I SA/Sz 550/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 6 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za maj i czerwiec 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. w dniu 5 lipca 2016 r. złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, który uzupełniła w dniu 3 sierpnia 2016 r. We wniosku Spółka podała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej części i akcesoriów samochodowych, sprzedaży hurtowej paliw i produktów pochodnych, sprzedaży detalicznej paliw do pojazdów silnikowych na stacjach paliw, sprzedaży detalicznej pozostałych nowych wyrobów prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła argumenty dotyczące zasadności jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. W oświadczeniu o majątku i dochodach wpisała, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, strata za ostatni rok obrotowy [...] zł. Skarżąca nie wykazała posiadania żadnego rachunku bankowego. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 4 sierpnia 2016 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację finansową, Spółka nadesłała: 1. oświadczenie Prezesa Zarządu, że w 2016 r. Spółka ma zawieszoną działalność gospodarczą (wg KRS od 10.04.2015 r.) i nie wykazuje żadnych zapisów na prowadzonych kontach oraz nie składała deklaracji; 2. bilans Spółki za 2015 r. (aktywa trwałe [...] zł, aktywa obrotowe [...] zł, należności [...] zł, środki pieniężne w kasie i na rachunkach [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe [...] zł, straty z lat ubiegłych [...] zł); 3. rachunek zysków i strat za 2015 r. (przychody[...] zł, strata [...] zł); 4. Uchwała zgromadzenia zarządu z dnia 24.02.2016 r. nr 1/2016 o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego Spółki; 5. sprawozdanie Zarządu z działalności za rok obrotowy od 01.01.2015 r. do 31.12.2015 r. oraz informację dodatkową do bilansu oraz rachunku zysków i strat za rok 2015; 6. zaświadczenie Banku [...] z 30.08.2016 r. o zamknięciu trzech rachunków bankowych Spółki P. w dniu 26.07.2013 r.; 7. kopię CIT-8 Spółki za 2015 r. (przychody [...] zł, strata [...] zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Analiza złożonych oświadczeń oraz dokumentów finansowych Spółki pozwala stwierdzić, że nie wykazała ona, że nie posiada żadnych środków pieniężnych aby ponieść jakiekolwiek koszty sądowe niniejszej sprawy ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć. Przede wszystkim należy podkreślić, że osoba prawna taka jak Spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie, czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 P.p.s.a. Ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej (z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczenia o stanie majątkowym oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, pomimo jej zawieszenia oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Powyższe potwierdza także załączony do akt sądowych odpis z Krajowego Rejestru Sądowego. Skoro, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności,pomimo że wskazuje, iż poniosła stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł oraz za lata poprzednie w kwocie [...] zł. W ocenie referendarza sądowego, odnotowana strata jest tzw. stratą bilansową, która nie oznacza rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów nad przychodami i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazywanie strat nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Należy wskazać, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Skarżąca podała, że zawiesiła w 2015 r. działalność gospodarczą, nie osiągnęła żadnych przychodów ani w 2015 r., ani też w 2016 r., ale o jej możliwościach płatniczych świadczy fakt, że nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Ponadto ze sprawozdania finansowego Spółki wynika, że pomimo problemów finansowych nie planuje zakończyć działalności gospodarczej, ale zamierza się rozwijać, umacniać pozycje na polskim rynku oraz pozyskiwać nowych klientów na terenie UE i poza nią. Zauważyć nadto należy, że Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości [...] zł, wprawdzie nie wykazuje aktywów trwałych, ale za to jej aktywa obrotowe na dzień 31.12.2015 r. wynosiły [...] zł. Z akt sprawy wynika także, że posiadała ona wobec swoich kontrahentów należności z tytułu dostaw i usług w kwocie [...] zł. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma ona obowiązek podejmować nie tylko wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów, ale także dochodzić przysługujących jej należności od swoich kontrahentów. Jeśli z takiej aktywności spółka zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14, CBOSA). Należy także zauważyć, że na koniec roku obrotowego 2015 r. Spółka posiadała środki pieniężne w kwocie [...] zł, a więc przekraczające należny w niniejszej sprawie wpis od skargi w kwocie [...] zł. Spółka, pomimo wezwania, nie przedłożyła żadnych dokumentów finansowych dotyczących 2016 r. i nie można ustalić, czy i na co wydatkowała te środki. Może to też oznaczać, że Spółka nadal dysponuje jakimiś środkami, aczkolwiek poza rachunkami bankowymi, które jak twierdzi zlikwidowała w 2013 r. Dlatego zaznaczyć w tym miejscu należy, że nie można innym wydatkom, nawet publicznoprawnym, przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. W konsekwencji wydatkowanie posiadanych wcześniej środków nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1466/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie zwraca się uwagę, iż przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu (postanowienie NSA z dnia 21 września 2015 r., I FZ 287/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wskazano, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). Niezależnie od powyższego, w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku Spółki o prawo pomocy. Skarżąca nie wykazała, czy ma możliwości pozyskania środków z dopłat wspólnika. Tymczasem, z akt sprawy wynika, że wspólnik uzyskuje dochody poza granicami kraju. Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem, z działalności, z dopłat wspólników, z innych źródeł. Odnośnie ustanowienia pełnomocnika w sprawie należy stwierdzić, że na obecnym etapie postępowania nie ma obowiązku działania przez profesjonalnego pełnomocnika, a każdy skarżący powinien liczyć się z ewentualną koniecznością poniesienia pełnych kosztów postępowania. Z kolei zgodnie z art. 6 ust. 1 P.p.s.a. sąd administracyjny zobligowany jest do czuwania nad tym, aby stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W efekcie, wniosek Spółki należało uznać za niezasadny, dlatego - działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. - postanowiono jak w sentencji.