II SA/Sz 46/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. W. i A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności postanawia odmówić skarżącym A. W. i A. W. zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. A.W i A.W. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności związanych z przebudową werandy przylegającej do budynku mieszkalnego, zlokalizowanego w ul. [...]. Na skutek zarządzenia z dnia 14 stycznia 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia solidarnie przez skarżących wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 500 złotych, A.W i A.W. wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Uzasadniając przyczyny uzyskania przedmiotowego zwolnienia od skarżący podali, że nie są w stanie uiścić wpisu od skargi bowiem jedynym źródłem utrzymania ich rodziny jest wynagrodzenie A.W. w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Skarżący A.W. jest bezrobotny, a na ich wspólnym utrzymaniu pozostaje [...]- letni syn. Miesięczne, stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą: gaz [...]zł, energia elektryczna [...] zł, opłata za zużytą wodę [...]zł, kredyt mieszkaniowy [...] zł oraz opłaty eksploatacyjne za mieszkanie (kawalerkę) w kwocie [...]zł. W rubryce majątek, skarżący wskazali, że są właścicielami mieszkania o powierzchni [...] m2. Zarządzeniem z dnia 6 lutego 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, przez przedłożenie: - dowodów potwierdzających dochody skarżącej (zaświadczenie od pracodawcy) z okresu ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący A.W. jest osobą bezrobotną, - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie mieszkania przy ul. [...] oraz kawalerki, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia, czy skarżący uzyskują dochód z najmu któregoś z mieszkań i w jakiej wysokości, oraz przedłożenia kserokopii umowy najmu, - wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych skarżących, z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na ww. zarządzenie, skarżący w dniu [...] r. przedłożyli zaświadczenie o dochodach A.W., za okres [...]., ze średnim wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości [...] zł. Dołączyli również kopię decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] r. o uznaniu A.W. za osobę bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Na potwierdzenie wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania skarżący przedstawili kopię: - dowodu opłaty abonamentu telefonicznego sieci telefonii komórkowej [...] w wysokości [...] zł miesięcznie, - dowodu opłaty abonament telewizji satelitarnej w wysokości [...] zł miesięcznie, - dowodu opłaty z tytułu podatku od nieruchomości za [...] r. w wysokości [...]zł, - dowodu opłaty za wywóz śmieci, za bliżej nieokreślony okres, w wysokości [...] zł, - dowodu opłaty za korzystanie z sieci telefonii komórkowej [...] w wysokości [...]zł, - dowodu opłaty dla [...] z tyt. polisy A.W. w wysokości [...] zł, - dowodu opłaty z tyt. ubezpieczenia mieszkania przy ul. [...] w wysokości [...] zł rocznie, - zawiadomienia Banku [...] o zbliżających się ratach kredytu w wysokości [...] zł płatnych co miesiąc. Ponadto skarżący przedłożyli Sądowi umowę najmu lokalu przy ul. [...] (kawalerka), tytułem której najemca uiszcza skarżącym kwotę [...] zł miesięcznie oraz pokrywa koszty eksploatacji lokalu, obejmujące opłaty za energię elektryczną i gaz. Przedstawili także wyciąg z rachunku bankowego A.W. w Banku [...] za okres [...] r., a także wyciąg ze wspólnego rachunku małżonków w Banku [...]. W kolejnym zarządzeniu, tj. z dnia [...] r. referendarz sądowy zobowiązał A.W. do nadesłania: - kserokopii decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości położonej w [...], - kserokopii umowy kredytowej z Bankiem [...]., - wykazów lub wyciągów z rachunku bankowego skarżącego nr [...] z okresu ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia od kiedy skarżący nie uzyskuje dochodów, - kserokopii dowodu rejestracyjnego samochodu. W odpowiedzi A.W. przesłał decyzję potwierdzającą wystąpienie skarżącego ze Służby Więziennej z dniem [...] r., umowę kredytu budowlano – hipotecznego z dnia [...] r. zawartą między Bankiem [...]. a skarżącymi na kwotę [...] zł, wykaz z rachunku skarżącego w Banku [...] za okres ostatnich trzech miesięcy, kserokopię z dowodu rejestracyjnego pojazdu marki [...] rok produkcji [...]. Postanowieniem z dnia 13 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił A.W i A.W. zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, argumentując, że skarżący nie przedstawili wszystkich żądanych informacji, a tym samym nie wykazali w sposób przekonujący, iż nie są w stanie uiścić opłat sądowych, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i syna. A.W i A.W. złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 marca 2013 r. Skarżący wskazali, że na wezwanie referendarza dwukrotnie uzupełniali wniosek składając w zakreślonych terminach stosowne dowody i oświadczenia. Według skarżących, w ten sposób przedstawili swoją trudną sytuację materialną oraz fakt, że A.W. jest bezrobotnym. Wskazali, że dochody ze stosunku pracy skarżącej oraz z wynajmu lokalu mieszkalnego, na którego remont wydali wszystkie zebrane oszczędności, wystarczają jedynie na zaspokojenie elementarnych wydatków. Wyjaśnili również, że lokal przy ul. A.W i A.W. nie był własnością skarżących, mieszkanie to w przeszłości najmowali od TBS w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej - "P.p.s.a.", sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego rozstrzygającego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, powoduje utratę mocy tego orzeczenia i przejęcie sprawy do rozpoznania wniosku od nowa przez sąd. Zgodne z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym uzależnione jest od tego, czy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wskazać należy, że w art. 199 P.p.s.a., wyrażona jest zasada, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że zwolnienie strony w partycypowaniu w kosztach zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, powinno być traktowane jako wyjątek, gdyż powoduje przerzucenie tego ciężaru na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FPP 2/12, opubl. w LEX nr 1145404). Z tego względu udzielenie prawa pomocy powinno obejmować osoby, które wykażą, że zdobycie środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt II OZ 1040/11, opubl. w Lex nr 984677). Będzie to miało miejsce w sytuacjach, gdy obiektywnie można stwierdzić, że strona ponosząc koszty sądowe nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych, gdyż nie dysponuje w ogóle środkami finansowymi albo środki te są na tyle ograniczone, że będą niewystarczające na pokrycie kosztów postępowania. Obowiązkiem sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest: po pierwsze wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy; po drugie, zestawienie tej sytuacji z wysokością obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i po trzecie, ocena czy poniesienie pełnych kosztów postępowania zagrozi utrzymaniu koniecznemu dla wnioskodawcy i jego rodziny (patrz postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 295/12, opubl. w Lex nr 1137796). Stosownie do art. 246 § 1 i § 2 P.p.s.a., ciężar dowodu wykazania zasadności wniosku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. To strona ma przekonać sąd, że z uwagi na stan majątkowy, dochody lub stan rodzinny, znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie całości lub części kosztów postępowania sądowego. Stosownie do treści art. 255 P.p.s.a., wypełnienie obowiązku wynikającego ze spoczywającego na wnioskodawcy ciężaru dowodowego, polega na przedstawieniu m.in. dokumentów, z których dałoby się ustalić, jakimi rzeczywiście środkami miesięcznie strona dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania strony i jej rodziny, co w konsekwencji pozwala ocenić zasadność wniosku. W dorobku orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazuje się również, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 98/12. opubl. w Lex nr 1125489). Przenosząc powyższe rozważania ogólne na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że informacje wykazane przez skarżących w pierwotnie złożonych przez nich oświadczeniach na urzędowych formularzach PPF nie były wystarczające do pełnej oceny sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz ich sytuacji rodzinnej. Skutkiem uzupełnień przedmiotowego wniosku należy przyjąć, że średni miesięczny dochód A.W. (z okresu ostatnich trzech miesięcy poprzedzających wniosek) wynosił [...] zł. Skarżący w sprzeciwie wyjaśnili, że są właścicielami nie trzech, ale dwóch lokali, z których wynajmują ten znajdujący się przy ul. [...], uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości [...]zł brutto miesięcznie. A.W. jest właścicielem samochodu marki [...]. Skarżący A.W. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia [...] r. Z przedłożonego rachunku w Banku wynika, że ostatnie świadczenia pieniężne od pracodawcy skarżący otrzymał przelewem w dniu [...] r., w łącznej kwocie [...],zł (ekwiwalent za urlop i nagroda roczna). Skarżący dopiero na ponowne wezwanie przedłożył wykaz z rachunku w Banku, z którego dokonał przelewów na kwoty: [...] zł. Na dzień [...] r. (saldo końcowe) skarżący posiadał środki na ww. rachunku w wysokości [...] zł. Z analizy wydatków wnioskodawców, ustalonych na podstawie przedstawionych przez nich dowodów, wynika, że w okresie poprzedzającym złożenie przedmiotowego wniosku, na same tylko usługi telekomunikacyjne i telewizję kablową wydali około [...] zł miesięcznie ([...]zł). W ramach posiadanych środków skarżący wydatkują kwotę [...]zł miesięcznie na polisę ubezpieczeniową A.W., opłacają koszty paliwa do samochodu, realizują bieżące inne zobowiązania. Skarżący przedłożyli także kserokopię umowy kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w Banku w łącznej wysokości [...] zł na zakupu lokalu przy ul. [...]. Według informacji bankowej, miesięczna rata spłaty tego kredytu w [...] r. wynosiła [...] zł. Powyższą należność raty kredytu skarżący umieścili w zestawieniu miesięcznych kosztów utrzymania rodziny. Niezależnie od powyższego skarżący ponoszą stałe wydatki związane z utrzymaniem jednego lokalu mieszkalnego (opłaty za prąd, gaz, wywóz śmieci, podatek od nieruchomości). Mając na uwadze zestawienie miesięcznych środków jakimi dysponują skarżący, oraz zakres i wysokość wydatków jakie przedstawili na uzasadnienie kosztów koniecznego utrzymanie rodziny, w ocenie Sądu skarżący nie wykazali, że znajdują się w sytuacji pozwalającej na uznanie, że poniesienie na obecnym etapie kosztów sądowych w kwocie 500 zł, tytułem należnego wpisu od skargi, odbędzie się z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu ich trzyosobowej rodziny. Trzeba mieć bowiem na względzie, o czym była wyżej mowa, że instytucja prawa pomocy kierowana jest do osób żyjących w ubóstwie, dla których pozyskiwanie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II OZ 582/12, opubl. w Lex nr 1225737). Jak wynika z treści przedłożonych do sprawy pism i dokumentów rodzina skarżących dysponuje stałym miesięcznym dochodem w wysokości [...] zł brutto miesięcznie (wynagrodzenie skarżącej oraz dochód z najmu mieszkania), na majątek wnioskodawców składa się własność dwóch lokali mieszkalnych oraz własność samochodu. Skarżący ponoszą stałe miesięczne koszty utrzymania trzyosobowej rodziny opłacając wysokie koszty za telefony, telewizję cyfrową, oscylujące w granicach [...] zł miesięcznie. Powyższe uzasadnia przekonanie Sądu, że w ramach posiadanych środków finansowych, podnoszonych kosztów oraz zebranego majątku, skarżący są w stanie poczynić oszczędności w wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, aby zebrać środki pieniężne na poniesienie wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Dodatkowo, odnosząc się do faktu spłaty zaciągniętego kredytu mieszkaniowego, wyjaśnić należy, że wydatek ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Uznaje się bowiem, że spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Koszty sądowe także należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt II OZ 908/10, opubl. w Lex nr 743999; postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 81/12, opubl. w LEX nr 1121304). Reasumując przyjąć należy, że w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. A.W i A.W. nie wykazali, że w ich przypadku zasadne jest uczynienie odstępstwa od ustawowego obowiązku uczestniczenia w finansowaniu prowadzonego z ich inicjatywy procesu sądowego Z tych względów, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak na wstępie.