I SA/Sz 96/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na rzecz skarżącego K. K. kwotę [...]([...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2021 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K. K. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") przywrócenia terminu do złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Zakład wskazał art. 104 § 1 oraz art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 t.j.; dalej: "K.p.a."). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, pismem z 31 lipca 2020 r. pełnomocnik Skarżącego poinformował, że powziął informację o odmowie wypłaty zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w wyniku nieopłacenia przez Stronę w terminie składek za m-c 02/2020 oraz nieopłacenia składek za m-ce marzec, kwiecień i maj 2020 r. Pełnomocnik stwierdził, że wniosek o zwolnienie z opłacania składek za okres marzec - maj 2020 r. został złożony w urnie znajdującej się w budynku Oddziału ZUS w K. w drugiej połowie kwietnia. Pismem z 10 sierpnia 2020 r.. ZUS Oddział w K. skierował do pełnomocnika Strony pismo informujące, że nie odnotowano żadnego wniosku o zwolnienie z opłacania składek. W odpowiedzi ZUS otrzymał wezwanie do wydania decyzji. Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., działając w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a., odmówił Stronie wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., z uwagi na brak złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (RDZ). Organ wskazał, że decyzja z [...] sierpnia 2020 r, została skierowana do pełnomocnika Strony – K. S. - na adres wskazany w wezwaniu i pełnomocnictwie, tj.: [...], ul. [...]. Decyzja była dwukrotnie awizowana, 27 sierpnia 2020 r. oraz 4 września 2020 r. i uznana za doręczoną pełnomocnikowi 11 września 2020 r. Zakreślony termin na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął 25 września 2020 r. Decyzja uprawomocniła się 12 października 2020 r. Pismem z 9 listopada 2021 r. Strona wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie ww. sprawy przez Prezesa ZUS. W ocenie Zakładu nie wystąpiły okoliczności usprawiedliwiające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie jest skuteczny podnoszony zarzut, że pełnomocnik nie był w stanie zaznajomić się z przesłaną decyzją. ZUS dopełnił swojego obowiązku, skierował decyzję do pełnomocnika na adres wskazany w piśmie z 17 sierpnia 2020 r. Decyzja ta nie została przez pełnomocnika odebrana z Urzędu Pocztowego. Od sierpnia 2020 r. Strona nie interesowała się sprawą wydania decyzji, a więc nie dołożyła należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. W tym stanie rzeczy organ uznał, że Strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu i odmówił przywrócenia terminu na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Strona zaskarżyła decyzję ZUS w całości i wskazała na naruszenie przez organ następujących przepisów: 1) art. 58 § 1 K.p.a. w związku z art. 44 § 2 i § 3 K.p.a. i w związku z art. 83b ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2021.423 t.j.; dalej: "s.u.s.") - poprzez odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za marzec, kwiecień i maj 2020 r.; 2) art. 7 kpa i art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 123 s.u.s. - poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego w celu dokładnego zbadania czy awizowanie przesyłki kierowanej do ówczesnego pełnomocnika Skarżącego zawierającej decyzję ZUS w K. z [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za marzec, kwiecień i maj 2020r., odpowiadało wymogom określonym w art. 44 § 2 i § 3 K.p.a.; 3) art. 7b K.p.a. w związku z art. 123 s.u.s. - poprzez nie wzięcie pod uwagę słusznego interesu Strony i w konsekwencji uznanie, że uchybienie terminowi nastąpiło z winy Strony. W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione. Skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Skarżącego należnych kosztów postępowania, według norm. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 t.j.; dalej: "P.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (art. ww. ustawy). Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że decyzja ta nie odpowiada prawu. Sąd zauważa, że w uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżący najobszerniej odniósł się do zarzutów związanych z brakiem prawidłowości doręczenia ww. decyzji z [...] sierpnia 2020 r. znak jw. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Decyzja ta, jak zasadnie wskazał organ, została wysłana na adres pełnomocnika Skarżącego wskazany w wezwaniu i pełnomocnictwie, tj.: [...], ul. [...]. Decyzja ta była dwukrotnie awizowana, tj. 27 sierpnia 2020 r. oraz 4 września 2020 r. i nie została odebrana przez pełnomocnika Skarżącego. Wskazać zatem należy, że w myśl art. 58 § 1 K.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Nie jest kwestionowane stanowisko zgodnie z którym, przy ocenie, czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Takie stanowisko interpretacyjne w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki NSA z: 28 kwietnia 2020 r., II OSK 553/19; z 25 maja 2016 r., II OSK 2338/14) nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, przez co możliwość przypisania stronie jakiejkolwiek postaci zawinienia, chociażby lekkiego niedbalstwa, zasadniczo sprzeciwia się wyłączeniu negatywnego skutku procesowego, jakie spóźnione działanie wywiera na interes prawny tejże strony. Kluczowe znaczenie przy ocenie zgłoszonego żądania, wyprzedzające rozważenie braku winy strony w uchybieniu terminowi, ma jednakże ustalenie, czy prośba strony faktycznie odnosi się do terminu, który nie został zachowany w tym znaczeniu, że jego bieg faktycznie został zapoczątkowany wystąpieniem zdarzenia prawnego, z którym przepisy wiążą taki skutek i zakończył on swój bieg w wyznaczonym przez organ czasie. W omawianym zakresie Sąd podziela prezentowane w piśmiennictwie stanowisko, zgodnie z którym od uchybienia terminu należy odróżnić sytuację, gdy termin bez winy strony lub innego podmiotu uprawnionego do dokonania czynności procesowej w ogóle nie zaczął biec, mimo pozorów nastąpienia takiego zdarzenia prawnego. W związku z tym przy rozpatrywaniu celowości przywrócenia terminu istotnego znaczenia nabiera kwestia momentu przyjmowanego jako początek biegu terminu. Jeżeli momentem tym jest dokonanie przez organ lub uczestnika postępowania określonej czynności procesowej, a czynność ta bez winy uczestnika postępowania nie nastąpiła, to termin nie płynie, a zatem nie ma podstaw do jego przywrócenia. Na wskazanym powyżej założeniu, tj. rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, oparł się w sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, niemniej ocena jego spełnienia jest obarczona, w ocenie Sądu, istotną wadliwością. Przenosząc powyższe rozważania Sądu na grunt niniejszej sprawy, podnieść należy, że z akt sprawy nie wynika aby organ – po wpłynięciu wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (w zakresie ww. decyzji z [...] sierpnia 2020 r. znak jw. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.), do którego Skarżący załączył "Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" - podjął jakiekolwiek inne czynności poza procedowaniem wniosku o przywrócenie terminu. Powyższe jest o tyle istotne, że w rozpoznawanej sprawie – dotyczącej przywrócenia terminu – Skarżący de facto kwestionuje sam fakt jego uchybienia z uwagi na brak skutecznego doręczenia ww. decyzji z [...] sierpnia 2020 r. znak jw. Brak zaś skutecznego doręczenia ww. decyzji skutkowałby z kolei koniecznością uznania, że nie rozpoczął się bieg terminu do wniesienia przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy a tym samym, że Skarżący terminowi temu nie uchybił. Sąd wskazuje bowiem, że zgodnie z art. 42 K.p.a.: § 1. Pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. § 2. Pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. § 3. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. W myśl art. 43 K.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Stosownie z kolei do postanowień art. 44 K.p.a.: § 1. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) – w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. § 2. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. § 3. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. § 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. W przedmiotowej sprawie – rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy - Organ uznał, że doszło do prawidłowego tzw. doręczenia zastępczego, odpowiadającego przepisom powyżej przytoczonego art. 44 K.p.a. Przypomnieć i wskazać zatem należy, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy ww. decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z [...] sierpnia 2020 r. znak: [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., została skierowana do pełnomocnika Skarżącego – K. S. - na adres wskazany w wezwaniu i pełnomocnictwie, tj.: [...], ul. [...]. Na kopercie i dołączonym doń zwrotnym potwierdzeniu odbioru naniesiono informację, wedle której, z powodu niemożności doręczenia pisma adresatowi, dorosłemu domownikowi oraz sąsiadowi przesyłkę pozostawiono w dniu 27 sierpnia 2020 r. na okres 14 dni we wskazanym Urzędzie Pocztowym do dyspozycji adresata. Ponadto zapisano, że przesyłkę awizowano 27 sierpnia 2020 r. oraz powtórnie awizowano dnia 4 września 2020 r. a jej zwrot nastąpił 11 września z uwagi na brak podjęcia przez adresata awizowanej przesyłki. W ocenie Sądu, zwrotne potwierdzenie odbioru ww. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z [...] sierpnia 2020 r. nie spełnia jednak wszystkich wymogów z art. 44 K.p.a. Aby uznać pismo za doręczone w trybie ww. przepisu, konieczne jest wykazanie dwukrotnego awizowania przesyłki. Z poczynionych na zwrotnym potwierdzeniu spornej przesyłki adnotacji, że przesyłkę awizowano 27 sierpnia 2020 r. i awizowano powtórnie 4 września 2020 r. brak jest jednak jakiejkolwiek informacji czy i gdzie pozostawiono adresatowi przesyłki zawiadomienie o jej pozostawieniu w Urzędzie Pocztowym wraz z informacją o możliwości jej odbioru w terminie siedmiu dni licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w art. 44 § 1 K.p.a. Z akt sprawy (z adnotacji doręczającego) winno jednoznacznie i jasno wynikać jak działał doręczający. Adresat musi być zawiadomiony w sposób niebudzący wątpliwości zarówno o pozostawieniu pisma, miejscu, gdzie może je odebrać, jak i terminie odbioru. W przypadku braku takiej informacji doręczenie zastępcze jest bezskuteczne (vide: wyroki: WSA w Szczecinie z 27 maja 2021 r., II SA/Sz 156/21; WSA w Warszawie z 19 grudnia 2006 r., VII SA/WA 1871/06; WSA we Wrocławiu z 16 lipca 2008 r., II SA/WR 201/08; WSA w Opolu z 6 lutego 2008 r., I SA/OP 314/07; WSA w Warszawie z 25 maja 2007 r., V SA/WA 417/07; WSA w Warszawie z 26 lipca 2007 r., III SA/WA 1000/07; NSA z 25 stycznia 2007 r., I OSK 23/07; NSA z 28 czerwca 2001 r., II SA 2871/00; NSA z dnia 20 marca 2002 r., II SA/Gd 2552/99). Sąd stwierdził zatem, że na kopercie i druku zwrotnego potwierdzeniu odbioru ww. decyzji brak jest jakiejkolwiek informacji o fakcie i miejscu pozostawienia zawiadomienia (awiza), czy nastąpiło to "w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata", jak wymaga tego przepis art. 44 § 2 K.p.a. Bez wyjaśnienia przez Organ ww. kwestii nie można było uznać za skutecznie dokonanego w trybie art. 44 K.p.a. doręczenia powyżej wskazanej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z [...] sierpnia 2020 r. Przenosząc powyższe rozważania Sądu na grunt niniejszej sprawy, podnieść należy, iż na moment złożenia wniosku o przywrócenie terminu nie ustalono w sposób prawidłowy i wyczerpujący zasadniczej przesłanki tj. czy termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w ogóle rozpoczął swój bieg. W sytuacji bowiem gdyby organ uznał, że ww. decyzja z [...] sierpnia 2020 r. nie została doręczona zgodnie z przepisami K.p.a., to wniosek o przywrócenie terminu, który nie rozpoczął swego biegu jest bezprzedmiotowy. Z przedstawionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając naruszenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych art. 58 § 1 i art. 59 § 2 K.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził bowiem, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło z naruszeniem art. 58 § 1 K.p.a. wobec niedostrzeżenia i braku wyjaśnienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wadliwości przy doręczeniu Skarżącemu ww. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z [...] sierpnia 2020 r., które to uchybienie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę zainicjowaną wnioskiem Skarżącego o przywrócenie terminu, organ będzie miał na uwadze, że założeniem konstrukcyjnym tej instytucji procesowej jest przyjęcie, iż ma ona zastosowanie w przypadku, w którym nastąpiło uchybienie terminu. Dopiero stwierdzenie tej okoliczności powinno decydować o potrzebie merytorycznej oceny wniosku. W sytuacji natomiast stwierdzenia, że bieg terminu nie rozpoczął się organ rozważy umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość (art. 105 § 1 K.p.a.). W piśmiennictwie trafnie wskazuje się, że bezprzedmiotowość postępowania wynika z zaistnienia w nim tego rodzaju zdarzeń, które uniemożliwiają osiągnięcie przez niego celu, dla którego zostało ono wszczęte, przy czym podstawę obligatoryjnego umorzenia postępowania należy odnosić również do postępowań incydentalnych, a nie tylko do postępowania głównego (por. G. Łaszczyca, Postanowienie administracyjne w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2011, s. 325-331). W związku z powyższym odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi okazało się przedwczesne. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na wniosek Skarżącego na mocy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. Na zasądzony zwrot kosztów postępowania składają się koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego w kwocie 480 zł, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265). Orzeczenia sądów administracyjnych przytoczone w uzasadnieniu dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.