I SA/Sz 790/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do czerwca 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...], w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia tytułem wpisu sądowego od skargi w sprawie kwoty [...] zł, Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek Spółka podała, że prowadzi działalność w zakresie następujących symboli [...] Wyjaśniła, że ze względu na sytuację majątkową i finansową nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwróciła uwagę, że organy podatkowe określiły jej kwotę podatku od towarów i usług do zapłaty w wysokości [...] zł. Zaskarżona decyzja opiera się na uznaniu za pozorną, w celu wyłudzenia podatku VAT, czynności przeniesienia własności nieruchomości położonej w [...] Sp. z o.o. Zdaniem Spółki, na skutek prowadzonych postępowań (podatkowych i egzekucyjnych) Spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia jakiejkolwiek działalności operacyjnej. Spółka nie osiąga przychodów z działalności umożliwiających pokrycie kosztów własnych, a tym bardziej pokrycie kosztów sądowych nawet w części. Zdaniem Spółki, taka sytuacja nie jest spowodowana czynnikami zależnymi od woli Spółki, a nawet takimi, które można by przewidzieć. Wyjaśniła dalej, że w zamian za sprzedaną nieruchomość Spółka objęła obligacje wyemitowane przez nabywcę nieruchomości. Termin wykupu obligacji określono na 2021 rok, nie jest możliwe doprowadzenie do wcześniejszego wykupu obligacji, ponieważ również wobec nabywcy prowadzone są postępowania podatkowe, czego bezpośrednim skutkiem jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela hipotecznego wobec dłużnika rzeczowego – obecnego właściciela nieruchomości. Spółka podkreśliła, że takiej sytuacji procesowej, w jakiej znajduje się obecnie Spółka, nie można było przewidzieć, ani jej zapobiec. Jedynie udzielenie Spółce prawa pomocy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, umożliwi podjęcie obrony swych praw i umożliwi usunięcie z obrotu prawnego decyzji, które jej zdaniem zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł; środki trwałe stanowią wartość 0,00 zł, za ostatni rok obrotowy wykazała stratę w wysokości (-) [...] zł, stan środków pieniężnych na wskazanym jednym rachunku bankowym wynosi: 0 zł. Dodatkowo Spółka wyjaśniła, że nie posiada środków trwałych ani towarów handlowych i nie prowadzi działalności umożliwiającej uzyskanie przychodu, który mógłby zostać przeznaczony na uiszczenie opłaty od skargi. Spółka ze względu na sytuację finansową nie może również uzyskać finansowania z kredytu. W bieżącym roku obrotowym nie uzyskała żadnych dochodów, nie wystąpiły zmiany w strukturze majątku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka nadesłała: - kopię bilansu oraz rachunku zysku i strat za okresy: 01.12.2014 – 30.11.2015, 01.12.2015 – 30.11.2016, 01.12.2016 – 30.06.2017; - kopię rocznych zeznań podatkowych Spółki za dwa ostatnie lata podatkowe, tj. 2015 r. i 2016 r.; - oświadczenie, w którym wskazano, że Spółka nie posiada aktywnych rachunków bankowych, wobec czego nie jest możliwe przedłożenie wyciągów z takich rachunków za okres ostatnich sześciu miesięcy; - wyciąg z prowadzonej księgi rachunkowej zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów za okres od 31.07.2017 r. do 20.11.2017 r.; - deklaracje w podatku od towarów i usług za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe, a ponadto wyjaśnienie, że Spółka nie dokonuje żadnych czynności, z którymi byłby związany obowiązek składania deklaracji w podatku akcyzowym; - oświadczenie głównej księgowej Spółki, że nie posiada środków pieniężnych w kasie; - oświadczenie pełnomocnika Spółki, że nie otrzymała ona dopłat od wspólników oraz że ich otrzymanie nie jest możliwe ze względu na ich obecną sytuację finansową. Pełnomocnik, pomimo swojego oświadczenia w piśmie z dnia 22 grudnia 2017 r., nie nadesłał wyciągu z umowy spółki. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie podkreśla się również, że w przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). Biorąc pod uwagę powyższe oraz wykazaną sytuację finansową Spółki, stwierdzić należy, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie na Skarżącej obecnie spoczywa obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Nadmienić także należy, że sytuacja finansowa i zdolność do ponoszenia ciężarów związanych z prowadzeniem sporów sądowych Spółki była już oceniana, z uwzględnieniem specyfiki prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, przez referendarza sądowego i tutejszy sąd administracyjny. Z postanowień wydanych w przedmiocie prawa pomocy (odmawiających przyznania prawa pomocy) oraz z akt sprawy o sygn. akt I SA/Sz 1124/17, wynika że Spółka w swoich wnioskach wykazuje takie same okoliczności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, wskazujące na osiąganie straty podatkowej w poprzednich latach obrotowych, brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej wskutek prowadzonych postępowań kontrolnych, podatkowych i egzekucyjnych, brak przychodów, brak majątku podlegającego spieniężeniu, zerowy stan rachunku bankowego, brak środków pieniężnych na bieżące zobowiązania, a także okoliczności związane ze sprzedażą nieruchomości i planem restrukturyzacyjnym zadłużenia. Pomimo powyższych okoliczności podkreślono, że Spółka kontynuuje działalność, której zakres jest szeroki i powinna była zgromadzić środki konieczne do poniesienia kosztów sądowych. Uznano także, że rozporządzenie majątkiem o wartości ponad [...] mln w zamian za obligacje z długoterminową opcją wykupu pozbawiło Spółkę potencjalnego źródła przychodów. Ponadto uznano, że Spółka nie dowiodła braku środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa. W związku z powyższym, w wyniku przeprowadzonego postępowania referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy stwierdzając, że nie wykazała, iż nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych niezbędnych do partycypowania w kosztach postępowania sądowego, zaś Sąd utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie. Referendarz sądowy rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela powyższe stanowisko. Oceniając przedłożone w niniejszej sprawie oświadczenia i dokumenty, stwierdzić należy, że Spółka również nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych, ani że nie jest w stanie ich zdobyć, aby wyżej wskazany wpis sądowy, jak i pozostałe koszty sądowe, uiścić. Spółka nadesłała materiał obejmujący szereg dokumentów (m.in. bilanse, rachunki zysków i strat za 2015 r., 2016 r. i do 30 czerwca 2017 r., kopie rocznych zeznań podatkowych za 2015 i 2016 r., deklaracje VAT-7K za I, II, III kwartał 2017, zestawienie sald i obrotów za okres od 31.07.2017 r. do 20.11.2017 r., oświadczenie głównej księgowej w zakresie rachunków bankowych i kasy przedsiębiorstwa, oświadczenie pełnomocnika spółki w zakresie dopłat wspólników. Ostatni bilans Spółki na dzień 30 czerwca 2017 r. potwierdza, że wartość środków trwałych nadal wynosi 0 zł, zaś kapitał podstawowy [...] zł. Zadeklarowano w nim również kapitał zapasowy w kwocie [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe w kwocie [...] zł, należności krótkoterminowe w kwocie [...] zł. Spółka w dalszym ciągu wartość wspomnianych obligacji w kwocie [...] zł wykazuje jako krótkoterminowe aktywa w jednostkach powiązanych. Stan środków pieniężnych i aktywów pieniężnych wynosił 0 zł. Natomiast według rachunku zysków i strat za okres od 01.12.2016 r. do 30.06.2017 r. przychody Spółki wynoszą 0 zł; nadto Spółka deklaruje zarówno koszty ogólnego zarządu, zysk z działalności operacyjnej, zysk (strata) z działalności gospodarczej oraz zysk (strata) netto w kwocie [...] zł. Z kolei w rocznych zeznaniach podatkowych (CIT-8) skarżącej wykazywane są od 2015 r. wyłącznie koszty uzyskania przychodów i straty podatkowe (w 2015 r. koszty uzyskania przychodów i strata w kwocie [...] r. koszty uzyskania przychodów i strata w kwocie [...] zł). W deklaracjach VAT-7K za I, II, III kwartał 2017 r. skarżąca nie deklarowała dostaw, a jedynie nabycia w kwotach po [...] zł oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia w kwotach odpowiednio [...] zł. Analiza sprawy, przy uwzględnieniu powyższych danych, prowadzi do wniosku, że twierdzenia skarżącej jakoby nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie kosztów sądowych, do których zalicza się wpis od skargi rzędu [...] zł, nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15). Spółka kontynuuje działalność, nie zawiesza jej, nie ogłosiła upadłości, ani nie podjęła decyzji o likwidacji. Należy przyjąć zatem, że ani przeprowadzona kontrola, postępowania podatkowe, ani też prowadzenie egzekucji, jak też wykazywane straty, nie miały dużego wpływu na prowadzoną przez nią działalność gospodarczą. Spółka przewiduje dalsze funkcjonowanie w obrocie gospodarczym, a więc nie utraciła płynności finansowej, co związane jest z możliwością uregulowania zobowiązań. Tym samym należy przyjąć, że strona ma możliwość pokrycia również kosztów sądowych i powinna się liczyć z takim obowiązkiem, gromadząc na ten cel środki. Ponadto, pomimo twierdzeń o braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej oraz o braku środków pieniężnych i majątku, w bilansie na koniec czerwca 2017 r. po stronie aktywów Spółka wykazała krótkoterminowe aktywa finansowe w kwocie [...] zł oraz należności krótkoterminowe w wysokość [...] zł, co oznacza, że posiada środki finansowe. Skarżąca nie wykazała wprawdzie, aby podejmowała próby wyegzekwowania przysługujących jej należności od dłużników, ani nie dowiodła, że nie ma realnych możliwości spieniężenia obligacji, nie zmienia to jednak faktu, że już samo posiadanie wymienionych środków finansowych i to o znacznej wartości świadczy o potencjalnych możliwościach płatniczych skarżącej, co wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Istotną okolicznością jest również wykazywanie przez Spółkę w latach 2015 – 2017 w bilansie kapitału zapasowego w niezmienionej kwocie wynoszącej [...] zł, pomimo trwających postępowań kontrolnych i egzekucyjnych. Zauważyć należy, że spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz osobowe, a więc także skarżąca, nie mają obowiązku tworzenia funduszy zapasowych i rezerwowych. Często jednak tworzą je dobrowolnie. W przeciwieństwie do spółki akcyjnej, pozostałe spółki nie są ograniczone co do sposobu wykorzystania kapitału zapasowego. Nie istnieje bowiem dotyczący ich przepis, analogiczny do art. 396 § 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577, dalej: k.s.h.) (zob. np. Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 154; Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 396; Prezentacja kapitałów (funduszy) własnych w bilansie wg załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości - Zeszyty Metodyczne Rachunkowości http://www.gofin.pl/bilans/17,8,565,460,prezentacja-kapitalow-funduszy-wlasnych-w-bilansie.html; Rutkowski A., Zarządzanie finansami, PWE, 2003 s. 46-47). Kapitał zapasowy (rezerwowy) powinny więc stanowić realne środki finansowe, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej spółki (brak zawieszenia, czy też zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej), wykazywania znacznych środków finansowych, wysokości jej kapitału zapasowego, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju jej uprzywilejowanie. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Podkreślić należy, że prowadząc działalność gospodarczą skarżąca nie zabezpieczyła środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym. Z bilansu na 30 listopada 2015 r. i na koniec czerwca 2017 r. wynika bowiem, że Spółka nie posiada rezerw na zobowiązania. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa i innych podatników kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Na koniec zauważyć również należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W ocenie referendarza sądowego, Spółka nie wykazała, aby podejmowała dla potrzeb uiszczenia kosztów sądowych w tej sprawie (i to choćby częściowo) jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach szerokiego zakresu działalności, który wykazuje (rubryka 2.7 formularza PPPr). Nie ulega wątpliwości, że skarżąca jest spółką komandytowo – akcyjną, więc nie dotyczą jej przepisy k.s.h. przewidujące obowiązek dopłat wspólników, jako forma dokapitalizowania działalności np. w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki. Dopłaty są bowiem charakterystyczną instytucją dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 177 k.s.h.). Dopłaty są formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, co do której Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie z dnia 21 stycznia 2012 r. w sprawie II FZ 796/11). Pogląd ten na stałe wpisał się w judykaturę (por. postanowienia: z 20 listopada 2015 r. sygn. akt I GZ 741/15, z 11 grudnia 2015 r. sygn. akt II FZ 871/15; wszystkie przywołane tutaj orzeczenia są dostępne na stronie internetowej http//:orzeczenia.nsa.gov.pl.). Do spółki komandytowo – akcyjnej w tym zakresie stosuje się przepisy dotyczące spółki akcyjnej, w przypadku której dopłaty można ustanowić w statucie (umowie spółki), jako postanowienia dodatkowe, wymagające starannego określania. Rozwiązanie takie jest dopuszczalne choćby w świetle obowiązującej zasady swobody umów. Skarżąca w niniejszej sprawie została wezwana do przedstawienia m.in. wyciągu z umowy spółki w celu stwierdzenia, czy umowa zawiera zapisy odnośnie możliwości uzyskania dofinansowania od wspólników, a także ustalenia zakresu odpowiedzialności w spółce za zobowiązania. Wykonując to zobowiązanie pełnomocnik Spółki, wbrew twierdzeniom, nie przedłożył umowy spółki, w związku z tym jego oświadczenie o braku takich postanowień w umowie nie poddaje się weryfikacji. Również ogólnikowe i gołosłowne twierdzenie, że skarżąca nie otrzymała takich dopłat i nie ma możliwości ich pozyskania ze względu na kondycję finansową wspólników, nie jest wystarczające, aby przyjąć jednoznacznie, że Spółka nie może skorzystać w żadnym zakresie z pomocy wspólników. W związku z tym należy uznać, że Spółka nie wykazała możliwości pozyskania dokapitalizowania w formie pożyczki od komandytariusza, którym w świetle zapisów w KRS jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności referendarz sądowy uznaje, że wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.