I SAB/Sz 22/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel,, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M.S. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydania zaświadczenia odrzuca skargę. Pismem z 12 stycznia 2024 r. M. S. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ramach działalności Oddziału w K. w przedmiocie wydania zaświadczenia w sprawie przyznanego i wypłaconego Skarżącej zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego w 2022 r. W składanych w toku postępowania sądowoadministracyjnego pismach procesowych, w tym m.in. z 9 lutego 2024 r., 1 marca 2024 r. oraz 12 kwietnia 2024 r. Skarżąca uszczegółowiła ww. skargę powołując art. 217 § 1 K.p.a. dotyczący wydawania zaświadczeń i wskazując, że kwestionuje również otrzymanie od ZUS zaświadczenia zgodnie z żądaniem. Jak bowiem oświadczyła Strona "otrzymała lecz na żądanie zaświadczenie określonych faktów lub stanu prawnego ... Dodać należy również, że kwoty przedstawione w zaświadczeniu ZUS odbiegają od kwot ujętych na rachunkach bankowych strony wypłacanych przez pracodawcę do lipca 2022 r. oraz ZUS jak również w wystawianych przez ZUS przekazach środków pieniężnych." Jak wynika z akt sprawy Skarżąca wnioskiem z 19 grudnia 2023 r. wystąpiła do ZUS O/Koszalin, w związku z faktem, że w 2022 r. Strona będąc długotrwale chora otrzymywała zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne od miesiąca marca 2022 r. przyznane do 16 marca 2023 r., o przedłożenie przez ZUS rozliczenia za okres 2022 r., z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy 2022 r., w którym to roku Strona pobierała świadczenia ZUS. Strona wniosła również o wyjaśnienia w tym zakresie. Pismem z 5 stycznia 2024 r., w związku z brakiem odpowiedzi na ww. wniosek, Strona ponownie wniosła o odpowiedź na wniosek z 19 grudnia 2024 r. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 t.j. ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), zaś w przypadku nie uwzględnienia tego wniosku o: umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. z uwagi na udzielenie Skarżącej w piśmie z 18 stycznia 2024 r. żądanych wyjaśnień w sprawie wypłaconego jej zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego za 2022 r.; stwierdzenie, że organ nie dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku Skarżącej z 19 grudnia 2023 r, a w przypadku takiego stwierdzenia o uznanie, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa – art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a P.p.s.a. Zarządzeniem z 18 kwietnia 2024 r. pismo Skarżącej z 1 marca 2024 r. adresowane m.in. do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. wraz z pismem tego organu z 29 marca 2024 r., które wpłynęło do tut. Sądu 5 kwietnia 2024 r., jako odrębna skargę przedłożono Przewodniczącej Wydziału I celem zarejestrowania skargi na bezczynność Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Na wstępie podkreślić należy, że sąd administracyjny zobowiązany jest w pierwszej kolejności do zbadania z urzędu dopuszczalności skargi, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem Sąd odrzuca skargę: 1) jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego; 2) wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia; 3) gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi; 4) jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona; 5) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie; 5a) jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego; 6) jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Jak z kolei stanowi przepis art. 58 § 3 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę postanowieniem a odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do powyższych regulacji prawnych Sąd podkreśla zatem, że jednym z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której skarga dotyczy w kognicji sądu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Wskazać zatem należy, że jak stanowi przepis art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Warunkiem merytorycznego rozpatrzenia skargi jest złożenie jej w odniesieniu do aktu lub czynności objętych zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 § 2, § 2a i § 3 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje jedynie orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do art. 3 § 2a P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z kolei z przepisem art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Sprawa ze skargi M. S. jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2023.1550 t.j. ze zm.), zgodnie z którym kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Sąd w tym miejscu podkreśla, że jak przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych skarga na bezczynność organu jest pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (por. postanowienia NSA z: 4 września 2012 r., II GSK 1324/12; 17 lipca 2012 r., I OSK 1620/12; 7 lipca 2010 r., II GSK 737/10). Stanowisko to Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotowa sprawę w całości podziela i przyjmuje za własne. Powyższe oznacza, że dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej. Sąd zauważa ponadto, że zgodnie z przepisem art. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2024.497 t.j.; dalej: "usus"), ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, dotyczących w szczególności 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 1a) ustalania płatnika składek; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Jak stanowi art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji ZUS, co do zasady, przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie natomiast z przepisem art. 83 ust. 3 u.s.u.s., odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Z kolei zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Analizując treść skargi M. S. i złożonych przez Skarżącą w przedmiotowym postępowaniu pism procesowych, w tym z 9 lutego 2024 r., 1 marca 2024 r. oraz 12 kwietnia 2024 r., w ocenie Sądu jej przedmiot nie należy do trybu spraw określonych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Tylko te sprawy bowiem, w drodze wyjątku, pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji – rozstrzygnięcia w nich wydane oraz odpowiednio bezczynność i przewlekłość podlegają kognicji sądów administracyjnych. Tylko zatem w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna (por. postanowienia: WSA we Wrocławiu z 30 czerwca 2017 r., III SAB/Ke 15/17; WSA w Poznaniu z 25 kwietnia 2023 r., II SAB/Po 29/23). W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 83 ust. 1 i 2 u.s.u.s. stanowi lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 P.p.s.a.i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach decyzji dotyczących indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie NSA z 5 grudnia 2008 r., I OSK 1852/07). A zatem nie każda sprawa dotycząca działalności organów administracji publicznej, a takimi są sprawy ubezpieczeniowe, może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem istnieje przepis szczególny, w myśl którego właściwy jest sąd powszechny, to charakter sprawy ma znaczenie drugorzędne (por. postanowienie NSA z 24 listopada 2008 r., I OSK 1373/08). W niniejszej sprawie Skarżąca domaga się stwierdzenia przez tutejszy Sąd bezczynności organu w zakresie wydania zaświadczenia dotyczącego informacji opisanych na wstępie. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania skarga w takiej sprawie jest niedopuszczalna, ponieważ dotyczy sprawy spoza zakresu właściwości sądu administracyjnego. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.