I SA/Sz 629/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 września 2016 r. o sygn. akt I SA/Sz 629/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący M.C. (ur. [...] w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał na ciążące na nim liczne zobowiązania, o wartości ok.[...] zł, wielu wierzycieli (ponad 150); wyjaśnił, że komornik zajął całe dochody Skarżącego; powołał się także na umowę majątkową małżeńską (intercyza). Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną D., małżonkowie mają na utrzymaniu dziecko w wieku [...] lat. Odnośnie do majątku Skarżący wskazał, że posiada nieruchomość o powierzchni [...] m kw. o wartości ok. [...] zł. oraz samochód [...]. z kolei żona Skarżącego posiada mieszkania o pow. [...] kw., oraz o pow. [...] m kw., samochód osobowy o wartości [...] zł, zobowiązania z tytułu kredytu o wartości ok. [...] zł. Nie wykazał innych wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności). Skarżący oświadczył, że otrzymuje dochody za pracę w wysokości brutto [..] zł, a jego żona również z tytułu zatrudnienia kwotę [...] brutto; miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą ok. [...] zł (opłaty za mieszkania: [...] zł, raty kredytu [...] zł, opłata przedszkola [...] zł, koszty utrzymania samochodów [...] zł, terapia dziecka [...] zł, koszty utrzymania dziecka i rodziny [...] zł, komornik [...] zł, żywność [...] zł). W aktach administracyjnych sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające zakończenie z dniem 14 października 2011 r. działalności skarżącego pod firmą S. (wydruk CEiDG k.14), dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec Skarżącego 15 postępowań egzekucyjnych (pismo Komornika sądowego z dnia 16 kwietnia 2015 r. k. 25) oraz liczne zaległości podatkowe wraz z odsetkami, t.j. z tytułu podatku dochodowego i podatku VAT – na dzień 14 września 2015 r. - w wysokości odpowiednio: [...] zł oraz [...] zł. Uznając, że dane wynikające ze złożonego wniosku oraz akt sprawy są niewystarczające do oceny wniosku o prawo pomocy, referendarz sądowy pismem z dnia 12 lipca 2016 r. zobowiązał Skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącego oraz jego żony. Zobowiązanie to obejmowało: zeznanie podatkowego Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 roku; zeznanie podatkowe żony Skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 roku; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych Skarżącego za okres od 15 maja do 30 czerwca 2016 r.; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych żony Skarżącego za okres od 15 maja do 30 czerwca 2016 r.; zaświadczenie pracodawcy Skarżącego o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenie pracodawcy żony Skarżącego o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich sześciu miesięcy; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, spłatą kredytu, utrzymaniem samochodów, itp.); dodatkowe oświadczenie Skarżącego o sposobie korzystania z dwóch mieszkań żony Skarżącego, czy stanowią źródło przychodu dla żony Skarżącego i jaka jest wysokość ewentualnego dochodu z tego tytułu, wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe za okres ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący przesłał swoje zeznanie PIT-36 za 2015 r. o wysokości dochodu osiągniętego w 2015 r. z zadeklarowanym przychodem ze stosunku pracy w wysokości [...] zł i dochodem [...] zł oraz kopię aktu notarialnego z dnia 16 czerwca 2009 r. - umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej po zawarciu małżeństwa przez skarżącego i D.P. Innych wymaganych dokumentów i oświadczeń nie nadesłał. Postanowieniem z dnia 9 września 2016 r. (doręczonym 28 września 2016 r.) referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy przywołał brzmienie przepisu art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze m.) i stwierdził, że przedstawione we wniosku dane i dołączone dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny oraz ich możliwości płatniczych w sprawie. Zwrócił uwagę, że Skarżący, wezwany do przedstawienia wyżej wskazanych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązał się w sposób należyty z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawiło, że jego oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwiło przyjęcie, że spełnił on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Referendarz podkreśłił, że Skarżący nie przestawił dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej swej żony. Powołując się na przepis art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 255 p.p.s.a. oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, referendarz wskazał, że skoro Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, to powinien przedłożyć dokumenty źródłowe konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony. Stwierdził, że Skarżący nie przedłożył ani wyciągów z rachunków bankowych żony, ani dokumentów o aktualnych źródłach jej dochodów i ich wysokości za ostatnie sześć miesięcy w tym z tytułu posiadania dwóch mieszkań; ani także rocznego zeznania podatkowego za 2015 rok. W ocenie referendarza sądowego, braki te uniemożliwiły dokonanie ustaleń w zakresie możliwości płatniczych rodziny. Stwierdził dodatkowo, że okoliczność zadłużenia Skarżącego nie jest wystarczająca do oceny złożonego wniosku w sprawie. Wobec braku informacji o sytuacji finansowej żony Skarżącego nie sposób ustalić jaki wpływ na możliwości płatnicze małżonków w sprawie ma okoliczność zadłużenia Skarżącego z ww. tytułów. W dniu 5 października 2016 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie. W ocenie Skarżącego, w sprawie zostały przedstawione wszystkie dokumenty, które świadczą o braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Wykazał, iż jego dochody są w całości zajęte przez komornika, a jego zobowiązania przekraczają kwotę [...] zł, co uniemożliwia poniesienie dodatkowych kosztów sądowych. Powołując się na regulacje kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 51) wskazał, że każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem. W związku z tym, informacje dotyczące sytuacji finansowej małżonki skarżącego nie są w przypadku badania okoliczności o przyznaniu prawa pomocy skarżącemu istotne dla jego rozstrzygnięcia. Skarżący zgodził się z referendarzem co do tego, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i wsparcia; zwrócił przy tym uwagę, że umowa majątkowa małżeńska jest swoistego rodzaju ochroną majątku każdego z małżonków. W ocenie Skarżącego, referendarz badając okoliczności warunkujące przyznanie prawa pomocy prawnej Skarżącemu powinien oprzeć się wyłącznie na informacjach i dokumentach dotyczących bezpośrednio Skarżącego. Przywołując brzmienie przepisu art. 255 p.p.s.a., Skarżący wskazał, że to strona obowiązana jest na wezwanie złożyć oświadczenia lub dokumenty dotyczące jej stanu majątkowego. W ocenie Skarżącego, pozostając w ustroju rozdzielności majątkowej nie miał on obowiązku przedstawiania dokumentów i oświadczeń dotyczących małżonki. Uznał, że stan rodzinny nie jest równoznaczny ze stanem majątkowym małżonka, a raczej osobami wspólnie zamieszkującymi ze Skarżącym, czy będącymi na jego utrzymaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje się jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, sądowym, które Sąd podziela, czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 87/16, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wysokość kosztów sądowych sprowadza się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Sądu k.13). W ocenie Sądu, zarzuty postawione przez Skarżącego w sprzeciwie nie mogły znaleźć aprobaty. Prawidłowo referendarz sądowy wezwał Skarżącego o dodatkowe dokumenty dotyczące, m.in. sytuacji finansowej Jego żony i słusznie stwierdził, że niezależnie od udokumentowanego zadłużenia Skarżącego na dużą skalę, zaniechanie wykazania sytuacji finansowej i majątkowej jego żony powoduje, że wniosek Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przy tym dodać, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądowym. Podkreślenia wymaga, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku ponoszenia wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, podejmowania starań w celu zapewnienia potrzeb bytowych rodziny i wzajemnego wspierania się małżonków w wypełnianiu obowiązków małżeńskich i rodzinnych. W toku postępowania o przyznaniu prawa pomocy dopuszczalne (a niekiedy konieczne) jest domaganie się od wnioskodawcy - z powołaniem się na art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy Dz.U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm., zwanej dalej: "k.r.o." - przedłożenia dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej małżonka osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak celem tego wezwania powinna być ocena, czy w konkretnym przypadku można obiektywnie oczekiwać, że wsparcie małżonka (związane - co wskazano wyżej - przede wszystkim z zapewnieniem środków utrzymania) pozwoli stronie zobowiązanej do poniesienia kosztów postępowania na poczynienie oszczędności na poczet tych kosztów, co niewątpliwie miałoby znaczenie z punktu widzenia przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2016 r. sygn. akt I GZ 505/16). Zwrócić należy uwagę, iż Skarżący uchylił się od złożenia dokumentów i wyjaśnień dotyczących rzeczywistej sytuacji finansowej jego żony, które pozwoliłyby ocenić faktyczną możliwość wsparcia skarżącego i możliwość wygospodarowania przez niego środków na pokrycie kosztów sądowych. Przedstawiając swoją sytuację akcentował zadłużenie, które z pewnością stanowi duże obciążenie dla rodziny Skarżącego. Sąd w pełni podziela pogląd referendarza sądowego, zgodnie z którym pomimo zawarcia umowy rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwane przez żonę Skarżącego dochody mają wpływ na ocenę jego sytuacji finansowej. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 k.r.o. małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn. akt II FZ 752/13). W związku z tym, poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio żony Skarżącego, w celu ustalenia sytuacji majątkowej samego Skarżącego, było konieczne (por. NSA w postanowieniach z dnia: 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt I GZ 180/16, 24 września 2013 r., sygn. akt I GZ 417/13). Należy podkreślić, że w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb założonej przez nich rodziny, co wpływa na indywidualną sytuację majątkową jej członków. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił niemożności uzyskania dokumentów wykazujących sytuację majątkową żony czy też, że starał się o ich pozyskanie od niego. Skarżący przedstawił tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. Rację ma wprawdzie Skarżący, że brak jest rozwiązań prawnych, które obligowałyby jego małżonkę do udostępnienia dokumentów (oświadczeń) obrazujących jej możliwości płatnicze. Tym niemniej, art. 246 p.p.s.a. jednoznacznie obciąża wnioskodawcę obowiązkiem wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w tym przepisie. Natomiast Skarżący nie wskazał na okoliczności, które uniemożliwiałyby mu uzyskanie żądanych informacji. Przeciwnie, uzasadniając ww. zarzuty Skarżący kwestionował co do zasady stanowisko referendarza sądowego odnośnie do żądania informacji o statusie majątkowym żony wskazując, że skarżący pozostający dodatkowo w ustroju rozdzielności majątkowej nie miał obowiązku przedstawiania dokumentów i oświadczeń dotyczących małżonki. Zasadniczy nacisk kładzie zatem Skarżący w tym zakresie na pozbawiony – w świetle art. 27 k.r.o., a zwłaszcza art. 246 i art. 255 p.p.s.a. – znaczenia fakt rozdzielności majątkowej małżonków. W istocie Skarżący ograniczył się więc do podtrzymania stanowiska o niedopuszczalności domagania się przedstawienia kompletnej sytuacji majątkowej małżonków, nie rozwijając twierdzeń, które wskazywałaby na wątpliwości co do możliwości pozyskania stosownej dokumentacji od małżonki. Taka argumentacja nie może zasługiwać na aprobatę (por. postanowienie NSA: z 16 listopada 2015 r. sygn. akt I FZ 378/15, z 27 stycznia 2016 r. sygn. II FZ 954/15). Kierując się powyższymi rozważaniami, należy stwierdzić, że Skarżący na skutek niewywiązania się ze skierowanego do niego wezwania nie przedstawił referendarzowi wszystkich danych i dokumentów niezbędnych dla weryfikacji składanych przez niego oświadczeń o trudnej sytuacji finansowej, a przez to nie wykazał skutecznie zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.