I SA/Sz 319/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący [...] w związku ze skargą na opisaną wyżej decyzję złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, ustalonego na kwotę [...] zł. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 319/16 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący uiścił wpis od skargi w wysokości [...] zł w dniu 22 lipca 2016 r. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 319/16 Sąd oddalił skargę [...] na opisaną wyżej decyzję. Następnie Skarżący, wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis od skargi kasacyjnej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 10 lutego 2017 r. ustalono wpis od skargi kasacyjnej na kwotę [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w niniejszej sprawie (Skarżący omyłkowo wyliczył wpis od skargi kasacyjnej na kwotę [...] zł). Skarżący wyjaśnił, że źródłem jego utrzymania są dochody z działalności tartacznej, prowadzonej na działce gruntowej w nieruchomości stanowiącej łączny kompleks zabudowań gospodarczych po byłym [...]. Działalność ta, po opłaceniu rat kredytowych i leasingowych nie przynosi dochodów, które umożliwiałyby dokonanie jednorazowej wpłaty blisko [...] zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie. Skarżący zatrudnia w tartaku od 7 do 8 pracowników, w zależności od potrzeb produkcyjnych; aktualnie ma problem z realizacją wypłat na pensje pracowników za grudzień 2016 r. i styczeń 2017 r. Wskazał na zaciągnięte kredyty w wysokości [...] zł i [...] zł oraz raty leasingowe traku taśmowego w wysokości [...] zł miesięcznie oraz koparko – ładowarki w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazał, że łączne miesięczne wydatki wynoszą: [...] zł - wydatki bankowe i leasingowe; [...] zł - opłaty za media w [...], [...] zł - dojazdy z [...] do [...]; [...] zł - utrzymanie domu w [...] (stanowiącego własność dzieci); [...] zł - leki i wyżywienie. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną [...], źródłem utrzymania rodziny jest jego działalność gospodarcza, żona Skarżącego otrzymuje dochody z "dorywczej umowy zlecenia" w wysokości [...] zł brutto oraz emeryturę w wysokości [...] zł brutto. Skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód wynosi ok. [...] zł miesięcznie. Część dodatkowych informacji podanych przez skarżącego w rubryce Dochody w części: źródła dochodu (k. 309) była nieczytelna. Odnośnie do swojej sytuacji majątkowej podał, że posiada: nieruchomość rolną o powierzchni ok. [...] ha niewykorzystaną na cele rolnicze (odłogi), zabudowaną czterema budynkami (chlewnia, stodoła, dwa budynki gospodarcze, brak inwentarza żywego), o wartości ok. [...] mln zł; urządzenia do obróbki drewna(trzy traki taśmowe o wartości [...] zł); nieruchomość leśną o powierzchni ok. [...] ha – tereny zalesione VI klasy. Skarżący zwrócił uwagę na zły stan swojego zdrowia. Wraz z wnioskiem przedłożył: - bilans firmy [...] za 2016 r. z wykazanym przychodem [...] zł, i dochodem [...] zł, - przelew bankowy emerytury żony Skarżącego za listopad i grudzień 2016 r. oraz styczeń br. w wysokości [...] zł, - wyciągi z rachunku bankowego żony Skarżącego, - wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego, - harmonogram spłaty kredytów, - dokumentację medyczną z okresu luty – czerwiec 2016 r. związaną ze stanem zdrowia Skarżącego. Mając na uwadze treść uzasadnienia wniosku, dokumenty znajdujące się w aktach sprawy oraz dokonane na ich podstawie ustalenia o posiadaniu przez skarżącego w 2015 roku dodatkowych źródeł dochodu w postaci dochodu z tytułu dzierżawy części nieruchomości oraz w związku z posiadaniem udziału w spółce komandytowej "[...]", wezwaniem z dnia 10 marca 2017 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do ponownego złożenia oświadczenia o źródłach utrzymania Skarżącego i jego żony oraz o wysokości dochodów, z uwagi na nieczytelny wydruk pkt 10 formularza wniosku o prawo pomocy oraz do nadesłania: 1) zeznania podatkowego Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2016 roku – w przypadku dokonanego już rozliczenia podatkowego za ubiegły rok, 2) zeznania podatkowego żony Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2016 – w przypadku dokonanego już rozliczenia podatkowego za ubiegły rok, 3) dodatkowego oświadczenia o wysokości dochodów z tytułu posiadania udziałów w spółce oraz z tytułu dzierżawy nieruchomości za okres ostatnich 12 miesięcy wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość ww. dochodów, 4) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Skarżącego za okres od 10 lutego do 10 marca 2017 r. lub dokumentów potwierdzających ich zajęcie, czy likwidację w ww. okresie, 5) dodatkowego oświadczenia Skarżącego o aktualnym sposobie korzystania z posiadanej nieruchomości rolnej ([...] ha) oraz o wysokości ewentualnych dochodów z tego tytułu, wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe, za okres ostatnich 12 miesięcy, Jednocześnie referendarz sądowy poinformował Skarżącego, że wpis od skargi kasacyjnej ustalono na kwotę [...] zł. Ww. wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 15 marca br., wyznaczony wezwaniem siedmiodniowy termin do dokonania ww. czynności upłynął bezskutecznie 22 marca br. Skarżący do dnia dzisiejszego nie nadesłał wymaganych dokumentów i nie wyjaśnił przyczyny niewykonania wezwania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej, zatem ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wyjaśnić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść też należy, że opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Jak wielokrotnie również podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Niemniej jednak należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Aktualnie Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, z której miesięczny dochód wynosi [...] zł oraz emerytura i praca dorywcza żony w wysokości łącznie [...] zł brutto. Zwrócił uwagę na duże zobowiązania kredytowe, oraz raty leasingowe. Należy jednak zwrócić uwagę, że z ustaleń referendarza sądowego poczynionych przy rozpoznawaniu pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie wynikało, że skarżący posiadał w 2015 roku co najmniej trzy źródła utrzymania. Były to: działalność gospodarcza [...] (działalność w zakresie produkcji opakowań drewnianych i sprzedaży hurtowej drewna), dochód z udziału w zysku spółki komandytowej "[...]" i dochód z tytułu dzierżawy nieruchomości. Skarżący oświadczył wówczas dodatkowo, że uzyskuje dochód z tytułu dzierżawy "części terenu" Spółce komandytowej "[...]" za kwotę [...] zł rocznie, a znajdujące się w aktach sprawy zeznania podatkowe Skarżącego wskazują, że zadeklarował on za 2015 rok przychód w wysokości [...] zł i dochód [...] zł, co miesięcznie stanowiło dochód w wysokości [...] zł średnio miesięcznie. W ww. rocznym zeznaniu podatkowym za 2015 r. (PIT-36L) Skarżący zadeklarował również przychód z tytułu udziałów w spółce komandytowej w wysokości [...] zł, koszty [...] zł i stratę [...] zł. Wysokość przychodów Skarżącego za 2015 r. była na poziomie zbliżonym do roku 2014, za który Skarżący zadeklarował [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł, w tym dochód z ww. spółki komandytowej w wysokości [...] zł). Z nadesłanego "bilansu firmy" wynika, że skarżący uzyskał z działalności [...] okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. przychody [...] zł, poniósł wydatki [...] zł, dochód wyniósł [...] zł. Mając na uwadze powyższe informacje, referendarz sądowy stwierdził, że do ustalenia jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego, należy ustalić czy i jakie dochody uzyskuje skarżący ze wskazanych wyżej źródeł. Jednak wbrew wezwaniu, skarżący wymaganych dokumentów i oświadczeń nie złożył. Nie wyjaśnił czy nieruchomość rolna o powierzchni ok. [...] ha stanowi dla skarżącego źródło przychodu i jaka jest wysokość przychodów z tego tytułu. Do dnia dzisiejszego nie jest wiadome jaka jest aktualna wysokość udziałów skarżącego w zyskach spółki komandytowej "[...]", rzeczywista wielkość przychodów i dochodów z tego tytułu, ani wysokość dochodów z tytułu ewentualnej dzierżawy części posiadanych nieruchomości. W takiej sytuacji stwierdzić zatem należy, że Skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających jego rzeczywistą aktualną sytuację finansową, co oznacza że nie sposób stwierdzić czy i w jakim zakresie jest w stanie partycypować w uiszczeniu wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie. Na marginesie wspomnieć wypada, że na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy, należy stwierdzić, że Skarżącego nie można zaliczyć do osób ubogich. Biorąc pod uwagę stan majątkowy i rodzinny skarżącego, wykazane wyżej źródła utrzymania dwuosobowej rodziny, w tym działalność gospodarczą Skarżącego z rocznym przychodem ok. [...] mln zł, stwierdzić należy, że sytuacja finansowa Skarżącego nie jest zła. W ocenie referendarza sądowego Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, należało na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., postanowić, jak w sentencji.