I SO/Sz 1/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca A. M. (ur. w [...] r.), złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu wniosku jako przedmiot zaskarżenia decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] r. nr [...]. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I ustalono wpis od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku A. M. wyjaśnił, że ustalenia organów celnych nie odzwierciedlają rzeczywistości, a stan faktyczny został odtworzony na niepełnym materiale dowodowym. Decyzje organów celnych "kreowały" zobowiązania podatkowe w "niewyobrażalnych wielkościach". Wnioskodawca wskazał, że ww. kwoty sporu stanowią podstawę do uiszczenia wpisów sądowych, w łącznej kwocie ponad [...] zł we wszystkich sprawach sądowych. Wyjaśnił nadto, że jego roczne dochody są niższe od wysokości wpisów, nie ma żadnego majątku. Podał, że nieuwzględnienie wniosku przyczyni się do pozostawienia bez rozpatrzenia spraw, których efektem są wadliwe i krzywdzące decyzje podatkowe. A.M. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami ([...] i [...] lat), źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto, które wystarcza jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Rodzice otrzymują emerytury w kwotach [...] zł i [...] zł. Odnośnie do stanu majątkowego wskazał na mieszkanie o powierzchni [...] m², położone w L., przy ul. [...], które stanowi wyłącznie współwłasność rodziców wnioskodawcy. Innego majątku, oszczędności, ani wartościowych rzeczy ruchomych skarżący nie wykazał. W piśmie z dnia 10 kwietnia br. wnioskodawca został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Powyższe zobowiązanie obejmowało: zeznania podatkowego wnioskodawcy o wysokości osiągniętego dochodu w 2013 roku oraz, w przypadku dokonanego już rozliczenia podatkowego, zeznania podatkowego za 2014 rok; zeznania podatkowego rodziców wnioskodawcy o wysokości osiągniętego dochodu w 2013 roku oraz, w przypadku dokonanego już rozliczenia podatkowego, zeznania podatkowego za 2014 rok; zaświadczenia pracodawcy wnioskodawcy o wysokości wynagrodzenia za ostatnie 3 miesiące; dowodów potwierdzających wysokość emerytur rodziców wnioskodawcy za ostatni miesiąc; wyciągów z wszystkich rachunków bankowych wnioskodawcy (osobistych i firmowych) za okres od 10 lutego do 10 kwietnia b.r.; wyciągów z wszystkich rachunków bankowych rodziców wnioskodawcy za okres od 10 lutego do 10 kwietnia b.r.; dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez skarżącego oraz przez rodziców wnioskodawcy wydatków związanych z utrzymaniem z okresu ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania (domu), itp.); oświadczenia o tytule prawnym wnioskodawcy lub rodziców wnioskodawcy do nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] ,w S. przy ul. [...], przy ul. [...], wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe; dokumentów potwierdzających likwidację działalności gospodarczej [...] A. M., Firma H. – U. [...] s.c. A. M., T. S., ul. [...], L. albo, w przypadku kontynuowania obu działalności, dokumentów potwierdzających wysokość przychodów i dochodów z każdej działalności gospodarczej, z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. ewidencja przychodów, kosztów, dochodów); dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy o stanie rodzinnym, t.j. czy pozostaje w związku małżeńskim oraz, w przypadku pozostawania w związku małżeńskim, do podania jaki jest stan majątkowy oraz wysokość dochodów żony wraz z dokumentami to potwierdzającymi (zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia lub ewidencja przychodów, kosztów i dochodów za ostatnie 3 miesiące albo zaświadczenie właściwego powiatowego urzędu pracy potwierdzające status osoby bezrobotnej). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca oświadczył, że od 2009r. nie prowadzi już działalności gospodarczej, aktualnie pozostaje w związku małżeńskim, od kilkunastu lat w małżeństwie jest zniesiona ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, kontakty z małżonką utrzymuje wyłącznie w zakresie wychowywania dzieci, natomiast nie łączą małżonków żadne stosunki majątkowe; pozostaje to poza zakresem uzgodnień, jakie poczynili; wnioskodawca nie jest w stanie określić jaki jest stan majątkowy małżonki oraz jaka jest wysokość osiąganych przez nią aktualnie dochodów, jak i w okresie po ustaniu wspólności majątkowej. Wnioskodawca przedłożył: - swoje zeznania podatkowe za 2013 i 2014 rok, - PIT-40 roczne obliczenie podatku przez organ rentowy od dochodów uzyskanych przez rodziców skarżącego za lata 2013 i 2014, - zaświadczenie pracodawcy wnioskodawcy z 20 kwietnia 2015 r. o wysokości wynagrodzenia z ostatnich trzech miesięcy, - decyzje ZUS z 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytur rodziców wnioskodawcy, - adresowaną do ojca wnioskodawcy decyzję Spółdzielni Mieszkaniowej w L. z [...] r. o przekształceniu mieszkania w L. przy ul. [...] w prawo własnościowe, - faktury i rachunki potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, - kopię aktu notarialnego – umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...]r. Rep. A nr [...]. Z urzędu wiadome jest, że wnioskodawca ubiegał się już o prawo pomocy w innych zawisłych z jego skarg postępowaniach sądowych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym (sygn. akt I SA/Sz 154- I SA/Sz 161/13), w których przedłożył następujące oświadczenia i dokumenty: - decyzję o wykreśleniu z dniem 7 listopada 2011 r. działalności gospodarczej zgłoszonej przez M. A. "[...]" w L. oraz z dniem 1 kwietnia 2003 r. działalności zgłoszonej przez A. M., zam. w S., ul. [...], Firmę H. – U. "[...]", - dokumenty potwierdzające, że właścicielem wykazanej jako adres do korespondencji nieruchomości w S. przy ul. [...] – A. S., przy czym z treści wypisu z księgi wieczystej dotyczącej tej nieruchomości wynika, że A. S. otrzymała ją na podstawie umowy darowizny, a żona skarżącego B.M. dysponuje prawem nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej polegającej na prawie korzystania z całego domu mieszkalnego znajdującego się na działce o pow. [...] ha, przy ul. [...] w S.; dom nie był ujawniony w księdze wieczystej –brak wpisu pod poz. 1.4.2 –Budynek, - dodatkowe oświadczenie o sytuacji finansowej żony wnioskodawcy; wnioskodawca oświadczył w 2013 roku, że jego żona prowadzi działalność gospodarczą i w okresie od listopada 2012 r. do stycznia 2013 r. uzyskała dochód z działalności gospodarczej [...] M.B., S., ul. [...] w kwotach: [...] zł za listopad 2012 r., [...] zł za grudzień 2012 r., [...] zł za styczeń 2013 r. Z przedłożonych wyliczeń podatku dochodowego [...] M. B., S., ul. [...] za opisane wyżej okresy, wynikało, że żona wnioskodawcy wykazała dochód brutto w kwotach odpowiednio: [...] zł; [...] zł; [...] zł, a przychody w kwotach: [...] zł; [...] zł; [...] zł. Skarżący oświadczył, że na stan majątkowy żony składają się nieruchomości o wartości ok. [...] zł, ruchomości ok. [...] zł. Innych, szczegółowych danych dotyczących nieruchomości (powierzchnia, miejsce położenia), nie podał. Przedłożył nadto sporządzony przez żonę skarżącego wykaz miesięcznych kosztów utrzymania – częściowo udokumentowany – na kwotę ok. [...] zł (w tym min. na spłatę kredytów hipotecznych w wysokości [...] zł, ubezpieczenie domu i wnętrza domu na kwotę [...] zł, [...] zł zajęcia pozaszkolne, [...]zł koszty utrzymania domu – środki chemiczne, opryski, nawozy, pielęgnacja, faktury za energię elektryczną dostarczaną do nieruchomości położonych w S., przy ul. [...] – stacja paliw, ul. [...], wydatki na ochronę budynku przy ul. [...] w S.). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Wnioskodawca jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia wpisów od skarg w sześciu zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie sprawach o sygn. akt I SO/Sz 1/15, I SA/Sz 316- I SA/Sz 320/15 w łącznej wysokości [...] zł. Wniosek złożony w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, wnioskodawca nie wykazał bowiem, że poniesienie przez niego kosztów sądowych jest niemożliwe i spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. W formularzu skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami emerytami, jego wynagrodzenie za pracę na wynosi netto [...] zł. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim oraz że nie łączą go z żoną żadne stosunki majątkowe, nie jest w stanie określić jaki jest stan majątkowy żony oraz jaka jest wysokość osiąganych przez nią dochodów aktualnie, jak i w okresie po ustaniu wspólności majątkowej. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 216/09, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, Lex nr 582903, postanowienie NSA z 23 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 113/11, Lex 783804, postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12 Lex 1240477). Dlatego też przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy należy odnieść się do sytuacji finansowej i majątkowej żony wnioskodawcy, pomimo istniejącej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Zdaniem referendarza sądowego, poważne wątpliwości budzi oświadczenie wnioskodawcy co do tego, że kontakty z małżonką utrzymuje wyłącznie w zakresie wychowywania dzieci oraz co do tego, że nie jest w stanie określić jaka jest wysokość osiąganych przez nią dochodów aktualnie, jak i w okresie po ustaniu wspólności majątkowej (czyli po roku 2005). Jak bowiem wynika z przedłożonego zaświadczenia, wnioskodawca jest zatrudniony w [...] spółce z o.o. w S. na stanowisku dyrektora ds. transportu w pełnym etacie na czas nieokreślony. Dane powszechnie dostępne (Centralna Informacja Krajowego Rejestru Sądowego na temat [...] Spółki z o.o. w S. ) wskazują, że żona wnioskodawcy B. M. jest prezesem tej spółki oraz jedynym członkiem zarządu i jedynym udziałowcem posiadającym [...] udziałów o łącznej wysokości [...] zł). Z akt wskazanych wyżej spraw (sygn. akt I SA/Sz 154 - I SA/Sz 161/13) wynika z kolei, że A.M. posiadał w 2013 roku przedstawione wyżej, szczegółowe dane, dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej swej żony. Okoliczności podane w ww. oświadczeniu oraz załączonych dokumentach wskazywały, że żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów – średnie miesięczne przychody z działalności prowadzonej pod firmą [...] M. B. sięgały [...] zł, a dochody do opodatkowania - kwoty [...] zł (średnia miesięczna za okres od listopada 2012 r. do stycznia 2013 r.). Dane dotyczące tylko tej jednej działalności B. M., jej stan majątkowy oraz wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków (średnio miesięcznie w wysokości [...] zł), pozwalały przyjąć, że jej sytuacja finansowa była w 2013 roku bardzo dobra. Należy zatem podkreślić, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, w którym od 2005 roku istnieje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej, jest zatrudniony w spółce kierowanej przez jego żonę, otrzymując najniższe wynagrodzenie w wysokości netto [...] zł, co wskazuje na to, że kontaktuje się żoną nie tylko w zakresie wychowania dzieci. Skoro, wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na wezwanie referendarza, wnioskodawca dysponował w 2013 roku sporą wiedzą i dokumentacją dotyczącą sytuacji finansowej i majątkowej swej żony, należy stwierdzić, że prawdziwość oświadczenia wnioskodawcy w odniesieniu do stanu majątkowego i finansowego żony budzi poważne wątpliwości. Oceniając sytuację skarżącego należy pamiętać, że nie udokumentował on należycie swojej osobistej sytuacji finansowej. Wbrew wezwaniu oraz wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na wezwanie referendarza, wnioskodawca nie przedłożył wymaganych wyciągów z rachunków bankowych (swoich i rodziców). Dodać też należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego/Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Mając na uwadze wszystko powyższe, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.