I SA/Sz 290/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca E.I., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że uiszczenie opłaty sądowej w niniejszej sprawie w ww. kwocie będzie miało negatywne skutki dla koniecznego utrzymania skarżącej. Skarżąca kontynuuje naukę na uczelni wyższej na kierunku architektura i utrzymuje się w P. Podstawowym i stałym dochodem skarżącej jest renta po zmarłym ojcu K.I., zaś istotnym składnikiem majątku jest udział w spadku, w skład którego wchodzą: 1/ 1/8 udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości rolnej zabudowanej – grunt o pow. [...] m kw., położonego w W., gm. K.; 2/ 1/8 udziału w prawie własności nieruchomości niezabudowanej o pow. [...] m kw., ul. W., ul. W., P.; 3/ 1/8 udziału w prawie własności nieruchomości zabudowanej o pow. [...] m kw. , ul. [...], S.; 4/ 1/16 udziału w prawie własności nieruchomości zabudowanej o pow. [...] m kw. S., gm. B.; 5/ 1/48 udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości niezabudowanej o pow. [...] m kw., ul. [...], S.; 6/ 1/8 udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości zabudowanej o pow. [...] m kw. i gruntu o pow. [...] m kw., ul. [...], S.; 7/ 1/16 udziału w prawie własności nieruchomości pow. [...]m kw, D., gm. D. Skarżąca wskazała, że w związku z posiadanymi udziałami ciążą na niej liczne zobowiązania w tym o charakterze publicznoprawnym, a ich wysokość znacznie przekracza wartość udziału spadkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym oraz majątkowym, dotyczącym innych poza nieruchomościami składników majątkowych i zasobów pieniężnych, skarżąca wpisała "nie dotyczy". Wskazano także na prowadzone wobec skarżącej dwa postępowania egzekucyjne i zajęcie wierzytelności z renty rodzinnej. Skarżąca, wykonując wezwanie referendarza sadowego z dnia 5 maja 2015 r., nadesłała następujące dokumenty, obrazujące jej sytuację finansową i rodzinną: 1. Oświadczenia: - w zakresie źródeł utrzymania wskazujące, że utrzymuje się z renty rodzinnej w kwocie ok. [...] zł oraz z pomocy finansowej matki D.S.; - w zakresie stanu cywilnego i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, wskazujące, że jest panną i mieszka wspólnie z innym studentem, z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego; w związku z kontynuowaniem nauki na uczelni wyższej jej stałe miejsce pobytu znajduje się w P., gdzie wynajmuje lokal mieszkalny; - w zakresie ponoszonych wydatków, że wynoszą one ok. [...] zł – [...] zł i obejmują: wyżywienie ([...] zł), zakup środków higienicznych ([...] zł), chemii gospodarczej ([...] zł), czynsz najmu [...] zł, opłaty za media (gaz, woda, energia – ok. [...] zł), opłata za telefon i internet ok. [...] zł; - w zakresie udziałów w spadku po ojcu i wchodzących w jego skład praw własności i użytkowania wieczystego nieruchomości wykazano, że nie nastąpił dział spadku, a nadto, że: 1) prawo użytkowania wieczystego nieruchomości w W., są to grunty rolne i leśne i kopalniane, z dniem 1 kwietnia 2014 r. nieruchomość została wydzierżawiona B. Spółce z o.o. w S., która zgodne z umową dzierżawy nie jest zobowiązana do zapłaty czynszu do chwili uruchomienia wydobycia torfu, spółka obecnie nie posiada koncesji na wydobycie, skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów z udziałów w prawie użytkowania wieczystego; 2) prawo własności nieruchomości niezabudowanej w P. oraz nieruchomości zabudowanej w S., obie te nieruchomości nie są obecnie wykorzystywane, skarżąca nie uzyskuje z tych udziałów żadnych dochodów; 3) prawo własności nieruchomości zabudowanej położonej w Szklarskiej Porębie, nieruchomość jest wykorzystywana na prowadzenie ośrodka, skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów z udziałów; 4) użytkowanie wieczyste gruntu w S., przy ul. [...], wykorzystywane przez użytkowników wieczystych sąsiednich nieruchomości celem polepszenia dostępu i możliwości korzystania z nieruchomości sąsiadujących, skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów z udziału w tym prawie; 5) użytkowanie wieczyste nieruchomości zabudowanej położonej przy ul. [...] w S., nieruchomość jest wykorzystywana na potrzeby przedszkola niepublicznego, najem tej nieruchomości miesięcznie przynosi dochód w wysokości ok. [...] zł, kwota ta stanowi dochód matki skarżącej, która jest wdową, z niej pokrywane są koszty utrzymania całej rodziny, skarżąca wskazała, że ma 4 rodzeństwa; 6) prawo własności nieruchomości w D., nieruchomość nie jest wykorzystywana, skarżąca nie uzyskuje z udziału w niej żadnych dochodów. - w zakresie łącznej wartości udziałów, jakie skarżąca posiadałaby w prawach własności i użytkowaniu wieczystym, wskazano, że wynosi ona ok. [...] zł, zaś łączna wysokość zobowiązań na dzień 5 maja 2015 r. wynosi ok. [...] zł; 2. Kopię decyzji ZUS-u o waloryzacji renty rodzinnej z dnia 16 marca 2015 r., z której wynika, że skarżąca otrzymuje kwotę [...] zł, obciążenie egzekucyjne wynosi [...] zł; 3. Dokumenty dotyczące prowadzonych egzekucji, stanu zadłużenia; 4. Kopię umowy najmu lokalu położonego w P.przy ul. [...]; 5. Faktury VAT za energię elektryczną i gaz za ww. lokal; 6. Kopię Informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-11 za 2014 r., z którego wynika, że skarżąca uzyskała przychód z działalności wykonywanej osobiście wysokości [...] zł, wykazała koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w wysokości [...] zł; 7. Kopię postanowienia Sądu Rejonowego S. w S. Wydział II Cywilny z dnia 9.11.2009 r. o nabyciu praw do spadku po zmarłym K.I. z dobrodziejstwem inwentarza przez: D.S., A.I., P.I., M.I., E.I., A.I. i M.I.; 8. Kopię zaświadczenia U. w P. z dnia 28 maja 2015 r., zaświadczające, że skarżąca była w roku akademickim 2014/2015 studentką studiów pierwszego stopnia czwartego roku studiów. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o które się ubiega skarżąca - zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Mając powyższe na uwadze oraz biorąc pod uwagę całokształt sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej strony, przedstawionej w niniejszej sprawie przez skarżącą, a także informacje wynikające z akt innych spraw zawisłych przed tutejszym Sądem, w których rozpoznawane były wnioski o przyznanie prawa pomocy innych członków rodziny skarżącej (matki – D.S., brata – P.I., i siostry – M.I.) stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione. Skarżąca wprawdzie wykazała, że będąc studentką otrzymuje znikome dochody z renty rodzinnej po zmarłym ojcu, na dodatek obciążone egzekucją, a w 2014 r. dodatkowo uzyskała niewielki dochód z działalności wykonywanej osobiście (w kwocie [...] zł), zaś obecnie, pozostaje faktycznie na utrzymaniu matki D.S., jednakże na podstawie przedstawionych informacji nie można skarżącej i jej rodziny zaliczyć do osób ubogich. Skarżąca i jej rodzina – matka, rodzeństwo, posiadają znaczny majątek w postaci udziałów w spadku po zmarłym K.I., w skład którego wchodzą własność i użytkowania wieczyste wielu nieruchomości. Bez znaczenia dla rozpoznania niniejszego wniosku pozostaje okoliczność nieprzeprowadzenia dotychczas działu tego spadku ani brak dochodowości części majątku. Niedokonanie działu spadku przez ustawowych spadkobierców nie zmienia bowiem faktu, że współwłaścicielem z mocy ustawy nieruchomości po nieżyjących ojcu została m.in. skarżąca. Nie ulega wątpliwości, że majątek ten w postaci wyżej opisanych nieruchomości nie służy stronie do zaspokojenia niezbędnej i koniecznej dla życia potrzeby w postaci zapewnienia miejsca zamieszania, lecz jest dodatkowym składnikiem jej majątku. Co do zasady zaś skarżąca posiadająca jakikolwiek majątek, nawet w części niewykorzystywany i nie przynoszący dochodów, powinna partycypować w kosztach postępowania. Brak gospodarczego wykorzystania majątku obciąża ich właściciela (współwłaściciela). Biorąc zatem pod uwagę majątek skarżącej i jej rodziny, w postaci wyżej opisanych nieruchomości, można zatem poprzestać na wskazaniu, iż zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada ona dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Ponadto wskazać należało, że pomimo braku działu spadku, z urzędu jest wiadome (tj. z akt spraw sądowych o sygn. akt I SA/Sz 498 - 502/15,), że majątek w postaci nieruchomości w S. ul. [...], nieruchomości w S., nieruchomość w W., stanowi w części źródło dochodów matki skarżącej, w oparciu o ten majątek prowadzi ona działalność gospodarczą m.in. w zakresie wynajmu i zarządzania nieruchomościami. Pomimo tego, że skarżąca nie zamieszkuje z matką, ale pozostaje na jej utrzymaniu, więc sytuacja finansowa matki skarżącej ma zasadniczy wpływ na ocenę zdolności płatniczych skarżącej. I tak, z ustaleń wynika, że dochody z działalności gospodarczej D.S. służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych całej rodziny – tj. D.I., małoletniego rodzeństwa skarżącej – P. i M., jak i dorosłych sióstr M. i A., jak i babci J.I. Należy wskazać, że skarżąca oświadczyła, że jej matka uzyskuje dochody w wysokości [...] zł miesięcznie z tytułu najmu. Jednocześnie D.I. w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w swoich sprawach oświadczyła, że jej miesięczne dochody to kwota ok. [...] zł, i że nie posiada oszczędności. Oświadczeń tych nie można jednak uznać za wiarygodne i rzetelne, gdyż z pozostałych dokumentów źródłowych wynika jasno, że D.S. dysponuje większymi środkami pieniężnymi. W rocznym zeznaniu podatkowym za 2014 r. D.S. deklarowała przychód w wysokości [...] zł. Przy czym należy wskazać, że okoliczność, wykazywania niskiego dochodu, czy nawet straty z działalności gospodarczej jest tylko skutkiem ponoszenia wysokich kosztów uzyskania przychodów. Świadczy też o tym, że podatnik dysponuje środkami na ponoszenie tych kosztów. Poza tym zauważyć należy, że takie wielkości jak koszty podatkowe, dochód i strata są wykazywane na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistej kondycji finansowej przedsiębiorcy. W związku z powyższym, należało uznać, że matka skarżącej ma dobrą sytuację finansową i dysponuje środkami pieniężnymi. Dodatkowo o dobrej kondycji finansowej świadczą wpływy na rachunek bankowy D.S. w czerwcu 2015 r. tytułem dzierżawy kwoty [...] zł, poniesienie wydatków w kwocie [...] zł, a także łączne obroty na rachunku bankowym w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 21 czerwca 2015 r. (suma Wn [...] zł, suma Ma [...] zł). W związku z powyższym, skoro matka skarżącej, na której utrzymaniu skarżąca pozostaje, dysponuje środkami pieniężnymi, to należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania jej prawa pomocy w zakresie przez nią żądanym. Wskazać dodatkowo należy, że wobec powyższego nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skarżącej, że wartość zadłużenia przewyższa wartość wykazanego majątku. Matka skarżącej posiada stałe dochody, kształtujące się na takim poziomie, który pozwala na wywiązywanie się z zobowiązań (dobrowolne lub w drodze egzekucji) zarówno publicznoprawnych (podatki) jak i prywatnoprawnych (kredyt). Tym samym skarżąca nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań publicznoprawnych, przed koszty postępowania sądowego. Ponadto, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, nie tylko oświadczenia skarżącej w zakresie dochodów jej matki nie są rzetelne. Weryfikacji nie poddają się również oświadczenia skarżącej o braku środków pieniężnych na uiszczenie wpisu od skargi, gdyż pomimo wezwania, nie przedłożyła ona wyciągów z posiadanego rachunku bankowego. Z urzędu zaś jest wiadome, że skarżąca taki rachunek posiada i na niego są przelewane środki pochodzące od D.I. Wobec braku wyciągów z rachunku bankowego skarżącej nie jest zatem możliwe kategoryczne stwierdzenie, jakimi skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi, czy fatycznie pochodzą one wyłącznie od jej matki oraz czy jest w stanie i ewentualnie w jakim zakresie partycypować w kosztach sądowych. Reasumując, skarżąca w rozpoznawanej sprawie nie wykazała, że pokrycie kosztów sądowych mogłoby narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej rodzinę. Nie wykazała tym samym, że w przedmiotowej sprawie zachodzi szczególna sytuacja uzasadniająca odstąpienie od zasady odpłatności postępowania sądowego wobec możliwości partycypowania w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Skarżąca powinna mieć na względzie, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji wykazania posiadania znacznego majątku oraz uzyskiwania znacznych dochodów przez matkę skarżącej, czyni żądania skarżącej pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Wniosek o prawo pomocy może być uwzględniony przede wszystkim w sytuacji gdy występują z nim osoby bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Analiza oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy a także złożonych w sprawach dotyczących matki skarżącej i jej rodzeństwa, nie daje podstaw do uznania, że skarżąca należy do grupy osób wymagających udzielenia pomocy ze środków budżetowych Państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.