I SA/Sz 485/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie- - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2009 r. wniosku "E." Spółki z o.o. z siedzibą w T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [... ] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia III i IV raty podatku rolnego za 2008 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca "E" Spółka z o.o., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł, od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, złożyła na urzędowym formularzu PPPR wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz akt sprawy wynika, co następuje. Spółka wykazała w formularzu, że prowadzi działalność gospodarczą, w zakresie uprawy zbóż. Z przedłożonego odpisu KRS z [...] wynika, że przedmiotem działalności jest między innymi chów i hodowla bydła, trzody chlewnej, drobiu, działalność usługa związana z: uprawami rolnymi, chowem i hodowlą zwierząt, instalowania, naprawy konserwacji maszyn rolniczych, leśnictwem, a także sprzedaż hurtowa: zboża, nasion, pasz dla zwierząt, skór, owoców i warzyw, mięsa i wyrobów mięsnych, maszyn i urządzeń rolniczych, wyrobów chemicznych, artykułów metalowych, sprzętu i wyposażenia hydraulicznego i grzejnego oraz produkcja: maszyn dla rolnictwa i leśnictwa, wyrobów z drewna, wyrobów tartacznych (k. 13 akt sądowych). Udziałowcami Spółki jest małżeństwo: A.C-K. (55 udziałów o wartości [...] zł) i S.K.(45 udziałów o wartości [...] zł). Wysokość kapitału zakładowego Spółki to kwota [...] zł, według bilansu za ostatni rok Spółka posiada środki trwałe o wartości [...] zł, osiągnęła zysk w wysokości [...] zł oraz ujemny kapitał własny w kwocie [...] zł. Na wykazanych dwóch rachunkach bankowych w Banku S. na koniec miesiąca, poprzedzającego złożenie wniosku, skarżąca posiadała środki pieniężne o wartości [...] zł, a w BGŻ o wartości [...] zł. Uzasadniając swój wniosek, Spółka wskazała natomiast, że obecnie nie posiada wystarczających środków na opłacenie kosztów sądowych. Wszystkie wolne środki zainwestowała w środki do produkcji rolnej, spłaty kredytów i odsetek, czynszu dzierżawnego i podatku rolnego za 2009 r. Ze złożonego oświadczenia wynika także, iż Spółka posiada w dzierżawie od Agencji Nieruchomości Rolnej grunty rolne o powierzchni [...] ha użytków rolnych, nie posiada własnych gruntów. W 2004 r. przejęła w dzierżawę grunty o słabej produkcyjności i wartości rolnej. Wskazano też, że stopniowo poprawiana jest ich produkcyjność, ale przy bardzo dużych kosztach. Susza w 2006 r. i 2008 r. ograniczyły w bardzo dużym stopniu dochodowość firmy. Straty z upraw w 2008 r. (obliczone przez komisję) wyniosły [...] zł. Rozpatrując przedmiotowy wniosek należy stwierdzić co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wprowadzona z myślą o osobach (fizycznych i prawnych oraz jednostkach organizacyjnych), które z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną, brak środków pieniężnych nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a odmowa udzielenia im pomocy doprowadziłaby do zamknięcia przed nimi możliwości dochodzenia praw przed sądem administracyjnym. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z Budżetu Państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których strona nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Ciężar dowodu spełnienia powyższej przesłanki spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że Spółka nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi przesłanka do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W swoim oświadczeniu Spółka podała, że według bilansu za ostatni rok, kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych to kwota [...] zł i uzyskała zysk w kwocie [...] zł. Należy zwrócić uwagę, iż stan rachunków bankowych wnioskodawczyni na koniec miesiąca poprzedzającego wniesienie wniosku wynosił łącznie [...] zł. Już na podstawie tych tylko danych można ocenić, że sytuacja Spółka nie kwalifikuje się do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych, skarżąca Spółki posiada bowiem środki wystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, sprowadzających się, na obecnym etapie postępowania, do wpisu od skargi ustalonego w kwocie [...] zł. W tej sytuacji nie sposób się zgodzić, że poniesienie takiego kosztu jest obiektywnie niemożliwei pozbawi stronę prawa do Sądu. Zdaniem Referendarza sądowego uiszczenie kwoty [...] zł nie będzie miało także wpływu na prowadzoną przez Spółkę produkcję rolną, spłatę kredytów, odsetek, czynszu dzierżawnego i podatku rolnego, jak twierdzi we wniosku. W tym miejscu należy wskazać, że ze względu na zasadę wyjątkowego traktowania instytucji prawa pomocy, powszechność obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie można pozwolić na preferencyjne traktowanie innych zobowiązań (np. kosztów prowadzonej działalności, spłaty kredytów, czy innych zobowiązań choćby publicznoprawnych) przyznając im pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA sygn. akt I OZ 83/06). Podkreślić jeszcze raz należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Strona podnosi, że prowadzi swoją działalność na gruntach o słabej produkcyjności i nie uzyskuje spodziewanych dochodów, ponosi znaczne koszty na podwyższenie tej produkcyjności, jednak okoliczności te same przez się nie mogą stanowić przesłanki uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Każdy podmiot prowadzący jakąkolwiek działalność (gospodarczą, rolniczą) powinien liczyć się z ryzykiem z tym związanym. Powołane okoliczności stanowią właśnie takie ryzyko, którym nie można obciążać Skarbu Państwa. Fakt nie uzyskiwania spodziewanych zysków, nie zwalnia skarżącej od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze dopłat przez wspólników – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, postanowienie NSA z 6 czerwca 2006 r. sygn. akt II OZ 588/06). Strona skarżąca inicjująca postępowanie sądowe powinna zatem przewidzieć możliwość ponoszenia związanych z tym kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 9 listopada 2007 r. sygn. akt II OZ 1090/07, postanowienie NSA z 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08). Ponadto, skarżąca będąc dzierżawcą gruntów, na których prowadzi swoją działalność, jest producentem rolnym i korzysta w tym zakresie z dopłat unijnych, w kwocie [...] zł, wypłacone pod koniec 2008. Nie stanowi również przesłanki do udzielenia pomocy prawnej okoliczność obniżenia dochodów ze względu na stan klęski żywiołowej (susza w 2006 i 2008 r.), w związku z którą skarżąca uzyskała przecież preferencyjnie oprocentowany kredyt "suszowy" w kwocie [...] zł. Powyższe okoliczności świadczą, że kondycja finansowa Spółki nie jest aż tak zła, jak to podaje, firma nadal funkcjonuje. Ponadto jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu z KRS Spółka deklaruje obok podstawowego przedmiotu działalności jaką jest uprawa zbóż, także inną działalność związaną z produkcją, sprzedażą i usługami, wyżej opisaną. Również ze względu na tak szeroki zakres zarejestrowanej działalności należy uznać, że istnieją realne możliwości pozyskania środków pieniężnych na opłacenie swojego uczestnictwa w postępowaniu sądowym. Skoro z możliwości takiej nie korzysta, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Mając na uwadze powyższe należało zatem stwierdzić, iż strona skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w kwocie[...] zł, jak i pozostałych kosztów niniejszego postępowania. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.