I SA/Sz 436/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 listopada 2018 r. sprzeciwu "[...]" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 października 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części przekraczającej [...] zł w sprawie ze skargi "[...]" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2015 r. p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K., wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w części przekraczającej [...] zł, wskazując, że wyznaczona w sprawie opłata sądowa przekracza jej możliwości finansowe. Spółka wyjaśniła, że jej trudna sytuacja finansowa, wynika z konieczności wstrzymania działalności gospodarczej w związku z postępowaniami egzekucyjnymi prowadzonymi przez Naczelnika Z. Urzędu Skarbowego w S.. W załączeniu przedstawiła: Protokół Zgromadzenia Wspólników zatwierdzający bilans za 2017 r. wraz ze sprawozdaniem finansowym; tytuły wykonawcze przeciwko spółce; protokół o ustaleniu majątku w toku egzekucji; dowód uiszczenia na rachunek sądu kwoty [...]zł. Spółka podała, że jej przeważająca działalność to wykonywanie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. W oświadczeniu o stanie majątkowym wskazała: wysokość kapitału zakładowego spółki w kwocie [...]zł, wartość środków trwałych w kwocie [...]zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...]zł. Spółka podała, że nie posiada środków na rachunku bankowym, ma zamknięty rachunek bankowy w [...]. Do lipca 2018 r. spółka poniosła wydatki w wysokości [...] zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących sytuację finansową, spółka przedłożyła: pismo z [...] z dnia 2 marca 2018 r. o wypowiedzeniu umowy rachunku bankowego; kopie deklaracji VAT-7 za miesiące czerwiec 2018 r., lipiec 2018 r., sierpień 2018 r.; kopie aktu notarialnego z 7 grudnia 2009 r. Umowa spółki z o.o. oraz protokół Zgromadzenia Wspólników [...] C. H. spółki z o.o. z siedzibą w W.; oświadczenie prezesa zarządu o niedokonaniu w ostatnich sześciu miesiącach dopłat przez jedynego udziałowca [...] Sp. z o.o. w W. oraz o istnieniu przeszkody w dokonaniu takich dopłat w postaci zakończenia roku 2017 r. stratą w wysokości [...] zł; sprawozdanie zarządu za rok 2017 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2017 r.; oświadczenie prezesa zarządu spółki, że spółka nie prowadzi kasy. Postanowieniem z dnia 16 października 2018 r. I SA/Sz 436/18 referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego, powoływane przez spółkę okoliczności – zaprzestanie prowadzenia działalności, brak majątku, brak środków na rachunku bankowym, likwidacja rachunku bankowego, prowadzone egzekucje administracyjne, wykazywanie straty podatkowej i zadłużenia - nie mogą automatycznie przemawiać za uwzględnieniem wniosku i przyznaniem prawa pomocy, gdyż spółka pomimo podnoszonych okoliczności zamierza kontynuować działalność, posiada znaczny potencjał finansowy i w ocenie referendarza sądowego jest w stanie zdobyć środki pieniężne na poniesienie kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego spółka wniosła o jego zmianę i przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie spółki, referendarz błędnie ocenił jej rzeczywistą sytuację majątkową, pomimo przedstawienia dowodów pozwalających na dokonanie właściwej oceny. Referendarz posłużył się błędnym rozumowaniem odbiegającym zdecydowanie od zasad logicznego rozumowania, nie uwzględniającym rzeczywistości gospodarczej oraz odbiegającym od doświadczenia życiowego. Nie można bowiem stanu majątkowego spółki traktować równoważnie z jego płynnością finansową pozwalającą na regulowanie zobowiązań. Spółka zaznaczyła, że w złożonym wniosku wykazała (przedstawiając na tę okoliczność stosowne dowody), że wobec konieczności wstrzymania praktycznie w całości jakiekolwiek działalności gospodarczej w związku z toczonymi przez Naczelnika Z. Urzędu Skarbowego w S. postępowaniami egzekucyjnymi, nie generuje przychodów, a nawet tymi niewielkimi, które jest w stanie uzyskać, nie może dysponować. To postępowania organów skarbowych odmawiające możliwości rozliczenia podatku VAT przez spółkę powodują, że straciła ona jakąkolwiek możliwość funkcjonowania na rynku. Spółka zaznaczyła przy tym, że powyższy stan rzeczy nie jest stanem wywołanym celowymi działaniami, ale wynikłym wskutek niespodziewanego zbiegu zdarzeń. Już prowadzący egzekucję organ egzekucyjny wskazuje, że brak jest majątku możliwego do skierowania do niego egzekucji. Taki stan nie powoduje jednak, że spółka ma zaprzestać obrony swoich praw wobec bezprawnych jej zdaniem działań organów, tylko z tego powodu, że to działania tych samych organów pozbawiły ją zdolności płatniczych. W ocenie spółki opłata od skargi administracyjnej nie jest przy tym zdarzeniem, które można przewidzieć i na które można zawczasu zgromadzić środki. W przypadku spółki dodatkowo, nawet zgromadzenie takich środków nic by nie dało, bo wyegzekwowałby te zasoby organ egzekucyjny. Spółka wskazała, że trudno jej stwierdzić, z jakich (zdaniem referendarza) środków miałaby nastąpić zapłata - zgromadzenie kwoty niezbędnej na wpis od skargi, skoro spółka nie ma bieżących wpływów, nie ma majątku możliwego do szybkiego zbycia w celu pozyskania takiej ilości środków aby spłacić zobowiązania objęte egzekucją (które praktycznie - wbrew stanowisku referendarza - mają pierwszeństwo w tym sensie, że niezależnie od rodzaju należności, bo spłacenia nie uzyska egzekwowany jakichkolwiek "wolnych" środków) i jeszcze zapłacić wpis sądowy. Spółka wskazała również, że prowadząc działalności, mając wszczęte postępowania egzekucyjne i poniesione w latach poprzednich straty, żaden podmiot gospodarczy nie ma zdolności kredytowej pozwalającej choćby na pożyczenie środków; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze. zm.) - dalej: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być więc rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jego możliwości finansowych. W sprawie spółka domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania, na koszty sądowe składa się wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Ewentualne dalsze koszty sądowe to koszty opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia ([...] zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej ([...] zł – § 3 ww. rozporządzenia). Łącznie [...] zł. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż zbadane przez niego dane oraz okoliczności, na które powołuje się spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. zaprzestanie prowadzenia działalności, brak majątku, brak środków na rachunku bankowym, likwidacja rachunku bankowego, prowadzone egzekucje administracyjne, wykazywanie straty podatkowej i zadłużenia nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podziela również stanowisko referendarza sądowego zgodnie, z którym osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. Z bilansu oraz rachunku zysku i strat wynika, że spółka rok obrotowy 2016 i 2017 zakończyła stratą w wysokości odpowiednio [...] zł i [...] zł. Zobowiązania spółki na 31 grudnia 2017 r. wynosiły [...] zł. Wskazać przy tym należy, że odnotowywanie straty w dokumentach księgowych i podatkowych nie przesądza natomiast o braku płynności finansowej. Zysk (strata) z działalności operacyjnej stanowi zysk (stratę) ze sprzedaży, powiększony o pozostałe przychody operacyjne i pomniejszoną o pozostałe koszty operacyjne. Duże różnice pomiędzy wysokością zysku (straty) na sprzedaży i zysku (straty) na działalności operacyjnej mogą być przy tym traktowane jako przesłanka, wskazująca na ryzyko manipulacji wynikiem finansowym. Oczywiście, nie może być jednak utożsamiana z faktem wystąpienia manipulacji. Pozycje "pozostałe przychody operacyjne" oraz "pozostałe koszty operacyjne" powinny być jednak analizowane ze szczególną uwagą także ze względu na fakt, że często maja one charakter niepieniężny – co oznacza, że zapisom księgowym nie odpowiada przepływ gotówki (np. odpisy aktualizacyjne, umorzenie zobowiązań, utworzenie rezerw – vide: art. 3 ust 1 pkt 32 ustawy o rachunkowości). W przypadki spółki nie sposób natomiast nie zauważyć, że w 2017 r. spółka w innych kosztach operacyjnych wykazała kwotę [...]zł (w 2016 r. – jedynie [...] zł), co w konsekwencji w znacznej części przyczyniło się do wygenerowania przez spółkę ww. straty w wysokości [...] zł. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że wykazana przez spółkę w 2017 r. w pozycji "pozostałe koszty operacyjne" kwota [...]zł budzi wątpliwości po pierwsze po zestawieniu ze znacząco niższymi przychodami netto ze sprzedaży ([...] zł) i pozostałymi przychodami operacyjnymi ([...] zł), a po drugie w zestawieniu z danymi za 2016 r. kiedy to w pozycji pozostałe koszty operacyjne spółka wykazała jedynie kwotę [...]zł, przy przychodach netto ze sprzedaży w kwocie [...]zł i pozostałych przychodach operacyjnych [...] zł. W konsekwencji stwierdzić zatem należało, że w przypadku spółki wykazanie straty w prowadzonej działalności gospodarczej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Nadto, za referendarzem sądowym należy wskazać na inne bardziej miarodajne dla oceny skali prowadzonej przez spółkę działalności dane tj. spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym ([...] zł), a wg bilansu należności krótkoterminowe na dzień 31 grudnia 2017 r. wynosiły [...] zł. Ponadto, wskazywane już wcześniej przychody z działalności, wynosiły w 2017 r. [...] zł, zaś w 2016 aż [...] zł. Tym samym należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że spółka osiąga, a przynajmniej posiada potencjał, aby osiągać znaczne przychody, co jest równoznaczne z utrzymaniem płynności finansowej, mimo deklarowanych trudności związanych z zanotowaną stratą oraz wszczęciem postępowań egzekucyjnych. W konsekwencji, nie sposób się zatem zgodzić się z argumentami spółki zamieszczonymi w sprzeciwie, że wykazała ona brak płynności finansowej. Powoływanie się na brak przychodów i koszty związane z jej istnieniem nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania wsparcia ze środków publicznych. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Nadto, referendarz sądowy prawidłowo wskazał, że spółka mam możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie sądu wykazywana przez spółkę trudna sytuacja finansowa nie ma charakteru trwałego. Wspólnicy nie postawili bowiem spółki w stan likwidacji (z powodu jej złej kondycji finansowej), a nadto jak wynika chociażby ze sprawozdania zarządu z działalności spółki za 2017 r. – spółka ma zamiar kontynuować działalność w zgłoszonym przedmiocie i zakresie. Skoro więc spółka nadal zgłasza roszczenie do istnienia w porządku prawnym, to powinna realizować swoje cele, w tym pokrywać koszty sądowe, o własnych siłach i w oparciu o własne środki bądź też środki, jak trafnie zauważył referendarz sądowy, pochodzące z dopłat wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., II FZ 532/13 oraz powołane w nim orzeczenie ETPCz z dnia 22 marca 2012 r. 19508/07 w sprawie G. O. N. S.A. przeciwko [...] - § 48). Wskazać przy tym należy, że – wbrew stanowisku spółki - w sytuacji jakiej znajduje się spółka istnieje możliwość pozyskania środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólnika do dopłat. Udziałowiec spółki – [...] sp. z o.o. wprawdzie za 2017 r. wykazał stratę w wysokości [...] zł, ale również w przypadku tej spółki nie można pominąć, że wygenerowała ona pozostałe koszty operacyjne w wysokości [...] zł, a więc stanowiące istotną część ww. straty. Nie można nadto nie zauważyć, że w 2016 r. w tej pozycji wykazano koszty w wysokości jedynie [...] zł. Tym samym, wykazanie przez udziałowca skarżącej spółki straty nie może przesądzać o istnieniu przeszkody w realizacji dopłat na rzecz spółki. Należy przy tym wskazać, że spółka ta posiada znaczny kapitał zakładowy ([...] zł), a w 2017 r. uzyskał znaczne przychody ([...] zł). Ma również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, a zatem zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że posiada możliwość dofinansowania spółki w środki finansowe niezbędne do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł oraz ewentualnych innych kosztów postępowania, bez konieczności ubiegania się o pomoc ze Skarbu Państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na marginesie należy stwierdzić, że fakt umorzenia przez organ podatkowy prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego, z powodu bezskuteczności nie może być również wystarczającym argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Bezskuteczność prowadzanej egzekucji dotyczyła bowiem nieposiadania przez spółkę majątku w postaci aktywów, lecz w ramach tego postępowania organ egzekucyjny nie badał możliwości finansowych udziałowców spółki. W tych okolicznościach sprawy, stwierdzić należało, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Sąd podziela również stanowisko wyrażone przez referendarza sądowego, że w odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest także np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13 oraz z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). W tych okolicznościach sprawy, sąd uznał, że spółka nie wykazała, iż podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Nie można zatem uznać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd podziela przy tym utrwalony już pogląd w orzecznictwie, zgodnie z którym podmiot, który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r. l GZ 147/08, i z 9 lipca 2008 r., l FZ 265/08). Należy przy tym zauważyć, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że nawet ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego, w tym na prowadzenie sporów sadowych (por. m.in. postanowienia NSA z: 10 kwietnia 2015 r. II FZ 2107/14, 21 stycznia 2015 r. II FZ 1937/14, 29 stycznia 2015r. II FZ 2105/14). Mając powyższe rozważania na uwadze, sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, odmawiając tym samym trafności zarzutom zamieszczonym przez spółkę w treści sprzeciwu. Wbrew zarzutom podniesionym w sprzeciwie, rozpoznając sprawę spółki referendarz sądowy uwzględnił dokumenty przedstawione przez spółkę na wezwanie w niniejszej sprawie, a także akta niniejszej sprawy i ocenił sytuację spółki zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, zasadnie odmawiając przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzezy, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.