I SA/Sz 1064/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na 2015 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący I.N. (ur. [...]r.) w związku ze skargą na opisaną wyżej decyzję złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie, rodziny i gospodarstwa. Skarżący wskazał na trudną sytuację finansową gospodarstwa rolnego, tj. niesprzyjające warunki meteorologiczne – nawalny deszcz w sierpniu br., który spowodował straty wynoszące ok. 40 % oraz konieczność sprzedaży poniżej kosztów produkcji; szczególnie dotyczyło to roślin strączkowych i rzepaku. Zwrócił uwagę na konieczność spłat rat kredytu zaciągniętych na zakup maszyn i ziemi oraz odmowę przyznania płatności cukrowej. Zła sytuacja uniemożliwiła skarżącemu zasianie ozimin zgodnie z zasadami prawidłowej ich agrotechniki (brak środków pieniężnych na wymianę materiału siewnego, zakup nawozów i środków ochrony roślin), co pociągnie za sobą spadek plonów w przyszłym roku. Skarżący gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną E. (ur. [...]r.), małżonkowie mają na utrzymaniu dwóch synów w wieku 16 i 11 lat. Uzasadniając wniosek wskazał na wysokie koszty utrzymania rodziny, gospodarstwa domowego i prowadzenia gospodarstwa rolnego (spłaty kredytów, zakup nasion, nawozów, ubezpieczenie), leczenie żony i syna. Szczegółowo przedstawił ich wykaz; z podsumowania wynika, że wynoszą one miesięcznie ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że źródłem utrzymania rodziny jest gospodarstwo rolne, z którego przychód stanowił w 2016 roku kwotę [...] zł, dochód miesięczny wynosił (–) [...] zł, skarżący otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości [...] zł. Roczne dopłaty z ARiMR wynoszą [...] zł miesięcznie. Z kolei żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Podsumowując, oświadczył, że miesięczny dochód rodziny wynosi netto [...] zł. Odnośnie do swojej sytuacji majątkowej podał, że posiada: dom o powierzchni [...] o wartości [...] zł, obciążony w ½ części dożywotnią służebnością na rzecz matki; nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowych, z tego [...] ha użytki rolne, [...] ha las) o wartości [...] zł (według GUS). Nieruchomość zabudowana jest domem i sześcioma budynkami gospodarczymi. Skarżący nie posiada inwentarza żywego. Posiada maszyny rolnicze: ciągnik rolniczy [...] (użytkownik), ciągnik rolniczy 363-P (właściciel), siewnik nawozowy (współwłasność), siewnik do zboża (współwłasność), samochód [...] (współwłasność), agregat uprawowy (współwłasność). Jest właścicielem 9051 sztuk akcji zwykłych imiennych P. w S. o wartości [...] zł każda. Oszczędności skarżącego wynoszą [...] zł. Odnośnie do ciążących zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał na: kredyt preferencyjny – nMR do spłaty kwota [...] zł, kredyt w rachunku bieżącym [...] zł – płatny w 2019 roku; kredyt z dofinansowaniem WFOŚ i GW w S. [...] zł płatny w ratach miesięcznych; kredyt w BOŚ na zadania związane z ochroną środowiska – pozostało do spłaty [...] zł, rata za ziemię [...] zł; czynsz dzierżawny wraz z podatkiem rolnym [...] zł rocznie; podatek rolny za 2016 rok w wysokości [...] zł; utrzymanie nieruchomości (śmieci, woda, ścieki, media) [...] zł miesięcznie; ubezpieczenie budynków gospodarczych [...] zł rocznie; porady dietetyczne [...] zł miesięcznie; ubezpieczenia OC i AC [...] zł rocznie; utrzymanie rodziny [...] zł; środki ochrony roślin, nawozy, paliwo, nasiona [...] zł rocznie. Skarżący oświadczył, że miesięczne koszty przerastają dochody, co spowodowane jest tym, że w 2016 roku żniwa były bardzo słabe i wszelkie oszczędności z roku ubiegłego przeznaczył na bieżące potrzeby. Dodał, że w kosztach utrzymania nie ujął kosztów związanych z wakacjami dla dzieci oraz ewentualnych kosztów związanych z ubiorem, remontem domu oraz budynków gospodarczych. Wraz z wnioskiem przedłożył: decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] o zmianie decyzji ustalającej Skarżącemu i jego żonie wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 rok; zaświadczenie [...] Banku [...] w Ś. z dnia 3 listopada 2016 r. o zadłużeniu skarżącego i jego żony; umowę o dofinansowanie z dnia 26 sierpnia 2015 r. zawartą przez skarżącego z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej ; harmonogram spłaty kredytu; wyciągi bankowe z rachunku bankowego skarżącego i jego żony za okres od 6 czerwca do 4 listopada 2016 r.; zaświadczenia o uczęszczaniu synów skarżącego do szkół (Zespół Szkół w M., VI Liceum Ogólnokształcące w K.); zaświadczenie pracodawcy żony skarżącego z dnia 4 listopada 2016 r. potwierdzające zatrudnienie na czas określony do 18 grudnia 2018 r. na stanowisku szwaczki z wynagrodzeniem brutto [...] zł (netto [...] zł); odcinek przekazu pocztowego renty za październik 2016 r. w wysokości [...] zł; polisy ubezpieczeń rolnych; kartę informacyjną leczenia szpitalnego syna skarżącego w okresie od 12-15 maja 2015 r.; zaświadczenie lekarskie z dnia 7 listopada 2016 r. o pozostawaniu żony skarżącego pod opieką lekarską od 2012 r.; zaświadczenie poradni dietetycznej z dnia 7 listopada 2016 r. o pozostawaniu żony i syna skarżącego pod opieką prywatnej poradni dietetycznej w K.; pokwitowanie z dnia 28.09.2016 r. potwierdzające przekazanie przez skarżącego sprzedawcy nieruchomości kwoty [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał: zaświadczenie P. w S. z dnia 1 grudnia 2016 r. potwierdzające niewypłacanie akcjonariuszom dywidendy za rok obrotowy 2014/2015; zaświadczenie ARiMR z 1 grudnia 2016 r., min. o wypłaconej zaliczce na poczet płatności bezpośrednich w kwocie [...] zł oraz o wysokości przyznanych dopłat za 2015 rok w łącznej wysokości [...] zł; zeznanie podatkowe PIT-36 skarżącego za 2015 rok z zadeklarowanymi dochodami z tytułu renty oraz tytułem "inne" w łącznej wysokości [...] zł; zeznanie podatkowe żony skarżącego za 2015 r. z zadeklarowanym dochodem ze stosunku pracy w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść też należy, że opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Jak wielokrotnie również podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Niemniej jednak należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Aktualnie Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest prowadzona przez niego działalność rolnicza w ramach gospodarstwa rolnego, o niemałej powierzchni [...] ha fizycznych. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego działalność ta przynosi aktualnie straty (ok. [...] zł miesięcznie). Przychód z gospodarstwa rolnego wyniósł w bieżącym roku [...] zł, jednak z uwagi na nawalne deszcze w sierpniu br. straty w gospodarstwie wyniosły ok. 40 % plonów. Na dochody rodziny składa się dodatkowo renta skarżącego w wysokości [...] zł miesięczne oraz wynagrodzenie żony w wysokości [...] zł. Skarżący zwrócił uwagę na duże koszty prowadzonej działalności rolniczej, zobowiązania kredytowe i koszty utrzymania rodziny. Zwracając uwagę na to, że wysokość kosztów utrzymania znacznie przekracza wysokość dochodów netto, wyjaśnił, że źródłem utrzymania były oszczędności z ubiegłego roku. Referendarz sądowy zwraca uwagę, że pomimo złej sytuacji finansowej w gospodarstwie rolnym skarżącego i jego żony, spowodowanej, zgodnie z oświadczeniem, nawalnymi deszczami w sierpniu br., skarżący był w stanie ponieść niemałe koszty działalności rolniczej oraz koszty utrzymania i leczenia czteroosobowej rodziny, których wysokość określił łącznie na kwotę przekraczająca [...] zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, środki te pochodziły z oszczędności skarżącego. Należy także zwrócić uwagę, że pomimo, jak twierdzi skarżący, trudnej sytuacji finansowej, skarżący, we wrześniu 2016 r. tj. przekazał zbywcy nieruchomości – J.O. kwotę przekraczającą [...] zł (pokwitowanie odbioru k.52). Zatem, biorąc pod uwagę z jednej strony rozmiary i skalę prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego, w tym powierzchnię gospodarstwa oraz posiadane maszyny rolnicze, wielkość wsparcia z ARiMR, możliwości płatnicze skarżącego nawet w sytuacji zmniejszenia plonów, a z drugiej, wysokość kosztów sądowych sprowadzających się na obecnym etapie do wpisu od skargi w wysokości [...] zł, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Dlatego, mając na uwadze wszystko powyższe, należało na podstawie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., postanowić, jak w sentencji.