I SA/Sz 408/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Powiatu [...] o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia 17 lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi Powiat [...] – dalej jako: "Skarżący" wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zarządu Województwa [...] – dalej jako: "Zarząd" z dnia 17 lutego 2016 r. nr [...], w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu wraz z odsetkami. Skarga wpłynęła do Sądu w dniu 22 marca 2016 r. (nadana została w placówce pocztowej w dniu 21 marca 2016 r.). Postanowieniem z dnia 13 maja 2016 r. Sąd odrzucił skargę, jako wniesiona po terminie. Rozstrzygnięcie doręczono Skarżącemu w dniu 18 maja 2016 r. Skarżący w dniu 25 maja 2016 r. wniósł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia ww. skargi (wniosek nadany został w placówce pocztowej w dniu| 24 maja 2016 r.). Wraz z wnioskiem Skarżący nadesłał skargę. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od niego ponieważ pracownik, który prowadzi sprawę choruje przewlekle na [...] co potwierdzone jest zaświadczeniem lekarskim. Choroba objawia się nagłymi atakami duszności, powodującymi brak kontroli nad swoimi działaniami a następnie osłabienie. Skarżący wyjaśnił, że w dniu 21 marca 2016 r., czyli w dniu wysłania skargi na decyzję Zarządu, pracownik – Sekretarz Powiatu [...][...] doznał ataku [...], którego nie mógł natychmiast zniwelować ponieważ w tym dniu nie posiadał przy sobie niezbędnego leku. Nie mogąc z powodu ataku [...] wykonać samodzielnie czynności, a chcąc ją koniecznie wykonać w tym dniu, aby nie doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi, pracownik zwrócił się z prośbą o pomoc do innego pracownika. Przekazana prośba z powodu ataku duszności była na tyle nieprecyzyjna, że pracownik do którego zwrócono się o pomoc zaadresował pismo na adres pierwszej wymienionej w piśmie instytucji tj. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Do wniosku załączono zaświadczenie lekarskie dotyczące [...] zawierające w treści informację, że pacjent jest przewlekle leczony z powodu [...] [...]. W piśmie z dnia 2 czerwca 2016 r. Zarząd wniósł o odrzucenie przedmiotowego wniosku. Na wypadek, gdyby Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia, Zarząd wskazał na brak uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających brak winy Skarżącego w uchybieniu terminu. Zdaniem Zarządu, nagły atak duszności jednego z pracowników Starostwa Powiatowego w [...]w dniu 21 marca 2016 r. nie stanowi ww. okoliczności. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Skarżący uchybił siedmiodniowemu terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Tym samym nie została wypełniona jedna z ustawowych przesłanek koniecznych do przywrócenia terminu. W wyniku rozpoznania zażalenia Skarżącego na ww. postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GZ 801/16 uchylił zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że błędnie ustalono datę, w której ustała przyczyna, od której Skarżący miał siedem dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. NSA zalecił, aby sąd pierwszej instancji zbadał wniosek Skarżącego złożony w dniu 25 maja 2016 r., czyli po doręczeniu odpisu postanowienia WSA w Szczecinie odrzucającego skargę. Następnie Sąd pierwszej instancji powinien ocenić czy Skarżący nie dokonał w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w tym uchybieniu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Ww. przepisy nie określają, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony ubiegającej się o przywrócenie terminu. Prawo do sądu może podlegać ograniczeniom, między innymi przez ustanowienie terminów, po których upływie uruchomienie procedury sądowej nie będzie możliwe. O znaczeniu i wadze prawa do sądu świadczy ustanowienie we wszystkich procedurach sądowych instytucji przywrócenia terminu, której celem jest usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminu procesowego, gdy strona lub uczestnik postępowania nie ponoszą winy w uchybieniu. Istnienie określonych wymogów w zakresie terminów, jak też kosztów postępowania, nie uchybia przy tym postulatowi rzetelności postępowania. Żadne postępowanie nie mogłoby skutecznie toczyć się bez wymogów proceduralnych zabezpieczających je przed nadużywaniem praw procesowych przez strony. Stąd uchybienia terminom zarówno w procedurze cywilnej, administracyjnej i sądowoadministracyjnej, jak i innych procedurach powoduje bezskuteczność czynności procesowych strony, jeżeli odpowiednie rozwiązanie ustawowe przypisuje niezachowaniu terminu takie konsekwencje prawne (por. postanowienie NSA z 17 marca 2008 r., II FZ 99/08; postanowienie NSA z 26 stycznia 2016 r., sygn. akt II FZ 916/15 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 86 i art. 87 p.p.s.a. tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu, spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony, dochowanie terminu do wniesienia wniosku oraz dopełnienie uchybionej czynności. Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powołać okoliczności wskazujące na brak winy stron w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie jego zasadności. Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2016 r., sygn. akt IIGZ 87/16 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do kwestii uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu należy wskazać, że zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie, jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można się domagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa bowiem ma ono charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1718/96, niepubl.). W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2002 r., sygn. akt II SA/Ka 1977/00, niepubl.) Tak więc osoba zainteresowana przywróceniem terminu ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić odpowiednią argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna. Za brak winy uważa się sytuację, gdy zainteresowany nie był w stanie pokonać przeszkody przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych. Do takich przeszkód zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (zob. postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GZ 257/12, LEX nr 1223957). Z kolei wina w uchybieniu terminu to również wina osób trzecich upoważnionych przez danego uczestnika postępowania do dokonania określonej czynności procesowej w postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie Skarżący uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wskazał, że pracownik (Sekretarz Powiatu [...]ego), który prowadzi sprawę choruje przewlekle na [...] i w dniu 21 marca 2016 r. (tj. w dniu wysłania skargi) doznał ataku duszności. Nie mogąc wykonać samodzielnie czynności pracownik zwrócił się z prośbą o pomoc do innego pracownika, przy czym przekazana prośba była na tyle nieprecyzyjna, że przesyłka zawierająca skargę zaadresowana została na adres pierwszej wymienionej w piśmie instytucji, tj. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący wskazał, że nieprawidłowe nadanie skargi nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez niego, a przyjęcie przez Sąd, iż złożenie skargi nastąpiło z uchybieniem terminu powoduje dla Skarżącego ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego. Przedmiotem oceny prowadzonej przez Sąd pozostaje niedochowanie przez Skarżącego terminu do złożenia skargi. Skarżący przedstawił twierdzenie, że nie ponosi winy w uchybieniu powyższego terminu, ponieważ pracownik odpowiedzialny za prowadzenie sprawy doznał ataku duszności w dniu sporządzania i wysyłania środka odwoławczego. Podkreślić należy, że Skarżący zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2016 r. poz. 814 ze zm.) – dalej jako: "u.s.p." wykonuje określone ustawami zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. O ustroju powiatu stanowi jego statut (art. 2 ust. 4 u.s.p.). Ponadto z art. 32 u.s.p. wynika, że organizację wewnętrzną oraz tryb pracy zarządu określa statut powiatu. Przepis art. 48 u.s.p. stanowi, że oświadczenie woli w sprawach majątkowych w imieniu powiatu składają dwaj członkowie zarządu lub jeden członek zarządu i osoba upoważniona przez zarząd. W niniejszej sprawie pod skargą podpisał się Starosta oraz Członek zarządu powiatu. Skarżący powołał się na problemy zdrowotne sekretarza powiatu, który w związku z problemami zdrowotnymi wydał pracownikowi niejasne polecenie w zakresie sposobu zaadresowania korespondencji zawierającej skargę do sądu administracyjnego. Zgodnie z przepisem § 80 Statutu Powiatu [...]– sekretarz, w imieniu Starosty, sprawuje nadzór nad wykonywaniem bieżących zadań przez komórki organizacyjne Starostwa, w szczególności nad terminowym i prawidłowym załatwianiem spraw, przestrzeganiem Regulaminu Organizacyjnego Starostwa i instrukcji kancelaryjnej. Natomiast Regulamin Organizacyjny Starostwa Powiatowego w [...] wymienia komórki organizacyjne Starostwa, w tym wydziały, referaty, biura, samodzielne stanowiska pracy. Komórkami organizacyjnymi, w tym zarządzają podległym personelem (pracownikami) kierują osoby, o których mowa w ww. Regulaminie Organizacyjnym, tj. dyrektorzy zastępcy, pracownicy wyznaczeni. Zdaniem Sądu, podkreślenia wymaga fakt, że Starostwo jako podmiot (posiadający osobowość prawną) wyposażony w organy oraz wykwalifikowany aparat urzędniczy ponosi odpowiedzialność za zaniedbania personelu, którym posługuje się przy wykonywaniu czynność, w tym w zakresie sporządzania i ekspediowania korespondencji. Wadliwe działania pracowników, bądź zaniechanie przez nich podjęcia stosownych czynności, nie uwalniają Skarżącego od winy w niedochowaniu terminu. Z ugruntowanego orzecznictwa sądowego wynika, iż na równi z zawinieniem strony traktuje się zawinienie osób, którym zleciła ona prowadzenie swoich spraw, w tym zatrudnionych pracowników (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 374/06). Należy stwierdzić, iż sprawą wewnętrzną pracodawcy jest taki dobór pracowników, aby zapewnić właściwe jej funkcjonowanie (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2000 r., sygn. akt III SA 8291/98 Lex nr 40385), natomiast zaniedbania pracownika odpowiedzialnego za sprawy korespondencji w stosunku do osób trzecich obciążają pracodawcę zatrudniającego tegoż pracownika. Nie tylko zatem wina pracodawcy, lecz również innych osób, w tym pracownika wyłącza możliwość przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ugruntowane w judykaturze stanowisko, zgodnie z którym zaniedbania osób, którymi posłużyła się strona (czy jej pełnomocnik) obciążają ją samą (pełnomocnika), a tym samym nie uwalniają one strony od winy w niezachowaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2000 r., sygn. akt II CKN 554/00, LEX nr 51986; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1999, sygn. akt I PKN 76/99, publ. OSNP 2000/11/431; postanowienie sądu apelacyjnego w Lublinie z dnia 25 lutego 1999 r., sygn. akt I ACa 17/99, publ. Apel.-Lub. 1999/2/5). Jako przykłady winy w niedochowaniu terminu wskazuje się m.in., że bezrefleksyjne adresowanie koperty przez pracownika kancelarii powoduje, iż nie sposób mówić o tym, by zaszła przeszkoda nie do przezwyciężenia we wniesieniu skargi w terminie i w prawidłowym trybie, a w konsekwencji, że spełniona została przesłanka braku winy, o której mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 września 2012 r., sygn. akt I FZ 341/12, LEX nr 1221204). Podkreślić trzeba, że nie są to okoliczności obiektywne, lecz uzależnione od strony, a więc subiektywne. Należy przy tym podkreślić, że subiektywność wynika także zarówno z zaniedbań personelu administracyjnego strony względnie jej pełnomocnika procesowego, bądź też posłużenia się przez tego pełnomocnika inną osobą. Zachowania takie nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu, skoro w świetle powyższych rozważań nie podlegają wartościowaniu. Chodzi wówczas o zachowanie świadome lub nieświadome, staranność zawinioną lub niezawinioną. Jeśli strona posługuje się inną osobą, to są to okoliczności od niego uzależnione. Oznacza, że zleca wykonanie czynności. Stanowi to wówczas ryzyko obciążające stronę. Podobnie jak dobór personelu administracyjnego obsługującego podmiot będący stroną postępowania. Poglądy powyższe zostały zaaprobowane zarówno przez orzecznictwo Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładem jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1970 r. (II CR 184/70, Biul. Inf. SN 1970 r., nr 11, poz. 201; wyrok NSA z 7 lutego 1996 r., SA/Rz 771/95, niepublikowany oraz postanowienie NSA z dnia 16 maja 2005 r., II GZ 37/05). Tym samym nie może zostać zaakceptowana argumentacja Skarżącego, który uzasadniając brak winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi, przenosi odpowiedzialność za to na swojego pracownika. Nie sposób uznać, że podmiot dysponujący rozbudowanym i zorganizowanym aparatem pomocniczym, obejmującym fachowe służby do wykonywania poszczególnych zadań leżących w kompetencjach Powiatu, może zostać zwolniony z ponoszenia negatywnych konsekwencji wszelkich działań swoich pracowników. Skarżący zobowiązany jest do zorganizowania pracy oraz podziału obowiązków pomiędzy zatrudnionymi w niej osobami, aby właściwie i nieprzerwanie zapewnić obsługę i terminowość wykonywanych czynności i zadań. Z tego obowiązku nie zwalnia choroba jednego z pracowników, również Sekretarza powiatu i problemy w prawidłowym przekazaniem poleceń służbowych. W konsekwencji nie można przyjąć, że Skarżący dokonał czynności z należytą starannością. Nie uprawdopodobnił także, że nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku nie mógł wykonać prawidłowo przedmiotowej czynności. Powołane przez Skarżącego argumenty nie czynią zadość obowiązkowi uprawdopodobnienia okoliczności wskazującej na brak winy. Mając powyższe na uwadze, Sąd odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej na podstawie art. 86 i 87 p.p.s.a.