I SA/Sz 470/12

Dnia 24 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 stycznia 2012 r. o sygn. akt I SA/Sz 1043/11 w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 rok p o s t a n a w i a odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 marca 2013 r. o sygn. akt I SA/Sz 470/12, odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący S. O., w związku z opisaną wyżej skargą o wznowienie postępowania sądowego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że w 2000 r. została ogłoszona upadłość jego firmy, po której do dnia dzisiejszego "nie odbudował się" finansowo ani majątkowo. Choruje na nadciśnienie tętnicze, jest zagrożony zawałem i wylewem. Pomimo złego stanu zdrowia pracuje na ¼ etatu z wynagrodzeniem [...] zł miesięcznie. Oświadczył, że nie ma środków na uiszczenie wpisu i możliwości, aby na taką kwotę zapracować. Ponadto podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną E. i [...] córką M. Zaznaczył przy tym, że w małżeństwie istnieje rozdzielność majątkowa. Wezwany pismem z dnia 16 listopada 2012 r. przez referendarza sądowego do nadesłania enumeratywnie wskazanych dodatkowych dokumentów i oświadczeń, które pozwoliłyby na usunięcie wątpliwości co do jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, skarżący przedłożył część żądanych dokumentów, tj.: swoje zeznanie podatkowe za 2011 r., zaświadczenie pracodawcy (M [...] E. O.) o miesięcznym wynagrodzeniu w okresie od czerwca do listopada 2012 r. w wysokości brutto [...] zł (netto [...] zł), opinię lekarską z 22 października 199...(czwarta cyfra nieczytelna). Ponadto oświadczył, że koszty związane z utrzymaniem to cały dochód wynikający z zaświadczenia o wysokości zarobków oraz że nie dokumentuje tych kosztów. Podkreślił również, że w małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Odnośnie nieruchomości położonej w [...] wskazał, że należy do odrębnego majątku żony (własność). Skarżący nie przedstawił natomiast innych żądanych dokumentów i oświadczeń, w tym: zeznania podatkowego małżonki o wysokości osiągniętego dochodu w 2011 r., dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem za okres ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem domu, leczeniem, itp.) oraz dodatkowego udokumentowanego oświadczenia o źródłach utrzymania żony, wysokości dochodów z okresu ostatnich sześciu miesięcy i jej stanu majątkowego oraz oświadczenia o tytule prawnym żony do zajmowanego domu w [...] . W tym stanie sprawy, postanowieniem z dnia 31 grudnia 2012 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem, podnosząc w szczególności, że Sąd oparł swoje przekonanie na błędnych przesłankach procesowych i materialnych, zakładając, że to skarżący ma udowodnić swoją sytuację materialną, natomiast przepisy wymagają jedynie uprawdopodobnienia. Ponadto, według skarżącego, instytucja rozdzielności majątkowej ma istotne znaczenie przy orzekaniu o prawie pomocy, ponieważ dochód małżonków jest odrębny i nie zmieni tego żadne postanowienie ani interpretacja jakiegokolwiek sądu, w tym najwyższego. Z tego względu właśnie skarżący rozlicza się osobno z państwem w zakresie podatku dochodowego. Wobec powyższego, wezwaniem z dnia 7 lutego 2013 r., Sąd zobowiązał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, nienadesłanych uprzednio przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie z dnia 16 listopada 2012 r. Pomimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie nadesłał żądanych przez Sąd dokumentów. W tym stanie rzeczy, Sąd stwierdził, że analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane, a skarżący, uzasadniając swój wniosek, podał jedynie ogólnikowe dane, których - pomimo stosownych wezwań - nie udokumentował w pełni. Powołując się na fakt rozdzielności majątkowej z żoną, skarżący nie nadesłał danych dotyczących wysokości dochodów, jak i ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie. To zaś uniemożliwiło Sądowi zastosowanie instytucji prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. O. wniósł o uchylenie tego orzeczenia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumentację prezentowaną w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uchylenia orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i, postanowieniem z dnia 8 lipca 2013 r. o sygn. akt II FZ 321/13, oddalił zażalenie skarżącego. W ocenie Sądu II instancji, Sąd I instancji trafnie wskazał, że ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie i że to wnioskodawca powinien przekonać sąd, że znajduje się w na tyle trudnej sytuacji materialnej, iż nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. W rozpoznawanej zaś sprawie wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku nałożonego przez Sąd I instancji w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", i nie przedstawił danych dotyczących stanu majątkowego żony, ani dokumentów obrazujących poziom kosztów utrzymania jego rodziny. Tym samym pozbawił Sąd I instancji możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Sąd II instancji za słuszne uznał także odwołanie się przez Sąd I instancji do ugruntowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu, zgodnie z którym ustrój rozdzielności majątkowej nie wyłącza obowiązku wzajemnej pomocy między małżonkami (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jako błędne ocenił zaś stanowisko skarżącego, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia go z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony. Skoro skarżący twierdzi, że potrzebuje pomocy państwa w zakresie realizacji swoich praw przed sądem, to koniecznym jest ocena, czy dochód prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe rodziny nie jest wystarczający dla pokrycia kosztów sądowych w przedmiotowym postępowaniu. Dopiero ustalenie, że ani samodzielnie, ani przy pomoc rodziny nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości pomocy z budżetu państwa. Stąd też sugestie skarżącego, że dochody i stan majątkowy jego żony pozostają bez znaczenia dla oceny jego wniosku, są nieuzasadnione. Skarżący wezwany ponownie do uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie, uiścił na rachunek Sądu kwotę [...] zł. Postanowieniem z dnia 30 października 2013 r. o sygn. akt I SA/Sz 470/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił opisaną na wstępie skargę S. O. o wznowienie postępowania sądowego, z uwagi na wniesienie jej z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 277 P.p.s.a. Pismem z dnia 30 grudnia 2013 r., S. O. wniósł skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Sądu. Następnie, wezwany do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł, w dniu 3 lutego 2014 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), na urzędowym formularzy PPF, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że ma [...] lat i choruje na nadciśnienie tętnicze i dyskopatię. Jest "po zakończonej upadłości", nie ma majątku ani wpływów umożliwiających uiszczenie opłaty w kwocie [...] zł, gdyż jego jedyne dochody to "praca na ¼ etatu z podstawowego wynagrodzenia". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, ze we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną E. i [...] córką M.. Zaznaczył przy tym, że córka uczy się a pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. Wskazał również, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości ani oszczędności, pracuje na ¼ etatu z uposażeniem stanowiącym[...] zł miesięcznie. W rubryce dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym zawarł zapis: "nie ma – rozdzielność majątkowa". Z uwagi na powyższe, działając zgodnie z art. 255 P.p.s.a., Sąd wezwał stronę do nadesłania, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy, następujących dokumentów i oświadczeń: a) dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy; b) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego (w tym zajętych) oraz jego żony z ich stanem za okres od 12 grudnia 2013 r. do 12 lutego 2014 r.; c) odpisu zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za 2012 r. oraz za 2013 r. (o ile zostały już złożone) wraz z potwierdzeniami ich złożenia w urzędzie skarbowym, a także d) dodatkowego udokumentowanego oświadczenia o źródłach utrzymania żony skarżącego, wysokości dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy i jej stanu majątkowego; e) oświadczenia o tytule prawnym żony skarżącego do zajmowanego domu w [...] ; f) aktualnej dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego; g) dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez skarżącego i jego małżonkę wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem - z okresu ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem domu, leczenie skarżącego); h) zaświadczenia z właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżący lub jego żona korzystają z pomocy społecznej bądź ubiegali się o jej przyznanie w ciągu ostatnich trzech miesięcy; Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu, w trybie art. 73 P.p.s.a., w dniu 5 marca 2014 r. W wyznaczonym terminie, ani dotychczas, skarżący nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak zaś stanowi art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 252 i art. 255 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Z powyższej regulacji wynika, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide np. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku: z dnia 13 stycznia 2005 r. o sygn. akt I SA/Gd 523/04 i z dnia 27 lipca 2005 r. o sygn. akt I SA/Gd 335/05). Rozważając zasadność wniosku S. O. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, zaakcentować należy, że skarżący skorzystał już z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 28 marca 2013 r., odmówiono przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2013 r. o sygn. akt II FZ 321/13, który uznał zasadność stanowiska Sądu I instancji. Składy orzekające wskazywały przy tym na nieprzedstawienie przez skarżącego, na żądanie Sądu, dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową skarżącego oraz jego małżonki, jako okoliczność wyłączającą możliwość weryfikacji twierdzeń strony o trudnej sytuacji materialnej i braku jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłyby zostać pokryte należności sądowe. W dniu 3 lutego 2014 r. S. O. wystąpił z ponownym wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W takiej sytuacji Sąd uznał, że aktualny wniosek powinien być rozpatrywany jako żądanie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie 28 marca 2013 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z treścią art. 165 P.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do takich postanowień niekończących postępowania w sprawie zaliczane są postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kwestią podstawową wymagającą przesądzenia w przypadku złożenia przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji istnienia prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie, będzie ustalenie, czy po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę wydanego wcześniej w sprawie postanowienia. Podkreślić trzeba, że zmiana okoliczności winna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych, a ponadto wskazane kwestie muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, aby uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt I GZ 9/12, LEX nr 1108666). Sąd stanął na stanowisku, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, będący w istocie wnioskiem o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 28 marca 2013 r., nie zasługuje na uwzględnienie. Strona skarżąca wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów, a zatem w przedłożonych dokumentach powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z użytego w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Natomiast brak przedstawienia przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej - jego oraz pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonki - obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i posiadany majątek, uniemożliwia dokonanie pełnej oceny, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II GZ 52/12, LEX nr 1125486). W rozpoznawanej sprawie wniosek skarżącego o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy nie został poparty żadnymi dowodami. W nadesłanym formularzu skarżący zasadniczo powtórzył podane wcześniej informacje (jedyna różnica polega na wskazaniu, że obecny miesięczny dochód skarżącego ze stosunku pracy stanowi kwota [...] zł, tj. o [...] zł wyższa od wykazanej uprzednio), podkreślając, że między nim a jego żoną, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Z kolei, wezwany pismem z dnia 13 lutego 2014 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, nie udzielił żadnej odpowiedzi. W tym stanie sprawy, z uwagi na fakt, że strona skarżąca nie powołała de facto żadnych nowych okoliczności, uzasadniających uwzględnienie jej wniosku o zmianę pierwotnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, a materiał dowodowy nie został w żaden sposób poszerzony, Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącego uległa pogorszeniu w stosunku do tych, które przedstawił on w poprzednio złożonym wniosku i które zostały przyjęte przy wydawaniu postanowienia z dnia 28 marca 2013 r. Wobec tego Sąd uznał, że skarżący nie spełnił przesłanki koniecznej do dokonania zmiany rozstrzygnięcia w zakresie kosztów sądowych, zawartego we wcześniejszym postanowieniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 165 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd postanowił jak na wstępie.