I SA/Sz 790/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] r. sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za listopad 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E W związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia tytułem wpisu sądowego od skargi w sprawie kwoty [...]zł, Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek Spółka podała, że prowadzi działalność w zakresie następujących symboli [...] Jednak, ze względu na sytuację majątkową i finansową nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obecna sytuacja spółki, jest spowodowana wydaniem przeciwko Spółce decyzji przez organy podatkowe określających jej kwotę podatku od towarów i usług do zapłaty – na podstawie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. – w wysokości [...] zł. Organy podatkowe uznały, bowiem czynności przeniesienia własności nieruchomości położonej w S. P. na [...] Sp. z o.o. za pozorną. W ocenie Spółki w konsekwencji prowadzonych postępowań (podatkowych i egzekucyjnych) Spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia jakiejkolwiek działalności operacyjnej. Spółka nie osiąga przychodów z działalności umożliwiających pokrycie kosztów własnych, a tym bardziej pokrycie kosztów sądowych nawet w części. Zdaniem Spółki, taka sytuacja nie jest spowodowana czynnikami zależnymi od woli Spółki, a nawet takimi, które można by przewidzieć. Wyjaśniła dalej, że w zamian za sprzedaną nieruchomość Spółka objęła obligacje wyemitowane przez nabywcę nieruchomości. Termin wykupu obligacji określono na 2021 r., nie jest możliwe doprowadzenie do wcześniejszego wykupu obligacji, ponieważ również wobec nabywcy prowadzone są postępowania podatkowe, czego bezpośrednim skutkiem jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela hipotecznego wobec dłużnika rzeczowego – obecnego właściciela nieruchomości. Spółka podkreśliła, że takiej sytuacji procesowej, w jakiej znajduje się obecnie Spółka, nie można było przewidzieć, ani jej zapobiec. Zdaniem Spółki jedynie udzielenie jej prawa pomocy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, umożliwi podjęcie obrony swych praw i umożliwi usunięcie z obrotu prawnego decyzji, które jej zdaniem zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł; środki trwałe stanowią wartość [...] zł, za ostatni rok obrotowy wykazała stratę w wysokości (-) [...] zł, stan środków pieniężnych na wskazanym jednym rachunku bankowym wynosi: [...] zł. Dodatkowo Spółka wyjaśniła, że nie posiada środków trwałych ani towarów handlowych i nie prowadzi działalności umożliwiającej uzyskanie przychodu, który mógłby zostać przeznaczony na uiszczenie opłaty od skargi. Spółka ze względu na sytuację finansową nie może również uzyskać finansowania z kredytu. W bieżącym roku obrotowym nie uzyskała żadnych dochodów, nie wystąpiły zmiany w strukturze majątku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka nadesłała: - kopię bilansu oraz rachunku zysku i strat za okresy: [...] – [...], [...] – [...], [...] – [...]; - kopię rocznych zeznań podatkowych Spółki za dwa ostatnie lata podatkowe, tj. 2015 r. i 2016 r.; - oświadczenie, w którym wskazano, że Spółka nie posiada aktywnych rachunków bankowych, wobec czego nie jest możliwe przedłożenie wyciągów z takich rachunków za okres ostatnich sześciu miesięcy; - wyciąg z prowadzonej księgi rachunkowej zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów za okres od [...] r. do [...] r.; - deklaracje w podatku od towarów i usług za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe, a ponadto wyjaśnienie, że Spółka nie dokonuje żadnych czynności, z którymi byłby związany obowiązek składania deklaracji w podatku akcyzowym; - oświadczenie głównej księgowej Spółki, że nie posiada środków pieniężnych w kasie; - oświadczenie pełnomocnika Spółki, że nie otrzymała ona dopłat od wspólników oraz że ich otrzymanie nie jest możliwe ze względu na ich obecną sytuację finansową. Pełnomocnik, pomimo swojego oświadczenia w piśmie z dnia [...] r., nie nadesłał wyciągu z umowy spółki. Postanowieniem z dnia [...] r. (sprostowanym w dniu [...] r.) referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając przedłożone w sprawie oświadczenia i dokumenty, referendarz stwierdził bowiem, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych, ani że nie jest w stanie ich zdobyć, aby wyżej wskazany wpis sądowy, jak i pozostałe koszty sądowe, uiścić. Referendarz zauważył, że sytuacja finansowa i zdolność do ponoszenia ciężarów związanych z prowadzeniem sporów sądowych Spółki była już oceniana, przez referendarza sądowego i Sąd w sprawie I SA/Sz [...]. W ocenie referendarza, pomimo twierdzeń o braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej oraz o braku środków pieniężnych i majątku, w bilansie na koniec czerwca 2017 r. po stronie aktywów Spółka wykazała krótkoterminowe aktywa finansowe w kwocie [...]zł oraz należności krótkoterminowe w wysokość [...] zł, co oznacza, że posiada środki finansowe. Skarżąca nie wykazała wprawdzie, aby podejmowała próby wyegzekwowania przysługujących jej należności od dłużników, ani nie dowiodła, że nie ma realnych możliwości spieniężenia obligacji, nie zmienia to jednak faktu, że już samo posiadanie wymienionych środków finansowych i to o znacznej wartości świadczy o potencjalnych możliwościach płatniczych skarżącej, co wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jako istotną okoliczność referendarz wskazał również wykazywanie w latach 2015–2017 przez Spółkę w bilansie kapitału zapasowego w niezmienionej kwocie wynoszącej [...] zł, pomimo trwających postępowań kontrolnych i egzekucyjnych. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik Spółki złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego, zarzucając naruszenie przepisów: 1) art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", poprzez uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia przyjęcia, iż Strona nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania oraz uzależnienie prawa pomocy od czynności wskazanych w przepisie tj. ogłoszenie upadłości bądź rozpoczęcie likwidacji; 2) art. 255 p.p.s.a. poprzez uznanie, że Strona nie przedstawiła wystarczających dowodów na wykazanie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, mimo, że przedstawiła wszystkie dokumenty żądane przez referendarza sądowego, które w sposób jednoznaczny wskazują na długotrwały, niezawiniony i niemożliwy do przezwyciężenia brak możliwości pozyskania środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania 3) art. 106 § 4 p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie informacji znanych referendarzowi z urzędu, tj. informacji dotyczących sytuacji materialnej Strony, znajdujących się w aktach sprawy, a wydanie rozstrzygnięcia posiłkując się i rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosków o udzielenie prawa pomocy składane w innych postępowaniach. W uzasadnieniu zarzutów sprzeciwu Strona odniosła się do ww. zarzutów oraz wskazała na niewłaściwe ustalenia stanu faktycznego, błędną ocenę materiału dowodowego i nie uwzględnienie wszystkich dowodów w sprawie. W związku z powyższym Strona podkreśliła, że wniosek jest w pełni uzasadniony bowiem nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, Sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być więc rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie Strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. W sprawie Strona domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania, na koszty sądowe składa się wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W uzasadnieniu zarzutów sprzeciwu Strona podniosła, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy powinien przyznać prawo pomocy w żądanym zakresie. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż zbadane przez niego dane oraz okoliczności, na które powołuje się Strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. brak przychodów i środków pieniężnych, strata z działalności gospodarczej nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podziela również stanowisko referendarza sądowego zgodnie, z którym osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Strona wskazała wysokość jej kapitału zakładowego, który wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych wynosi [...] zł, wartość środków finansowych [...] zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł. Z bilansu oraz rachunku zysku i strat wynika, że Stronę obciąża zobowiązanie krótkoterminowe wobec pozostałych jednostek w kwocie [...]zł (na dzień [...] r.), [...] zł (na dzień [...] r.), [...] zł (na dzień [...] r.) i [...] (na dzień [...] r.). Koszty ogólnego zarządu ulegały zmianie od kwoty [...]zł (wg stanu na dzień [...] r.), poprzez [...] zł (wg stanu na [...] r.) i [...] (wg stanu na [...] r.) do kwoty [...]zł (wg stanu na [...] r). Jednocześnie mając na uwadze, informacje zawarte m.in. w postanowieniach wydanych wobec spółki w zakresie prawa pomocy w sprawie I SA/Sz [...], które są znane Sądowi z urzędu wskazać należy, że sytuacja finansowa Strony w okresie od [...] r. (tj. od dnia, w którym uchwałą nr [...] z dnia [...] r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy [...] Sp. z o.o. Sp. komandytowo-akcyjna dokonało zmiany statutu; zmiana ta obejmowała firmę pod jaką działa spółka, jej siedzibę, zakres działalności, poprzez dodanie kodów PKD: [...], [...], [...] i [...]; ponadto zmieniła się osoba wspólnika odpowiadającego za zobowiązania spółki bez ograniczeń (komplementariusza) na spółkę pod firmą "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w N. S.) do dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ulegała znaczącej zmianie. Równocześnie zauważyć należy, że na dzień [...] r. Strona wykazała zysk w kwocie [...]zł, natomiast na dzień [...] r. [...] r. odnotowała stratę w wysokości [...] zł. W kolejnych okresach Spółka również wykazywała stratę, która na dzień [...] r. wynosiła [...] zł, a na dzień [...] r. - [...] zł. Ponadto mając na uwadze informacje zawarte w aktach niniejszej sprawy oraz innych spraw spółki znanych Sądowi z urzędu, należy zwrócić uwagę, że obecna sytuacja przedstawiona w ww. dokumentach księgowych, jest związana z faktem, że Strona zbyła udział w nieruchomości zabudowanej zlokalizowanej w S. P. (ul. [...]) obejmującej działkę gruntu nr [...] o powierzchni [...] ha, na której wybudowane zostały budynki mieszkalno-apartamentowe, składające się z trzech połączonych segmentów A, B, C, w których znajduje się [...] lokali mieszkalnych i [...] lokale użytkowe. Udział stanowiący przedmiot transakcji obejmował [...] niewydzielonych lokali wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej. Sąd ustalił również, że nabywca przedmiotowej nieruchomości dokonał emisji [...] obligacji imiennych na łączną wartość [...] zł, które w dniu [...] r. zostały przyjęte przez prezesa zarządu Strony. W tym samym dniu Strona oraz spółka nabywająca przedmiotowy udział w nieruchomości zawarły porozumienie w zakresie potrącenia wzajemnych wierzytelności na kwotę [...]zł. Strona posiada roszczenie do nabywcy o wykup wyemitowanych przez niego obligacji, jednakże termin ten został ustalony na 2020 r. Sąd dokonując oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia uwzględnił ww. informacje i zestawił je z danymi wynikającymi z nadesłanych przez Stronę dokumentów. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo wskazał, że Strona zgodnie z zamieszczonymi w KRS kodami PKD ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Dodatkowo cały czas występuje w obrocie prawnym i gospodarczym, organy spółki nie podjęły kroków zmierzających do wdrożenia planu naprawczego, ogłoszenia upadłości, czy likwidacji podmiotu. Nie sposób zgodzić się z argumentami Strony zamieszczonymi w sprzeciwie, że wykazała ona brak płynności finansowej, bowiem nie mogąc uzyskiwać przychodów, ponosi jedynie koszty związane z działalnością. Powoływanie się na brak przychodów i rosnące koszty związane z jej istnieniem nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania wsparcia ze środków publicznych. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, Strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą Strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Sąd zauważa, że jak wynika z dokumentów przedłożonych przez Stronę, jej aktywność od 2014 r. ogranicza się do generowania straty bilansowej, poprzez utrzymywanie bytu prawnego jedynie w celu potencjalnej realizacji wykupu obligacji przez nabywcę nieruchomości, co nie może stanowić podstawy uwzględnienia wniosku Strony i przejęcia finansowania kosztów jej działalności przez Skarb Państwa. Powyższy rodzaj aktywność, a w zasadzie jej brak, należy do decyzji samej Strony, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeżeli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r. I FZ 459/14). W tych okolicznościach podkreślić należy, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Sąd podziela również stanowisko wyrażone przez referendarza sądowego, że w odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest także np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Zauważyć należy, że postępowanie w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań zostało wszczęte na wniosek strony. Nadto sprawa odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za listopad 2014 r. toczy się po raz drugi przed Sądem (z uwagi na uchylenie poprzednich decyzji wydanych w tej sprawie przez organy podatkowe, wyrokiem z dnia [...] r. I SA/Sz [...]), a zatem Strona powinna była liczyć się z możliwością wstąpienia w spór z organem o rozliczenie podatku od towarów i usług, także przed sądem. Złożenie skargi natomiast wiąże się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tę okoliczność Strona całkowicie pominęła. Brak środków na koszty sądowe dowodzi, że Strona nie poczyniła rezerwy na ww. cel. Podkreślić także należy, prawidłowo referendarz sądowy wskazał, w sytuacji jakiej znajduje się Spółka istnieje możliwość pozyskania przez komplementariusza Strony, tj. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólnika do dopłat. Nadto, może skorzystać z funduszy zgromadzonych w ramach kapitału zapasowego, które od 2014 r. wykazuje w bilansie w niezmienionej kwocie tj. [...] zł. Zaakcentowania wymaga przy tym, że w ramach formy organizacyjno-prawnej Strony (spółka komandytowa-akcyjna) tworzenie takiego funduszu jest dobrowolne. Kapitał zapasowy (rezerwowy) może więc stanowić realne środki finansowe, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. W tych okolicznościach sprawy, mając na uwadze fakt, że obecne koszty sądowe do których poniesienia zobowiązana jest Strona wynoszą [...] zł, a więc stanowią ułamek procenta, chociażby w stosunku do wysokości posiadanego przez spółkę kapitału zapasowego, jak i ww. aktywów w postaci obligacji, Sąd uznał, że Strona nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Nie można zatem uznać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd podziela przy tym utrwalony już pogląd w orzecznictwie, zgodnie z którym podmiot, który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08, z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/0 i z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, odmawiając tym samym trafności zarzutom zamieszczonym przez Stronę w treści sprzeciwu. Wbrew zarzutom podniesionym w sprzeciwie, rozpoznając sprawę Strony referendarz sądowy uwzględnił dokumenty przedstawione przez Spółkę na wezwanie w niniejszej sprawie, a także akta niniejszej sprawy. Ponadto, referendarz sądowy, prawidłowo w celu pełnego zobrazowania sytuacji finansowej Strony uwzględnił informacje pozyskane z innych postępowań sądowych toczących się lub zakończonych przed niniejszym Sądem ze skargi Spółki. Mając na uwadze powyższe okoliczności, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.