę kredytów bankowych – 380 zł. Zgodnie z pozostałymi udzielonymi informacjami, syn skarżącego 15 września 2012 r. podjął pracę zarobkową za wynagrodzeniem 1700 zł. (do tej pory był studentem i jego przyszłych dochodów nie wliczono do dochodów wspólnego gospodarstwa domowego). Skarżący ponownie wskazał na uzyskiwane przez siebie i żonę dochody (odpowiednio 951, 1150 oraz 3031 zł.) informując dodatkowo, że w związku z wypadkiem jakiemu uległa jego żona w 2010 r., wymaga ona stałej kontroli lekarskiej i rehabilitacji. Z przedłożonych kserokopii rachunków bankowych wynikało ponadto, że saldo końcowe rachunku skarżącego na dzień 2 października 2012 r. było ujemne (wynosiło -278,03 zł.), zaś jego żony na dzień 9 października 2012 r. zerowe. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ponieważ J. G. - zgodnie z art. 239 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (informację o tym przekazano mu już w wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia z dnia 10 października 2012 r.), jego wniosek o ustanowienie radcy prawnego dotyczy przyznania mu częściowego prawa pomocy, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy (m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r. I OZ 184/12, z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11 i z dnia 8 kwietnia 2011 r. I FZ 10/11). Mimo powoływania się przez skarżącego na zły stan zdrowia swojego i żony, dokonana na podstawie powyższych kryteriów ocena jego aktualnej sytuacji finansowej nie prowadzi do uznania zasadności tego wniosku. Z udzielonych informacji nie wynika, jakich uzasadnionych potrzeb życiowych przy w pełni zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych i do tego nie najniższych dochodach skarżący wraz z domownikami nie mógłby zaspokoić w związku z potrzebą ustanowienia pełnomocnika z wyboru oraz jaki negatywny wpływ wywarłoby to na zabezpieczenie wydatków niezbędnych dla ich koniecznego utrzymania. Zwrócenia uwagi wnioskodawcy wymaga, że ukształtowana w orzecznictwie sądowym wykładnia pojęcia "koniecznego utrzymania" nie obejmuje wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak zakup żywności, odzieży, środków czystości, leczenie oraz utrzymanie mieszkania, w tym przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09). Co do zasady nie są do nich zaliczane wydatki na usługi telefoniczne, internetowe, telewizyjne, utrzymanie pojazdów mechanicznych oraz spłatę zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów i pożyczek); ta ostatnia okoliczność znajduje potwierdzenie m. in. w postanowieniu NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12. W tym kontekście wydatki z drugiej z wymienionych grup powinny zostać przez skarżącego zaniechane lub ograniczone do niezbędnego minimum, a w każdym bądź razie, nie może być im przyznane bezwzględne pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (wymóg ograniczenia dotyczy także tzw. wydatków koniecznych, czego granicę należy upatrywać w zapewnieniu sobie przez osobę wnioskującą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Niezależnie od tego, na gruncie niniejszej sprawy uwagę zwraca również brak konsekwencji wnioskodawcy, który ujmując syna jako osobę wspólnie z nim i żoną gospodarującą, nie uwzględnia jego dochodów, chociażby miały być to dochody osiągnięte po raz pierwszy już po złożeniu wniosku o prawo pomocy. Nie można też przyjąć jako prawidłowego rozumowania, zgodnie z którym skarżący do czasu podjęcia przez syna pracy zarobkowej i uzyskania dochodów przypisuje mu status studenta którym faktycznie już nie jest, a tym bardziej wśród argumentów mających uzasadniać wniosek powołuje się na wydatki związane z jego nauką (300 zł.), które jak wskazują okoliczności, także nie są już aktualnie ponoszone. Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że mimo wynikającej ze złożonych oświadczeń skarżącego oraz przedłożonych przez niego wyciągów z rachunków bankowych względnej równowagi między dochodami jego i żony a ich wydatkami, nie są oni w jakikolwiek sposób przy dochodach ok. 5400 zł. netto (uwzględniając syna) zagrożeni uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu związanym z ewentualnym ustanowieniem w sprawie pełnomocnika z wyboru. W tej sytuacji ustanowienie dla niego takiego pełnomocnika w ramach prawa pomocy naruszałoby obowiązującą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawową zasadę ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Obowiązek ich ponoszenia dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium J. G. bez wątpienia spełnia, zwłaszcza że w sprawie objętej skargą korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Zwolnienie to niewątpliwie także stanowi dla niego wymierną formę wsparcia, a środki pośrednio w ten sposób zaoszczędzone (łącznie z wykazanymi powyżej) także może przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Zwrócenia uwagi wymaga jednakże, że przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie - wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z powołanych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.