I SA/Sz 319/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H M prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "D" H M o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 21 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący H M (ur. [...] r.) w związku ze skargą na opisaną wyżej decyzję złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, ustalonego na kwotę [...] zł. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie obróbki drzewnej na terenie nieruchomości położonych we wsi K. W 2006 roku nabył od syndyka nieruchomość rolną, zabudowania gospodarcze i budynek dawnego dworu we wsi K. Celem inwestycji była renowacja budynków umożliwiająca prowadzenie w nich działalności w zakresie projektowania i produkcji opakowań z drewna. Inwestycja została skalkulowana z uwzględnieniem dotacji w kwocie [...] zł oraz zaciągnięciem kredytu na kwotę [...] zł. W 2012 roku przyznano Skarżącemu dotację, jednak nie wypłacono jej w całości. Skarżący na realizację inwestycji zaciągnął trzy kredyty, które nadal spłaca. Do prowadzenia działalności niezbędne są specjalistyczne maszyny oraz pojazdy, dlatego zbycie któregokolwiek z tych składników majątkowych pozbawiłyby go możliwości wykonywania działalności gospodarczej. Zwrócił uwagę, że są to specjalistyczne urządzenia i nawet, gdyby była możliwość ich zbycia, to procedura znalezienia nabywcy, który byłby skłonny je kupić w cenie rynkowej, trwałaby wiele miesięcy. Wskazał dalej Skarżący, że Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego odmówił mu wypłaty dalszych kwot dofinansowania w kwocie ponad [...] zł oraz nakazał dokonanie zwrotu kwoty ponad [...] zł, w związku z czym cały dotychczasowy plan finansowania inwestycji się rozpadł, skarżący jest zagrożony upadłością, a banki w każdej chwili mogą wypowiedzieć umowy, stawiając kredyty w stan natychmiastowej wymagalności ze względu na zagrożenie niewypłacalnością. Skarżący podał, że aktualnie nie ma żadnych oszczędności, a przychody z bieżącej działalności przeznacza w całości na pokrycie najpilniejszych kosztów działalności, spłatę rat kredytów i leasingów, w związku z czym na utrzymanie siebie i żony pozostaje około [...] zł. Sytuacja ta uniemożliwia wygospodarowanie dodatkowej kwoty na uiszczenie wpisu od skargi na, jego zdaniem, wadliwą i niesłuszną zaskarżoną decyzję w sprawie. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M (ur. [...] r.), źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza skarżącego, jego żona nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący oświadczył, że w 2015 roku odnotował zysk i miesięczny dochód wynosił ok. [...] zł, natomiast w 2016 roku - stratę w wysokości [...] zł miesięcznie. Odnośnie do swojej sytuacji majątkowej podał, że posiada: nieruchomość rolną o powierzchni ok. [...] ha niewykorzystaną na cele rolnicze (odłogi), zabudowaną czterema budynkami (chlewnia, stodoła, dwa budynki gospodarcze), brak inwentarza żywego – wartość ok. [...] zł; urządzenia do obróbki drewna(trzy traki taśmowe); nieruchomość leśną o powierzchni ok. [...] ha – tereny zalesione VI klasy; jedną koparko – ładowarkę; dwa samochody półciężarowe. Skarżący oświadczył, że wraz z żoną mieszkają na poddaszu w domu swoich dzieci przy ul. J w K. Odnośnie do ciążących zobowiązań i stałych wydatków wskazał na: kredyt w banku z aktualną kwotą zadłużenia [...] zł i miesięczną ratą ok. [...] zł; kredyt w banku z aktualną kwotą zadłużenia [...] zł i miesięczną ratą ok. [...] zł; ratę leasingową traka taśmowego - ok. [...] zł + 23% VAT; ratę leasingową za koparko – ładowarkę ok. [...] zł + 23% VAT; opłaty za media ok. [...]` zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dokumentów potwierdzających sytuację finansową, skarżący nadesłał: wydruk bilansu i rachunku zysków i strat spółki "M Spółka Komandytowa" według stanu na 31 grudnia 2015 r. i 29 lutego 2016 r. (bez podpisu osoby sporządzającej i zatwierdzającej); oświadczenie żony Skarżącego z dnia 7 kwietnia 2016 r. o tym, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza została zawieszona od 8 sierpnia 2014 r., a 30 listopada 2015 r. została zakończona oraz o tym, że obecnie nie pracuje; wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 15 lutego do 31 marca 2016 r.; zeznanie podatkowe żony skarżącego (PIT-36L) za 2015 r. z zadeklarowaną stratą (-)[...] zł (przychód 0 zł, koszty [...] zł) z działalności gospodarczej: produkcja pozostałych wyrobów z miner. surowców; zeznanie podatkowe żony skarżącego (PIT-36L) za 2014 r, z zadeklarowaną stratą (-)[...] zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł); zaświadczenie banku o zablokowaniu rachunku bankowego żony skarżącego z tytułu zajęć administracyjnych na łączną kwotę [...] zł; bilans firmy D H M za okres od 1 stycznia do 29 lutego 2009 r. z wykazaną stratą [...] zł (przychody [...] zł, koszty [...] zł); zeznanie podatkowe skarżącego (PIT-36L) za 2014 rok z zadeklarowanym dochodem [...] zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł) z działalności gospodarczej w zakresie produkcji opakowań drewnianych, sprzedaży hurtowej drewna; zeznanie podatkowe skarżącego (PIT-36L) za 2015 rok z zadeklarowanym dochodem z ww. działalności gospodarczej w wysokości [...] zł (przychody [...] zł, koszty [...] zł); oświadczenie skarżącego o ponoszeniu wydatków na utrzymanie siebie i żony w wysokości [...] zł (w tym opłata za gaz, energię elektryczną, wodę i wywóz ścieków) wraz z fakturami; dodatkowe oświadczenie Skarżącego z dnia 6 kwietnia 2016 r. o wykorzystaniu nieruchomości D do prowadzenia tartaku, "część terenu dzierżawię spółce komandytowej za [...] zł rocznie"; adresowany do Skarżącego nakaz płatniczy z dnia 22 lutego 2016 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. ustalający zobowiązanie pieniężne w wysokości [...] zł od gruntów o powierzchni [...] ha, w tym użytki rolne [...] zł; bilans i rachunek zysków i strat spółki "M" Spółka komandytowa według stanu na 31.12.2013 r. i 31.12.2014r. oraz niepodpisany bilans i rachunek zysków i strat ww. spółki za 2015 rok; harmonogram spłat kredytów; wyciągi z rachunków bankowych skarżącego związanych z działalnością D za okres 15 lutego do 31 marca 2016 r. i rachunków bankowych za ww. okres spółki "M" Spółka komandytowa; wyciągi z osobistych rachunków bankowych skarżącego za okres od 10 lutego do 31 marca 2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Skarżący złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi, zatem ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść też należy, że opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Jak wielokrotnie również podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Niemniej jednak należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Aktualnie Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący ogólnikowo podał, że źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, przy czym wskazał, że działalność ta przynosi aktualnie straty (ok. [...] zł miesięcznie), a w 2015 r. osiągnął z tego tytułu "zysk" w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Zwrócił uwagę na duże zobowiązania kredytowe, miesięczne raty kredytu w łącznej wysokości ok. [...] zł oraz raty leasingowe w wysokości przekraczającej [...] zł. Przedłożone dokumenty potwierdzają, że źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny skarżącego jest działalność gospodarcza. Należy jednak zwrócić uwagę, że skarżący posiada co najmniej trzy źródła utrzymania. Są to: działalność gospodarcza D HM (działalność w zakresie produkcji opakowań drewnianych i sprzedaży hurtowej drewna), dochód z udziału w zysku spółki komandytowej "M " i dochód z tytułu dzierżawy nieruchomości, co ustalono dopiero na podstawie oświadczenia skarżącego złożonego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. Należy dodatkowo zwrócić uwagę, że skarżący oświadczył, że uzyskuje dochód z tytułu dzierżawy "części terenu" Spółce komandytowej "M" za kwotę [...] zł rocznie, jednak wbrew wezwaniu, stosownej umowy na potwierdzenie ww. okoliczności, nie przedłożył. Z akt sprawy wynika nadto, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w ramach umowy spółki cywilnej "B" s.c. B L, H M, jednak aktualnie okoliczności tej nie wykazał. Nadesłane zeznania podatkowe Skarżącego wskazują, że zadeklarował on za 2015 rok przychód w wysokości [...] zł i dochód [...] zł, co miesięcznie stanowiło dochód w wysokości [...] zł średnio miesięcznie, a nie jak podał we wniosku kwotę ok. [...] zł miesięcznie. W ww. rocznym zeznaniu podatkowym za 2015 r. (PIT-36L) Skarżący zadeklarował przychód z tytułu udziałów w spółce komandytowej w wysokości [...] zł, koszty [...] zł i stratę [...] zł. Wysokość przychodów Skarżącego za 2015 r. jest na poziomie zbliżonym do roku 2014, za który Skarżący zadeklarował [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł, w tym dochód z ww. spółki komandytowej w wysokości [...] zł). Z nadesłanego "bilansu firmy" wynika, że skarżący uzyskał z działalności D za styczeń i luty br. przychody [...] zł, poniósł wydatki [...] zł, stratę [...] zł. Skarżący nie przedłożył, wbrew wezwaniu, dokumentów potwierdzających wysokość przychodów i dochodów za okres ostatnich sześciu miesięcy jakie uzyskał w związku z działalnością gospodarczą w ramach spółki komandytowej, zatem nie sposób ustalić aktualnej wysokości przychodów i dochodów skarżącego z wszystkich źródeł. Należy zwrócić uwagę, że przedłożone niepodpisane przez osobę sporządzającą i zatwierdzającą wydruki o nazwie "bilans" i "rachunek zysków i strat" spółki komandytowej według stanu na 31.12.2015r. i 29.02.2016 r. nie mogą stanowić dowodu na okoliczność dochodów skarżącego (udziału w zysku) z ww. spółki komandytowej, tym bardziej, że skarżący nie przedstawił umowy spółki określającej udział skarżącego w zyskach spółki. Stwierdzić zatem należy, że skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację finansową. W odniesieniu do zaewidencjonowanej straty z działalności D wyjaśnienia wymaga, że wykazana w księdze podatkowej strata nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż kondycja finansowa strony wymaga wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Należy mieć bowiem na uwadze, że strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Jednocześnie wyjaśnić należy, że skarżący, inicjując postępowanie przed sądem administracyjnym, bez względu na podnoszoną przez skarżącego zasadność skargi, powinien zarezerwować środki na koszty z nim związane, również z wykorzystaniem posiadanych niemałych aktywów majątkowych. Z kolei kwestia zasadności skargi nie podlega ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy, zatem nie ma podstaw, aby wniosek uzasadniać okolicznością, że w postępowaniu administracyjnym nałożono na skarżącego bezprawnie obowiązek zwrotu środków otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie. W ocenie referendarza skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, należało na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., postanowić, jak w sentencji.