I SA/Sz 390/13

Dnia 23 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Alicja Polańska po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "M." Spółki z o.o. z siedzibą w [...] (poprzednio D. Spółka z o.o. z siedzibą w [...]) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca "M." Spółka z o.o. z siedzibą w [...] (poprzednio D. Sp. z o.o. w [...]), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...]zł, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że nie posiada środków na uiszczenie opłaty w wysokości [...] zł; nie posiada żadnego majątku, który mogłaby spieniężyć na potrzeby ww. opłaty. Podniosła także, że: w zeszłym roku poniosła znaczną stratę finansową, na dowód czego załączyła deklarację CIT-8; nie ma żadnych środków na rachunkach bankowych; wystawiono wobec niej szereg tytułów wykonawczych z ZUS i US. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych to kwota [...] zł, a strata podatkowa za ostatni rok obrotowy wynosi [...] zł. Spółka wykazała jeden rachunek bankowy, którego stan na koniec kwietnia 2013 r. wynosił [...] zł. Do wniosku zostały dołączone kopie następujących dokumentów: pisma ZUS z dnia [...] r. o przekazaniu tytułów wykonawczych w związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej, zawiadomienia z dnia [...] r. o wszczęciu egzekucji (należność główna [...] zł), zawiadomienia z dnia [...] r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z dnia [...] r., upomnienia [...] z [...] r., tytułu wykonawczego z [...] r., postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z [...] r. odmawiającego zwolnienia spod egzekucji zajętego prawa majątkowego. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r., skarżąca przedłożyła także: - rachunek zysków i strat za rok 2012; - zestawienia sald i obrotów kont analitycznych za maj 2013 r.; - wyciągi bankowe za okres od 27 lutego 2013 r. do 24 maja 2013 r.; - kopie deklaracji VAT-7 za luty, marzec, kwiecień 2013 r.; - kopie rejestru sprzedaży i zakupów z załącznikami; - oświadczenie Spółki, że nie prowadzi "KASY" i o prowadzeniu rozliczeń za pośrednictwem banku lub kont rozrachunkowych. Postanowieniem z dnia 15 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), wskazując, iż wykazała na dzień sporządzenia wniosku wszelkie dokumenty jakimi dysponowała, pokazujące jej sytuację majątkową. W szczególności zwracała uwagę, iż zeszły rok zamknęła znaczna stratą. Z przedłożonych dokumentów wynikało również, że przeciwko skarżącej toczy się wiele postępowań egzekucyjnych, co oznacza, iż aktualnie nie ma ona żadnych środków na uiszczenie opłaty sądowej, gdyż nie jest w stanie regulować nawet bieżących zobowiązań. Potwierdzeniem tego są także przedłożone rachunki bankowe, z których jednoznacznie wynika brak wolnych środków pieniężnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 p.p.s.a., wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Nie ulega wątpliwości, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05). Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej, a ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Należy również wskazać, że zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną do podjęcia działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej strony, ale również stanowi regulację, która pozwala stronie na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie okażą się wystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Reasumując, informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być należycie umotywowane, dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa. Wskazać również należy, że skarżąca inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinna przewidzieć, iż następstwem podjętych przez nią działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. W tym celu powinna poczynić stosowne oszczędności. Po rozpoznaniu wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia strony przedstawiające jej sytuację majątkową, Sąd stwierdził, że wniosek Spółki nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonywający, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie sprawy do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Jak wynika z akt sprawy, Spółka prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach (w 2012 r. deklarowane przychody wyniosły [...] zł), natomiast wykazana strata (w 2012 r. w wysokości [...] zł zgodnie z CIT-8), która stanowi wynik bilansowy nadwyżki kosztów nad przychodami, skutkujący brakiem lub obniżeniem dochodu do opodatkowania, nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe. W 2012 r. Spółka uzyskała przychody netto ze sprzedaży w kwocie [...] zł. Z kopii deklaracji VAT-7 oraz rejestrów zakupów i sprzedaży wynika, że Spółka uzyskuje znaczne obroty z działalności gospodarczej z tytułu świadczonych usług i dokonywanych dostaw: za miesiące luty, marzec, kwiecień 2013 r. deklarowała obroty odpowiednio w kwotach [...] zł, [...] zł, [...] zł) i za wymieniony okres zadeklarowała z tytułu dostaw łącznie [...] zł, z tytułu zakupów [...] zł. Okolicznością potwierdzającą, że Spółka ma możliwości płatnicze i obraca środkami pieniężnymi jest dokonywanie rozrachunków z tytułu zobowiązań wobec kontrahentów jak i z tytułu podatków i składek na ubezpieczenia społeczne. Z danych zawartych w bilansie wynika, że sytuacja Spółki była na koniec 2012 r. stabilna. Spółka wykazała bowiem aktywa obrotowe na kwotę [...] zł (w tym należności krótkoterminowe [...] zł, inwestycje krótkoterminowe [...] zł ), a zobowiązania na kwotę [...] zł. Natomiast, majątek trwały Spółki na koniec poprzedniego roku obrotowego miał wartość [...] zł. Nadto, niskie saldo na rachunkach bankowych nie daje podstawy do uznania o braku środków finansowych i stwierdzenia, że w najbliższej przyszłości Spółka nie będzie posiadała środków finansowych w wysokości pozwalającej na ponoszenie pełnych kosztów sądowych, w tym na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Saldo na koncie bankowym określane jest bowiem na dany moment i może ulec zmianie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy działalność jest rozliczana, według twierdzeń Spółki, wyłącznie za pośrednictwem konta bankowego. Za zasadnością wniosku nie przemawia również wykazana wysokość poniesionej straty za 2012 r. Wskazać bowiem należy, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i, co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). W judykaturze przyjmuje się, że poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli strona posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (por. uzasadnienie postanowienia WSA w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 92/10, LEX 659009). Z taką sytuacją mamy do czynienia w tym konkretnym przypadku, bowiem, pomimo deklarowanej straty, Spółka posiada kapitał własny o wartości [...] zł, kapitał podstawowy o wartości równej [...] zł. Nadto, wykazanie w danym roku straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej i taka sytuacja nie miała miejsca również w sprawie. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by Spółka zaprzestała prowadzić działalność gospodarczą i by utraciła płynność finansową. Skarżąca, pomimo deklarowanych problemów finansowych funkcjonuje nadal w obrocie, prowadząc działalność gospodarczą i utrzymując określony poziom płynności finansowej. Z analizy sytuacji finansowej Spółki nie wynika przy tym, jakoby konieczność poniesienia wydatków związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi doprowadziła do utraty tej płynności. Za zasadnością przyznania prawa pomocy Spółce nie może także przemawiać konieczność spłaty ciążących na niej zobowiązań, czy też ich egzekucja. Okoliczności te nie mogą mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych. Należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony. Jednocześnie brak jest w sprawie argumentów uzasadniających przyznanie pierwszeństwa w jakichkolwiek wydatkach Spółki przed należnościami publicznoprawnymi, do których zalicza się należności z tytułu kosztów sądowych. Należy więc uznać, że nie ma podstaw do twierdzenia, że Spółka posiada wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12). Według Sądu, kwoty, jakie Spółka uzyskuje w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej i jakie wydatkuje, nie pozwalają przyjąć, że Spółka nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze zakres prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej, nie do zaakceptowania jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych w wysokości obecnie [...] zł wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową. Zaznaczyć również należy, iż pomimo wskazywania na istnienie trudności finansowych skarżąca nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości, czy likwidacji, kontynuuje działalność gospodarczą, posiada majątek, co pozwala przyjąć, iż nie istnieją przeszkody do uzyskania środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Natomiast, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest już stanowisko, że jeżeli przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08). Należy mieć również na względzie, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (wyrok z dnia 19 stycznia 2010 r., skarga nr 1783/04 F. sp. z o.o. przeciwko Polsce, NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191, postanowienie z 13 marca 2012 r. II FZ 195/12). W efekcie, koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co dotyczy zarówno sytuacji, w której Spółka uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jak i sytuacji, w której Spółka ponosi z tego tytułu straty. Podsumowując, należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów. W konsekwencji, należało odmówić Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.