II SA/Sz 146/17

Dnia 26 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2017 r. sprzeciwu W. S. z o. o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. S. z o. o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 23 grudnia 2016 r. W. S. z o. odpowiedzialnością z siedzibą w W. reprezentowana przez radcę prawnego - wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W skardze Spółka zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (wpis sądowy od skargi). Natomiast, na złożonym później formularzu PPPr zwróciła się o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie żadnych opłat sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi. Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Stan konta bankowego Spółki wynosi [...] zł. Przeciwko Spółce prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne dotyczące wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier hazardowych poza kasynem gry. Ilość decyzji ostatecznych wydanych w tych sprawach przez dyrektorów izb celnych na terenie całego kraju wynosi ok. 60, co oznacza, że przeciwko Spółce prowadzone są postępowania egzekucyjne. Doprowadziło to do zajęcia praktycznie całego majątku Spółki, a środki uzyskiwane przez organy egzekucyjne przekazywane są na poczet postępowań egzekucyjnych. Na dowód swojej trudnej sytuacji finansowej Spółka dołączyła do wniosku kopie 29 zawiadomień o zajęciu wierzytelności na łączną kwotę [...] zł, kopie 19 upomnień na łączną kwotę [..] zł i kopie 8 tytułów wykonawczych na łączną kwotę [...] zł. Oceniając złożony wniosek referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2017 r. odmówił przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku. W uzasadnieniu wyjaśnił, że Spółka, mimo problemów finansowych, nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje przychody. Nadto, z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że Spółka prowadzi działalność w bardzo szerokim zakresie. Referendarz sądowy zaznaczył, że wprawdzie z wniosku wynika, iż ostatni rok obrotowy zakończyła ze stratą, jednak o kondycji finansowej podmiotu decyduje wiele elementów. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, ale nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Spółka posiada środki trwałe o wartości [...] zł, które mogą być źródłem uzyskania konkretnych środków finansowych, a zatem należy je zaliczyć do "środków", o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wartość środków trwałych Spółki wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu należnego od skargi w niniejszej sprawie ([...] zł). W takiej sytuacji brak podstaw by przerzucić na obywateli ciężar ponoszenia opłat sądowych obciążających Spółkę. Ponadto, tylko część automatów Spółki została zatrzymana przez organy celne, pozostałe automaty mogą przynosić przychody. Mimo deklarowanego we wniosku stanu środków na rachunku bankowym ([...] zł) Spółka nadal funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą. Spółka nie wskazała ponadto, by został złożony wniosek o ogłoszenie jej upadłości, czy też by wszczęto postępowanie naprawcze. Informacji takiej nie zawiera też KRS. Ponadto, podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe. Spółka w pierwszej kolejności powinna skorzystać z możliwości jej dokapitalizowania przez wspólników. Przyznanie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy zdobycie środków na pokrycie kosztów postępowania jest faktycznie niemożliwe. W niniejszej sprawie przesłanka ta nie została jednak wykazana. Strona złożyła sprzeciw w którym wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy oraz przyznanie prawa pomocy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie stan finansowy skarżącej Spółki nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca Spółka podniosła, że wobec niej są prowadzone liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry. Ilość wydanych w tych sprawach decyzji przez organy drugiej instancji (obecnej około 60) powoduje, że przeciwko Skarżącej wszczęto postępowania egzekucyjne. Wszczęcie tych postępowań doprowadziło do zajęcia praktycznie całego jej majątku. Zatem, Skarżąca na chwilę obecną nie jest w stanie nawet w części pokryć opłaty od wnoszonej skargi. Skarżąca podkreśliła, że załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumenty, jednoznacznie wskazują na wyjątkowo trudną sytuację majątkową skarżącego. W szczególności zaznaczyła, że na jej zły stan finansowy wpływają poniesione w poprzednich latach bilansowych straty. W ocenie Spółki nie jest więc zasadne stanowisko, iż nie uwzględnia w swoich wydatkach kosztów sądowych wywołanych procesami sądowymi. W sytuacji Skarżącej mamy bowiem do czynienia ze znaczną liczbą postępowań o wymierzenie kar pieniężnych za prowadzenie gier hazardowych, a w późniejszych etapach także z egzekucją tychże kar, których to nałożenia nie mogła racjonalnie przewidzieć. Skarżąca stoi przy tym na stanowisku, iż wymierzanie kar pieniężnych w okolicznościach, które zostały przywołane w decyzji, której zasadność jest badana w postępowaniu sądowym wywołanym skargą w niniejszej sprawie, nie jest zasadne. Nadto, nietrafne jest przy tym uznanie, że Skarżąca preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, bowiem w obecnej sytuacji nie jest w stanie spełniać jakichkolwiek zobowiązań finansowych. Dopóki bowiem zasadność nałożonych na nią kar pieniężnych nie zostanie potwierdzona, poprawa jej sytuacji finansowej nie wydaje się możliwa. Aby jednak móc przeprowadzić kontrolę legalności tych decyzji, skarżący musi mieć możliwość dochodzenia swoich praw na drodze sądowej, z czym wiąże się wnioskowane prawo pomocy. Jednakże liczba postępowań prowadzonych w tego typu sprawach, koszty sądowe związane ze wszystkimi z nich nie umożliwiają każdorazowego uiszczenia opłat sądowych od składanych skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej, w tym także spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, określa natomiast przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie wyjaśnić należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zaznaczyć przy tym należy, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą generalnie wymaga się podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. W tym kontekście należy również podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006 r., s. 504, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2. Należy również wskazać – za postanowieniem NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08 – że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy bowiem traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienia NSA z 6 lutego 2013 r. II GZ 42/13, oraz z 26 sierpnia 2016 r. I FZ 190/16). Mając powyższe rozważania na uwadze, stwierdzić należy, że postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, bowiem skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności wypada, zauważyć, że o możliwościach płatniczych Spółki świadczy fakt, że pomimo powoływania się przez nią na stratę oraz prowadzone wobec niej postępowania egzekucyjne, w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. W informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego odnoszącego się do Spółki brak jest wpisów dotyczących prowadzenia wobec niej postępowania upadłościowego, jej rozwiązania, czy choćby zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. To zaś, że aktualnie Spółka ma faktycznie pewne problemy finansowe, o czym świadczą liczne postępowania egzekucyjne z jej udziałem, nie może stanowić samo w sobie przyczyny uwzględnienia jej żądania. Strata, na którą się powołuje nie przesądza w żadnej mierze o braku środków finansowych, a wskazuje tylko, że koszty uzyskania przychodu są od tego przychodu wyższe. Jak natomiast wynika z treści wniosku, kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł, co wielokrotnie przewyższa wartość wpisu w niniejszej sprawie ([...] zł), zwłaszcza jeśli chodzi środki trwałe, przy czym nie ma znaczenia, że w większości zostały zajęte w toku egzekucji. Ponadto, zarówno sama liczba prowadzonych przeciwko Spółce postępowań w zakresie kar, jak i już egzekwowanych kar nie stanowi wyłącznej podstawy do oceny możliwości płatniczych spółki. Ocena ta nie może być bowiem przeprowadzana w oderwaniu od pełnych danych na temat jej bieżącej sytuacji finansowej, Spółka składając wniosek – oprócz dokumentacji dotyczącej prowadzonych postępowań egzekucyjnych – nie przedstawiła żadnej aktualnej dokumentacji rachunkowej oraz wyciągów z historii operacji na rachunku bankowym (por. postanowienia NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt I FZ 66/09, z dnia 7 stycznia 2014 r. sygn. II FZ 1236/13). Sąd zauważa, przy tym że wykazywana przez Spółkę trudna sytuacja finansowa nie ma charakteru trwałego. Wspólnicy nie postawili bowiem spółki w stan likwidacji ( z powodu jej złej kondycji finansowej ), a zatem uznali, że ich wspólne przedsięwzięcie finansowe będzie kontynuowane. Skoro skarżąca spółka nadal zgłasza roszczenie do istnienia w porządku prawnym, to powinna realizować swoje cele, w tym pokrywać koszty sądowe, o własnych siłach i w oparciu o własne środki bądź też środki pochodzące z dopłat wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 oraz powołane w nim orzeczenie ETPC z dnia 22 marca 2012 r. 19508/07 w sprawie [...] przeciwko N., § 48). Kończąc, należy również wskazać, że Spółka jest aktualnie reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika tj. radcę prawnego, który zresztą działał w jej imieniu również w postępowaniu administracyjnym. Zaznaczenia wymaga zaś, że dostęp do sądu nie jest na tym etapie (tzn. wnoszenia skargi) ograniczony powinnością działania za pośrednictwem takiego profesjonalnego pełnomocnika. Oczywiście fakt ustanowienia przez Spółkę takiego zastępcy jest kwestią jej wyboru, który nie może jednakże przekładać się na decyzję o przyznaniu jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd zauważa również, że analogiczną argumentację w podobnych sprawach skarżącej Spółki wyraziły wcześniej inne składy wojewódzkich sądów administracyjnych, w tym m.in. w postanowieniach WSA: w Bydgoszczy z dnia 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 344/17, w Poznaniu z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Po 139/17 i z 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Po 269/17, w Szczecinie z dnia 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 281/17, w Warszawie z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 3011/16 oraz we Wrocławiu z 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 112/17. Wobec powyższego uznać należy, że referendarz sądowy nie naruszył art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. odmawiając przyznania Spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. W konsekwencji wydane przez niego rozstrzygnięcie należało utrzymać w mocy na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.