II SA/Sz 473/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy, poprzez częściowe zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie z Jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. M. B. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą E., złożyła za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego drogi powiatowej, tj. [...] . Na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, skarżąca zwróciła się z wnioskiem, sporządzonym na formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, a dokładnie o zwolnienie od poniesienia wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Uzasadniając przyczyny złożenia przedmiotowego wniosku, skarżąca powołała trudną sytuację w swojej firmie, która aktualnie przynosi straty i z trudem utrzymuje płynność finansową. Skarżąca poinformowała, iż uiściła trzy wpisy od trzech, złożonych w pierwszej kolejności skarg, ale uiszczanie kolejnych może doprowadzić jej firmę do bankructwa. Wnioskodawczyni wyjaśniła dalej, iż nie jest w stanie uzyskać jakichkolwiek kredytów i pożyczek, dla których zabezpieczeniem byłyby nieruchomości, ponieważ jest tylko ich współwłaścicielką. W części formularza, obejmującego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. B. podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...] dzieci. Na majątek wnioskodawczyni składa się udział w [...] części domu o powierzchni [...] m2, położonego przy ul. [...] , a także udziały w [...] części nieruchomości położonej przy ul. [...] oraz przy ul. [...] . W rubryce formularza - "dochód", M. B. wpisała, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi straty. Natomiast syn P. otrzymuje alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie, zaś córka S. otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z dnia [...] r. zobowiązano M. B. do przedstawienia - w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy - dodatkowych informacji oraz określonych dokumentów, wskazujących na podstawę uzyskiwanych przez dzieci P. K. i S. B. świadczeń pieniężnych oraz oświadczenia o źródłach utrzymania najmłodszego dziecka N. G.; wykazania i udokumentowania sposobu utrzymania nieruchomości, których skarżąca jest współwłaścicielem oraz podania, czy są one źródłem przychodu; wyciągów z prowadzonej dla potrzeb opodatkowania ewidencji działalności gospodarczej na koniec [...] r. oraz na [...] r.; wyciągów z rachunków, lokat, kont oszczędnościowych skarżącej z okresu ostatnich trzech miesięcy; kopii zeznania podatkowego skarżącej o wysokości uzyskanego dochodu za [...]r. Powyższe wezwanie, skierowane na adres podany przez skarżącą, odebrała w dniu [...]r. (k. [...] akt sądowych), osoba uprawniona do odbioru przesyłki – E. W. (sekretarka), lecz w wyznaczonym w zarządzeniu terminie, ani do dnia dzisiejszego M. B. żądanych informacji i dokumentów nie przedstawiła. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż z treści art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r.,poz. 270 – dalej – "P.p.s.a."), płynie reguła, że do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Przedmiotowa ustawa przewiduje także prawo do ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy. Instytucja ta najogólniej rzecz ujmując skierowana jest do osób, które ze względu na trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie zainicjowanej przed sądem administracyjnym. W przedmiotowej sprawie M. B. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o uzyskanie uprawnienia, przewidzianego w art. 245 § 3 P.p.s.a., który zakresem swym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak stanowi to art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzupełniająco wyjaśnić należy, a co także jest kwestią niesporną w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, iż ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2011 r., sygn. akt II GZ 399/11, opubl. w Lex nr 965147). Niezależnie bowiem od konieczności zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w postępowaniu sądowym, oceniający wniosek sąd administracyjny, winien mieć na uwadze, iż zakres niezbędnej pomocy, będzie wszak udzielany z budżetu państwa. Uzyskanie przedmiotowego zwolnienia wymaga inicjatywy strony w postaci przedstawienia stosownych dokumentów, wyciągów, zaświadczeń itp., że sytuacja wnioskodawcy uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt II GZ 476/11, opubl. w Lex 1070297). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż skarżąca powołała okoliczności dotyczące jej sytuacji finansowej, uwiarygodnienie których wymagało przedstawienia dokumentów źródłowych, w szczególności o posiadanych zasobach finansowych oraz wysokości uzyskiwanych dochodów, w tym wszystkich domowników. Pozwoliłoby to na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej możliwości płatniczych skarżącej. Ocena ta, na podstawie informacji wskazanych na formularzu PPF, nie była miarodajna. Na rzetelną ocenę sytuacji skarżącej w szczególności nie pozwala podana przez nią w sposób ogólny i nie poparta jakimikolwiek dokumentami okoliczność, iż działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskującą przynosi stratę. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt. I FZ 797/11, opubl. w LEX nr 1104128). Warto przy tym zauważyć, iż rozmiar prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej oraz wysokość środków finansowych na jej rachunku ma decydujący wpływ na dokonaną ocenę wniosku o prawo pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, opubl. LEX nr 1104143). Brak inicjatywy dowodowej ze strony skarżącej, uniemożliwił jakąkolwiek ocenę obciążeń finansowych (w tym podatkowych) i możliwości płatniczych jej firmy. . O zasadności przyznania prawa pomocy nie może świadczyć także fakt, że skarżąca planuje złożyć do Sądu kilkaset skarg w tożsamym przedmiocie i objętych jednakową wysokością wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Niezależnie bowiem od tego, że mowa jest tu o zdarzeniu hipotetycznym, to należy także zauważyć, że prowadzenie postępowań sądowych wpisane jest w ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej. Strona powinna podjąć wszelkie wysiłki w celu zgromadzenia środków do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu w zakresie wykraczającym ponad granice wskazanego w przepisie utrzymania koniecznego. Bliżej niesprecyzowane angażowanie środków w prowadzoną działalność gospodarczą nie może zostać uznane za usprawiedliwiające obciążenie ogółu obywateli kosztami sprawy wszczętej przez skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ 512/12, opubl. w Lex nr 1110118). Podobnie nie stanowi okoliczności do przyznania prawa pomocy, oświadczenie skarżącej o braku możliwości zaciągania kredytów i pożyczek zabezpieczonych na nieruchomościach, których skarżąca jest współwłaścicielką wyłącznie w [...] części. Sam fakt posiadania prawa własności nieruchomości w części ułamkowej nie stanowi bowiem w każdym przypadku przeszkody do zaciągania zobowiązań zabezpieczonych na nieruchomości. W kwestii posiadanych przez skarżącą nieruchomości wskazać można także na dodatkowe wątpliwości. Mianowicie skarżąca nie wskazała, czy i ewentualnie w jakiej wysokości uzyskuje dochód, jako współwłaściciel czterech nieruchomości, jak również nie wskazała, jaki jest koszt związany z ich utrzymaniem. Warto w tym miejscu przytoczyć stanowisko orzecznictwa wskazujące, że posiadanie majątku co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 833/11, por. w LEX nr 1104149). W sytuacji, gdy skarżąca nie precyzuje informacji dotyczących wykorzystania jej majątku, nie sposób uznać, iż realna jest niemożność uzyskania jakiegokolwiek dochodu w omawianym zakresie. Rozważania te mają także odniesienie do tej części zobowiązania, która dotyczyła przedstawienia dokumentów źródłowych o posiadanych przez skarżącą rachunkach, lokatach, konta oszczędnościowych oraz kopii zeznania podatkowego o wysokości uzyskanego przez stronę dochodu za [...]r. Nie uzasadniała także zasadności wniosku, sytuacja rodzinna skarżącej, gdyż wiedza w tym zakresie nie jest pełna, biorąc pod uwagę, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z trójką małoletnich dzieci, gdzie syn – P. K. otrzymuje alimenty w wysokości [...] zł, a córka – S. B. otrzymuje rentę w wysokości [...] zł, brak było jakichkolwiek informacji, co do źródeł utrzymania najmłodszego dziecka skarżącej – syna N. G.. Powyższych wątpliwości, z uwagi na podnoszony już brak odpowiedzi na wezwanie sądowe, nie udało się wyjaśnić. Mając na uwadze przedstawione powyżej wywody należy, należy przyjąć, że M. B. przedstawiając niepełne dane o sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach (pomimo skierowanego do niej wezwania o ich uzupełnienie) nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanej części, co mogłoby uzasadniać przekonanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak na wstępie.