I SA/Sz 1373/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M S o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 13 października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. M S, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie posiada środków finansowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z [...]. W oświadczeniu o stanie majątkowym wpisał zaś, że posiada dom o pow. [...] m kw., mieszkanie o pow. [...] m kw., grunty rolne o pow. [...] ha. Nie wykazał żadnego innego majątku, w tym oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych ani wartościowych przedmiotów. W rubryce formularza dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący podał także, że posiada rozdzielność majątkową z żoną. Skarżący wykazał, że źródłem dochodów jest działalność gospodarcza, z której uzyskuje kwotę ok. [...] zł netto, zaś łączne opłaty ponoszone na media, lekarstwa i wyżywienie wynoszą [...] zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył następujące dokumenty: - kopię rocznego zeznania podatkowego PIT 36L, informacji PIT/B za 2014 rok wraz z potwierdzeniem, w których zadeklarował przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej i z udziału w spółce cywilnej w łącznej wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł; - wyciąg z księgi podatkowej oraz ewidencji VAT za wrzesień, październik, listopad 2015 r.; - wyciągi z dwóch rachunków bankowych w [...] za okres od 1 lipca 2015 r. do 30 listopada 2015 r. z saldem końcowym w kwocie [...] zł i w kwocie [...] zł.; - wyciągi z dwóch rachunków w Banku [...] za okres od 1 sierpnia 2015 r. do 30 listopada 2015 r., związanego ze spłatą kredytu, z którego wynika zasilanie konta kwotami [...] [...] zł, i spłata rat w takich też kwotach, drugi rachunek z saldem w kwocie [...] zł; - wydruk internetowy z rachunku bankowego w [...], za okres od 1 grudnia 2015 r. do 18 grudnia 2015 r.; - kopie dwóch decyzji Prezydenta Miasta S z dnia 2 stycznia 2015 r. w sprawie podatku od nieruchomości za 2015 r., z której wynika, że skarżący i jego żona posiadają budowle o wartości [...] zł, budynki zw. z dział. gospodarczą o pow. [...],[...] m kw., grunty zw. z dział. gosp. o pow. [...] m kw. oraz grunty o pow. [...] m kw., oznaczone jako działka [...], położone w S, ul. G, a także budowle o wartości [...] zł, budynki zw. z dział. gospodarczej o pow. [...] m kw., grunty zw. z działalnością gosp. o pow. [...] m kw. ozn. działka nr [...] położone w S, ul. P; - kopie trzech faktur VAT za najem powierzchni biurowych dot. nieruchomości na ul. B; - zaświadczenie ARiMR z 31.12.2015 r., w którym wskazano, że skarżący jest zarejestrowanym producentem rolnym i nie pobierał dopłat w latach 2006 – 2014; - oświadczenie, że nieruchomość o pow. [...] ha nie jest wykorzystywana i skarżący nie otrzymuje z niej dochodów ani dopłat do rolnictwa; mieszkanie o pow. [...] m kw. jest wynajmowane pod Biuro Rachunkowe [...] za kwotę [...] zł; w domu o pow. [...]` m kw. ze skarżącym mieszkają jego rodzice (od których otrzymał dom w darowiźnie) oraz żona. Odnośnie żądanych dokumentów, dotyczących sytuacji materialnej i dochodów żony skarżący wskazał, że ich nie przedstawi, gdyż z uwagi na rozdzielność majątkową małżeńską nie jest to konieczne, nadto dochody żony nie mają wpływu na jego sytuację; oświadczył także, że żona partycypuje w kosztach utrzymania rodziny. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205). Mając na uwadze przytoczony wyżej reżim prawny, stanowisko judykatury oraz przede wszystkim okoliczności faktyczne uznano, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim niewątpliwie jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionej sytuacji wynika bowiem, że skarżący uzyskuje znaczne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej m.in. w S i w D, w tym z udziału w spółce cywilnej, w firmach: K M S oraz E S.C. S M – S, M S (za 2014 r. przychody – które świadczą o rozmiarach prowadzonej działalności – wyniosły [...] zł, od stycznia do listopada 2015 r. przychody wyniosły [...] zł). Z ewidencji VAT wynika, że w okresie od września 2015 r. do listopada 2015 r. skarżący dokonał zakupów w wysokości łącznie [...] zł brutto, dokonał sprzedaży na kwotę [...] zł brutto. Wyciągi z rachunków bankowych z ostatnich miesięcy (od lipca 2015 r. do grudnia 2015 r.) wykazują dodatnie salda w kwotach przekraczających wysokość należnego wpisu (np. w Banku [...][...] zł, w [...] na dzień 1.12.2015 r. [...] zł). Skarżący uzyskuje także dochody z tytułu wynajmu w wysokości [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji budzi wątpliwości oświadczenie skarżącego, że nie posiada środków finansowych oraz o miesięcznym dochodzie w wysokości ok. [...] zł netto. Ponadto, skarżący posiada duży majątek w postaci budowli, budynków, gruntów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, działki rolne o pow. [...] ha, dom i mieszkanie. Przy tym, skarżący wskazał, że wynajmuje jedynie mieszkanie na rzecz biura rachunkowego, dom zajmuje jego rodzina (córka, żona i rodzice). Jednocześnie nie podał żadnych specjalnych powodów, dla których nie mógłby się wyzbyć czy wykorzystać w celach zarobkowych wskazanych działek rolnych (oczekujących na odrolnienie), a które wedle oświadczenia nie są użytkowane. W związku z ich posiadaniem skarżący jest zarejestrowany jako producent rolny, ale nie otrzymuje dopłat. W tym miejscu przypomnieć wypada, że w orzecznictwie powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), a w przypadku skarżącego pożytki te mogą być znacznych rozmiarów. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, dostępne jw.). Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak grunty rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04; z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12, dostępne jw.). Ponadto, na ocenę sytuacji skarżącego, wbrew jego twierdzeniom, ma także wpływ sytuacja majątkowa jego żony. Trzeba bowiem podkreślić, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 p.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Należy w tym miejscu zastrzec, że wspólne gospodarstwo domowe stanowi okoliczność obiektywną i tworzy je każda grupa ludzka, szczególnie zaś połączona więzami rodzinnymi, w której poszczególne osoby, choć nierzadko w różnym stopniu, łącznie przyczyniają się do zaspokajania potrzeb bytowych grupy. Skarżący, zgodnie ze swoimi oświadczeniami, wbrew jego osądowi, niewątpliwie funkcjonuje w ramach tego rodzaju wspólnoty. Należy zwrócić uwagę, że skarżący, mimo wezwania, nie nadesłał dokumentów wskazujących na sytuację finansową swojej żony, tłumacząc to rozdzielnością majątkową i brakiem konieczności przysyłania takich dokumentów. Tymczasem oświadczył, że mieszka z żoną (a także z rodzicami), żona partycypuje w kosztach utrzymania rodziny, małżonkowie mają na utrzymaniu małoletnią córkę. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm., dalej w skrócie: "K.r.o."), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.). Tym samym stosownie do art. 27 K.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. jak wyżej). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe, przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest wzywanie strony skarżącej do ustalenia w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że "skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Skarżący nie umożliwił przeprowadzenia analizy w tym zakresie. Na marginesie zauważono, na podstawie innych nadesłanych dokumentów dotyczących skarżącego, że jego żona uzyskuje dochody w ramach spółki cywilnej (50 % udziałów) prowadzonej ze skarżącym i uzyskała z tego tytułu w 2014 r. przychody w wysokości [...] zł, posiada nieruchomości (wskazane w decyzji Prezydenta Miasta S z dnia 2.01.2015 r.). W świetle powyższego, oczywiste jest, że dochody żony i jej stan majątkowy są znane skarżącemu i powinien je przedstawić rozpoznającemu wniosek. Pisząc zaś o innych mankamentach dowodowych wniosku, nie sposób pominąć także kwestii obciążeń związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Skarżący oświadczył, że wydatki wynoszą [...] zł oraz iż żona partycypuje w kosztach utrzymania rodziny, jednak nie przedstawił w tym zakresie żadnego dokumentu, który mógłby zobrazować skalę wydatków z tego tytułu. Mając powyższe na uwadze, a więc wykazany stan posiadania i wysokość dochodów, sytuację rodzinną (pozostawanie w związku małżeńskim), świadczących o tym, że skarżącego nie można zaliczyć do osób ubogich, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, które to koszty na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.