II SA/Sz 25/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk - Meder po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. D. P., reprezentowany przez adw. M. M. wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Jednocześnie skarżący wystąpił z wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych wskazując, że stan majątkowy uniemożliwia mu poniesienie tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu usług transportowych, ale od dłuższego czasu wykazuje same straty. Określając stan majątkowy skarżący wskazał na mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz dwa samochody ciężarowe służące do prowadzenia działalności i samochód osobowy. Gospodarstwo domowe skarżący tworzy z małżonką oraz [...] - letnim synem. Według oświadczenia skarżącego, nie uzyskuje on dochodu z działalności gospodarczej, gdyż awarii uległy wszystkie jego pojazdy, aby ratować firmę musiał zaciągnąć wiele zobowiązań. Koszt naprawy pojazdów sięgają kilkudziesięciu tysięcy złotych, na ten cel skarżący zapożyczył się u znajomych. Jedyny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie małżonki skarżącego z tytułu umowy o pracę w wysokości [..] zł miesięcznie. Syn wnioskodawcy nie pracuje, uczy się w liceum wieczorowym. Wydatki związane z czesnym na naukę syna wynoszą [...] zł za semestr. Ponadto miesięcznie wydatki rodziny wnioskodawcy wynoszą: [...] zł (opłaty za prąd, gaz, woda, ogrzewanie), [...] zł (za mieszkanie), [...] zł (wyżywienie i środki higieniczne), [...] zł (środki czystości). Zarządzeniem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia przedmiotowego wniosku, poprzez nadesłanie dodatkowych dokumentów, potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie mieszkania, potwierdzających dochód żony skarżącego, wyciągów lub wykazów z wszystkich kont bankowych skarżącego z okresu trzech miesięcy, dowodów potwierdzających zobowiązania wnioskodawcy związane z naprawą samochodów. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący przedłożył kopie faktur potwierdzających wydatki na naprawę samochodów ciężarowych, wyciągi z rachunku bankowego wnioskodawcy, z rachunku bankowego jego żony oraz wspólnego rachunku bankowego, wyciąg z rachunku dotyczącego kredytu rozwojowego, wyciąg z rachunku – dynamiczne konto firmowe, odpis ugody mediacyjnej z dnia [...] r., w której wnioskodawca zobowiązał się do spłaty [...] równych rat miesięcznych po [...] zł każda, zestawienie zadłużenia wobec Spółki P. ., dowód wpłaty do kasy [...] K kwoty [...] zł, faktury za prąd, energię elektryczną i telefony. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz uznał, iż z przedłożonych dowodów wynika, że oświadczenie skarżącego złożone na formularzu nie odzwierciedla jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Z wyciągu rachunku bankowego żony skarżącego wynikało, że oprócz wynagrodzenia za pracę, na rachunek ten wpływają regularnie inne środki w znacznej wysokości, jak również regulowane są opłaty za rachunki telefoniczne skarżącego, polisę ubezpieczeniową, spłata raty kredytu mieszkaniowego, zakupy w sklepie jubilerskim, wypłata w gotówce kwoty [...] zł, przelew na rachunek w innym banku w wysokości [...] zł. Z powyższego wynikało, że wnioskodawca i jego żona w okresie trzymiesięcznym, jakiego dotyczyło wezwanie, uzyskiwali znaczne środki finansowe pozwalające na poniesienie kosztów postępowania w całości. Także ponoszone wydatki, w tym za usługi telekomunikacyjne, nie potwierdzają wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej. Żona skarżącego spłaca kredyt mieszkaniowy, o którym skarżący nie wspomniał w oświadczeniu złożonym na formularzu urzędowym. Skarżący i jego żona otrzymują także od A.S.- S. i M. T. S. opłaty za mieszkanie mimo deklaracji, że posiadają jedno mieszkanie przy ul. [...] w[...] . Skarżący w dniu [...] r. przelał na wspólne konto bankowe kwotę [...] zł, z którego dokonano wpłaty na pożyczkę w kwocie [...] zł, opłacono czynsz za mieszkanie w Hotelu w kwocie [...] zł (zlecenie stałe). W dniu [...] r. żona skarżącego otrzymała pożyczkę w kwocie [...] zł, a w dniu następnym wpłynęły na jej konto środki w wysokości [...] zł. Jeszcze w tym samym dniu małżonka skarżącego przelała na rzecz innej firmy kwotę [...] zł. Jak zauważył referendarz, skarżący podał, że posiada dwa niesprawne samochody ciężarowe, ale udokumentował wydatki poniesione na naprawę co najmniej sześciu samochodów ciężarowych oraz jednego samochodu osobowego. Reasumując referendarz stwierdził, że skarżący nie wykazał, że sytuacja jego i rodziny, jest na tyle trudna, aby nie był on w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. W terminie przewidziany do zakwestionowania powyższego postanowienia, D. P. złożył sprzeciw wskazując, że nie sposób się zgodzić z tym orzeczeniem wobec obecnej sytuacji finansowej skarżącego, która uniemożliwia mu pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w jakiejkolwiek części. Podał, że rzeczywiście w [...] r. wpływały na rachunek bankowy skarżącego znaczne kwoty pieniężne, nie mniej jednak w całości przeznaczone były na naprawę. Na tę okoliczność skarżący przedstawił szereg faktur. Według skarżącego, referendarz sądowy błędnie ocenił, że faktury dotyczą sześciu pojazdów. Skarżący nie był właścicielem takiej ilości aut. Dotychczas posiadał dwa samochody ciężarowe. Obecnie jeden jest wyłączony z używania, z uwagi na awarię, zaś drugim skarżący nie jest w stanie wypracować takiej kwoty, która pokryłaby obecnie wszystkie wydatki oraz zobowiązania. Dodał, że awaria jednego z aut miała miejsce na terenie[...] , co znacznie przekłada się na koszty jego naprawy pojazd ten przebywa tam od [...] r. i przez ten czas skarżący ponosi koszty jego przechowywania. Zdaniem skarżącego, przedłożył na wezwanie dokumenty precyzujące sytuację majątkową, nie może z tego powodu ponosić negatywnych konsekwencji zwłaszcza, iż dokładna analiza treści tych dokumentów prowadzi do wniosku, że wydatki znacznie przekraczają dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego rodzinę, co uzasadnia wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej - "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym uzależnione jest od tego, czy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Należy jednoczenie podkreślić, że jak stanowi art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1051/11, opubl. w Lex nr 984679). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowano stanowisko, że udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt II OZ 1040/11, opubl. w Lex nr 984677). Chodzi tu o przypadki, gdy obiektywnie można stwierdzić, że strona ponosząc koszty sądowe nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych, gdyż nie dysponuje w ogóle środkami finansowymi albo środki te są na tyle ograniczone, że nie będą wystarczające na pokrycie kosztów postępowania. Zestawiając powyższe wywody z sytuacją rodzinną i majątkową skarżącego D. P., przedstawioną w przedmiotowym wniosku i dokumentach nadesłanych w jego uzupełnieniu, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie samodzielnie sfinansować swojego udziału w niniejszym postępowaniu sądowym. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi działalność [...] i - jak podał we wniosku, nie uzyskuje dochodów, ale ponosi straty z powodu awarii dwóch pojazdów, stanowiących jego własność. Obecnie skarżący dysponuje jednym pojazdem, lecz nie jest nim w stanie wypracować takiej kwoty, która pokryłaby wszystkie jego wydatki i zobowiązania. Ponadto skarżący dysponuje autem osobowym. Tymczasem, na przedłożonych przez skarżącego fakturach potwierdzających wykonanie naprawy aut, figurują następujące dane:[...] . Powyższe wskazuje, że skarżący dokonywał napraw, czy przeglądów dwóch samochodów ciężarowych marki[...] . W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący nie sprecyzował, z jakich elementów składają się zestawy ciężarowe, co mogło wskazywać na większą ilość samochodów ciężarowych niż wykazywana. Nie podał również, czy naczepy mogą być wykorzystywane odrębnie, np. wynajmowane na rzecz innych podmiotów. Zauważyć również należy, że na [...] przedłożonych faktur dotyczących napraw samochodów ciężarowych tylko [...] dotyczy napraw wykonanych w roku [...] (w tym jedna faktura za naprawę samochodu osobowego[...] ). Pozostałe dotyczą napraw z lat[...]. Z kolei wyciągi bankowe dotyczą okresów od [...] r. Oceniając sytuację majątkową D. P. która stanowi podstawę do objęcia skarżącego prawem pomocy, nie można pominąć stanowiska judykatury, zgodnie z którym przedsiębiorca nie może powoływać się tylko na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11; opubl. w Lex nr 794951). Z analizy sytuacji dochodowej skarżącego, w tym uzyskiwanych wpływów i dokonywanych wydatków nie wynika, żeby nie był on w stanie uiścić wpisu sądowego. Przedłożone w sprawie dokumenty źródłowe nie potwierdzają wyjaśnień wnioskodawcy. Skarżący nie wykazał, że utracił on jakiekolwiek źródło utrzymania i sytuacja ta zakłóciła płynność finansową prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, co rzutowało na sytuację finansową samego skarżącego i jego rodziny. Z wyciągu konta wspólnego małżonków za [...] r., wynika, że skarżący w dniu [...] r. dokonał przelewem wpłaty kwoty [...] zł, saldo tego rachunku na koniec miesiąca [...] r. wyniosło [...] zł. Z wyciągu konta w [...] wynika, że skarżący dokonał w [...] r. wpłat na ten rachunek w łącznej kwocie [...] zł, zaś saldo konta na koniec [...] r. wyniosło – [...] zł. Z wyciągu z konta w tym samym banku (kredyt rozwojowy indywidualny walutą) wynika, że skarżącemu przyznano kredyt w wysokości[...] . W [...] r. skarżący dokonał na to konto wpłaty w łącznej kwocie [...] zł, tytułem spłaty odsetek, kapitału oraz nieterminowej spłaty. Z kolei z wyciągów z rachunku bankowego małżonki skarżącego w banku [...] za okres [...] r., oprócz dochodów z tytułu umowy o pracę w kwocie około [...] zł miesięcznie, wpłynęły środki w łącznej wysokości [...] zł, w tym od firm transportowych. Saldo tego rachunku na dzień [...] r. wynosiło [..] zł. Wśród wpływów na tym rachunku, znalazły się również wpłaty od osób fizycznych z tytułu opłat za mieszkanie (łącznie [...] zł), co wobec oświadczenia skarżącego, zamieszczonego w formularzu PPF, że jest właścicielem jednego lokalu mieszkalnego budzi wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony (por. postanowienie z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 390/13, opubl. w Lex nr 1319086). Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (por. postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 536/13, opubl. w Lex nr 1346584). Biorąc zaś pod uwagę, wielkość środków pieniężnych, jakimi dysponowała małżonka skarżącego w okresie poprzedzającym złożenie wniosku, nie sposób uznać, że w sytuacji bytowej skarżącego i jego rodziny, uiszczenie opłaty sądowej w wysokości [...] zł, spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu tychże osób. Stwierdzić również należy, że brak jest ustawowych podstaw dla przyjęcia, aby spłata zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym ( umowy kredytowe, pożyczki, umowy o dostawę mediów etc.) korzystała z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym wobec należności publicznoprawnych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomoc w toku postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r. , sygn. akt I FZ 462/09, opubl. w Lex nr 582452). Odnosząc się do podnoszonych we wniosku kosztów dotyczących pojazdów służących prowadzeniu działalności gospodarczej, Sąd zauważa, że w okresie [...] r. łączna kwota usług wymienionych na fakturach wyniosła około [...] złotych. W okresie [...] r., koszty znacznie spadły i wyniosły około [..] zł. Pozostała część przedstawionych przez skarżącego faktur, na co już wyżej zwrócono uwagę, dotyczy okresu lat [..] . Określana przez skarżącego strata w prowadzeniu działalności gospodarczej powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, opubl. w Lex 1335108). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 81/12, opubl. w Lex nr 1121304). Powyższa konkluzja dotyczy również twierdzeń skarżącego, podniesionych w sprzeciwie, iż nie powinien ponosić negatywnych skutków przedstawienia, na wezwanie sądowe, stosownych dokumentów źródłowych. Konieczne jest zatem przywołanie powszechnie prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu, zgodnie z którym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium służącym do oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. w Lex nr 863794). Zatem żadne inne względy niż prezentowana we wniosku o prawo pomocy sytuacja dochodowa i stan majątkowy strony i wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie mogły mieć wpływu na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie określonym przez stronę. Reasumując Sąd przyjął, że pomimo podnoszonych w przedmiotowym wniosku D. P. okoliczności dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej, analiza dokumentów źródłowych nie potwierdziła twierdzeń skarżącego, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w tej sprawie. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec, jak na wstępie.