II SA/Rz 88/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. R. o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. D. R. dołączonym do skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy /formularz PPF/ wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg informacji zawartych w nim oraz w złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 22-letnim synem, a źródło ich dochodów stanowią wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 4400 i 1600 zł brutto (w przypadku wnioskodawczyni jest to 3140 zł netto). Z dochodów własnych skarżąca spłaca pożyczkę zaciągniętą na okres 2 lat w sierpniu 2014 r. - przeznaczoną na "bieżące potrzeby", m.in. zakup opału i badania diagnostyczne /rata w wysokości 420 zł/, ponosi wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją – ok. 220 zł, utrzymaniem domu – ok. 1000 zł /w tym: energia – 162 zł, opał – ok. 433 zł, woda – 99 zł, internet i tv – ok. 100 zł, gaz – 175 zł, śmieci – 19 zł), dojazdem do pracy – ok. 200 zł, utrzymaniem samochodu – 270 zł, opłaca synowi czesne za studia - 392 zł. Po odliczeniu tych wydatków na utrzymanie pozostaje jej ok. 880 zł, w związku z czym ustanowienie adwokata z wyboru uniemożliwiłoby jej i synowi zaspokojenie uzasadnionych wydatków związanych z wyżywieniem, środkami higieny, leczeniem i utrzymaniem domu. Na posiadany przez skarżącą majątek składają się objęte małżeńską wspólnością majątkową: dom o pow. 160 m² (działka o pow. 14 arów), odłogowana nieruchomość rolna o pow. 1,2 ha oraz samochód m-ki Mazda (rok prod. 2006). W kosztach utrzymania domu nie partycypuje ani przebywający poza granicami kraju mąż ani zamieszkujący wspólnie syn, który czuje się zwolniony od tego obowiązku, gdyż wcześniej takich wydatków nie ponosiło jego rodzeństwo i podobnie do którego oczekuje on wsparcia w kosztach utrzymania, w szczególności w finansowaniu edukacji. Jest on ponadto właścicielem samochodu Peugeot z 1997 r., którego średnie miesięczne utrzymanie wynosi ok. 600 zł. Jako załączniki zostały dołączone kserokopie rachunków /faktur za tzw. media, związane z zakupem opału, leków i diagnostyką stanu zdrowia skarżącej oraz opłatami za studia syna. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ponieważ D. R. zgodnie z art. 239 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jej wniosek o ustanowienie adwokata dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy (tak m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r. I OZ 184/12, z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, z dnia 8 kwietnia 2011 r. I FZ 10/11, postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 21 lipca 2008 r. I SA/Wr 199/08). D. R. warunku tego nie spełniła, a dokonana w kontekście art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ocena złożonego przez nią wniosku nie kwalifikuje go do uwzględnienia. Przede wszystkim należy zauważyć, że z udzielonych przez nią informacji nie wynika jakiekolwiek zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i syna, związane z ewentualnym poniesieniem wydatków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Mają oni w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów w łącznej wysokości ok. 4400 zł miesięcznie netto, których wysokość należy uznać za adekwatną do wydatków związanych z utrzymaniem oraz poczynieniem niezbędnych oszczędności. W tym zakresie wyraźnego podkreślenia wymaga, że dla potrzeb prawa pomocy uwzględnia się dochody i wydatki wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, stąd wobec uzyskiwania przez syna skarżącej własnych dochodów, bez znaczenia pozostają argumenty mające przemawiać za zasadnością wyłączenia go z partycypowania w kosztach utrzymania domu lub uzasadniające udzielanie mu przez matkę finansowego wsparcia (jest to wyłącznie kwestia wzajemnych uzgodnień i rozliczeń między nimi oraz ewentualnie innymi członkami rodziny). Przy średnich miesięcznych dochodach rzędu ok. 2200 zł na osobę, za nieuzasadnione i nie mające żadnego potwierdzenia uznano twierdzenia skarżącej, że ustanowienie adwokata z wyboru uniemożliwiłoby jej zaspokojenie potrzeb związanych z wyżywieniem, środkami higieny, leczeniem czy utrzymaniem domu, zwłaszcza że zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym, zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania nie dotyczy wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie /stosownie do postanowienia NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12, przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych/. Takiego zagrożenia odnośnie skarżącej i jej syna nie stwierdzono. W kontekście powyższego, w przypadku wnioskodawczyni zastrzeżeń nie budzą wydatki na zakup żywności, środków czystości, koszty edukacji syna, leczenia, dojazdu do pracy, opału oraz niezbędne opłaty związane z utrzymaniem domu (energia elektryczna, gaz, woda i kanalizacja, odbiór nieczystości), niemniej jako służące zaspokajaniu takich podstawowych potrzeb nie kwalifikują się już (a z całą pewnością nie w pełnej wysokości) wydatki związane z utrzymaniem pojazdów mechanicznych, opłatami za tv i telefon, a także spłatą zaciągniętych we własnym interesie zobowiązań finansowych, tj. kredytów i pożyczek (ostatnie z oznaczonych wykluczeń potwierdzają m.in. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12 i z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11). W przypadku wnioskodawczyni i jej syna daje to kwotę prawie 1000 zł miesięcznie (wg przedstawionych wyliczeń dokładnie 970 zł.), a więc w pełni adekwatną do jednorazowego poniesienia wydatków związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru, zwłaszcza że jak wskazano powyżej, nie ma ona obowiązku ponoszenia związanych ze sprawą kosztów sądowych. Przyjmując tok myślenia prezentowany przez wnioskodawczynię, zawsze i w każdej sytuacji dałoby się wytypować wydatki, które w subiektywnym przekonaniu osoby wnioskującej będą dla niej ważniejsze i którym będzie chciała przyznać pierwszeństwo względem kosztów postępowania sądowego. Niezależnie od powyższego, z udzielonych przez skarżącą informacji wynika jeszcze jedna okoliczność, samoistnie przemawiająca przeciwko uwzględnieniu jej wniosku. Ma ona związek z wyjątkowym charakterem prawa pomocy i jego finansowaniem ze środków publicznych, co powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu muszą być dostatecznie wyjaśnione i nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości. W przypadku wnioskodawczyni wiąże się to z: - rozbieżnościami dot. deklarowanych w dodatkowym oświadczeniu miesięcznych kosztów utrzymania swojego samochodu na ok. 100 zł (s.1) i ok. 270 zł (s. 2), - rozbieżnościami dot. deklarowanego w uzasadnieniu wniosku PPF obciążenia spłatą 2 pożyczek z ratami 450 i 100 zł, podczas gdy z dodatkowego oświadczenia i przedłożonych załączników wynika, że jest to jedno zobowiązanie w Kasie Zapomogowo – Pożyczkowej z miesięczną ratą 420 zł, - rozbieżnościami dot. deklarowanej w dodatkowym oświadczeniu (s. 1) miesięcznej opłaty za gaz 175 zł miesięcznie, podczas gdy wg przedstawionych dowodów wpłat, kwota ta dotyczy okresu 2-krotnie dłuższego /co ma tym samym przełożenie na deklarowaną wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu/, - rozbieżnościami dot. deklarowanego w dodatkowym oświadczeniu (s. 2) przeznaczenia środków pochodzących z pożyczki (10 000 zł.) na zakup opału oraz badania diagnostyczne związane ze stanem zdrowia, podczas gdy znajdujące się w załącznikach "Dokumenty dostawy wyrobów węglowych" oznaczone są datą 13 czerwca 2014 r., a więc znacznie wcześniejszą niż zaciągnięcie pożyczki (sierpień 2014 r.). Abstrahując od daty zakupu węgla, na w/w dokumentach nie ma też oznaczenia kwoty do zapłaty z tego tytułu, niemniej wynikająca z nich jego ilość (łącznie 3,87 t) mogłaby wyczerpywać kwotę pożyczki w 30-35%, co pozostawia niewyjaśnioną kwestię wykorzystania pozostałej jej części (w tym zakresie marginalne znaczenie należy przypisać przedstawionym na sumę ok. 390 zł paragonom /rachunkom za usługi medyczne, także rozłożonym w czasie, tj. od 30 maja 2014 r. do 8 stycznia 2015 r.), - brakiem przedłożenia, za wskazany w wezwaniu okres, wyciągów z posiadanych przez siebie i syna rachunków bankowych. Powyższe prowadzi do uznania, że udzielone przez skarżącą na potrzeby rozpoznania wniosku informacje nie jawią się jako rzetelne, co tym samym nasuwa uzasadnione wątpliwości co do ich wiarygodności. W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw mogących świadczyć o jej ciężkiej sytuacji materialno – bytowej i braku możliwości ustanowienia zastępcy prawnego (adwokata) we własnym zakresie /zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r. II GZ 404/11, nienależyte uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi o uznaniu, iż nie zostały wykazane przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a./. Z podanych przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.