I SA/Wa 1430/18
WyrokWSA w Warszawie2019-03-13
Skład orzekający: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.), Sędzia WSA Joanna Skiba
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje, jeśli wnioskodawca nie udowodnił, że poprzednicy prawni byli właścicielami nieruchomości przed wybuchem II wojny światowej?Ratio decidendi
Prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje właścicielowi, który spełnia łącznie określone wymogi, w tym był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i właścicielem nieruchomości. Niespełnienie tego podstawowego warunku, jakim jest posiadanie tytułu własności do nieruchomości na dzień 1 września 1939 r., czyni zbędnym rozpatrywanie pozostałych kwestii i stanowi podstawę do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymującą w mocy decyzję Wojewody odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Wojewoda odmówił prawa do rekompensaty, wskazując na brak dowodów potwierdzających obywatelstwo polskie poprzedniczek prawnych oraz brak dowodów na posiadanie przez nie nieruchomości przed wybuchem II wojny światowej. Minister utrzymał decyzję w mocy, podkreślając, że poprzedniczki prawne nabyły nieruchomość w 1943 r., a zatem nie były jej właścicielkami przed 1 września 1939 r. Skarżący zarzucili naruszenie zasady dwuinstancyjności i błędną wykładnię art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r., nr [...].
Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2, art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 935, dalej jako ustawa) oraz art. 104 k.p.a., decyzją z dnia 27 marca 2018 r., odmówił potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we [...] przy ul. [...].
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, zarówno Strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Stwierdzono, że wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej we [...] przy ul. [...] złożyli: w dniu [...] marca 2000 r. [...] z domu [...],[...] w dniu [...] grudnia 2008 r. Podkreślono ponadto, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17 złożenie przez [...], a następnie przez [...] wniosków zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. spowodowało wszczęcie postępowania wobec następców prawnych drugiej współwłaścicielki nieruchomości [...].
Organ wskazał, że następcą prawnym [...] stała się w całości siostra [...] z domu [...] (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] lipca 1998 r., sygn. akt [...]). Następcami prawnymi [...] z domu [...] stali się [...] (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] listopada 2006 r., sygn. akt [...]).[...] repatriowała się na obecne terytorium RP w 1945 r. (uwierzytelniona kopia karty ewakuacyjnej z 1945 r. wydanej przez Głównego Pełnomocnika Tymczasowego Rządu Narodowego). Na obecne terytorium RP repatriowali się również rodzice [...], tj. [...] (uwierzytelniona kopia karty ewakuacyjnej z 1945 r. wydanej przez Głównego Pełnomocnika Tymczasowego Rządu Narodowego). Wskazano ponadto, że w aktach sprawy brak jest karty ewakuacyjnej wystawionej na nazwisko [...]. Na podstawie materiału dowodowego znajdującego się ustalono jedynie, że [...] zamieszkiwała w [...] od dnia [...] kwietnia 1946 r. (uwierzytelniona kopia karty zameldowania z dnia [...] kwietnia 1951 r. z koperty dowodowej [...]). W ankiecie do Miejskiego Biura Dowodów Osobistych w [...] z dnia [...] maja 1952r., [...] oświadczyła, że do 1939 r. i w czasie okupacji zamieszkiwała we [...] przy ul. [...]. Ponadto ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów - kopert dowodowych [...] z domu [...] wynika, że obie posiadały obywatelstwo polskie po przybyciu na obecne terytorium RP. W aktach sprawy brak dowodów wskazujących, że [...] z domu [...] posiadały przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelstwo polskie. Z wypisu aktu notarialnego umowa kupna sprzedaży z dnia [...] kwietnia 1943 r. numer repertorium [...] wynika, że Irena [...] posługiwała się "paszportem sowieckim z daty [...][...] maja 1940 r. [...] ", a [...] posługiwała się legitymacją ubezpieczalni społecznej we [...] z dnia [...] lutego 1943 r., Nr. [...]. Organ podkreślił, że Strony postępowania pomimo licznych wezwań nie przedłożyły dowodów wskazujących na posiadanie przez [...] z domu [...] i [...] obywatelstwa polskiego przed wybuchem II Wojny Światowej. Dowodów w tej materii nie uzyskał również organ I instancji pomimo występowania do archiwów zagranicznych (pismo [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] grudnia 2015 r., znak: [...] do Konsulatu Generalnego RP we [...]).
Wojewoda podkreślił, że w aktach sprawy brak jest dokumentów świadczących gdzie [...] z domu [...] i [...] zamieszkiwały przed wybuchem II Wojny Światowej, wiadomo jedynie, że w/w zamieszkiwały w 1943 r. we [...] przy ul[...] (akt notarialny umowa kupna sprzedaży z dnia [...] kwietnia 1943 r. numer repertorium [...]). Ponadto z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że [...] urodziła się w dniu [...] stycznia 1921 r. we [...] (odpis odpisu skróconego aktu urodzenia [...]), a [...] urodziła się w dniu [...] października 1924 r. we [...] (uwierzytelniona kopia karty osobowej [...] - koperta dowodowa w/w). Zatem zdaniem organu [...] z domu [...] i [...], najpewniej - zamieszkiwały przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP, a następnie opuściły je po 1943 r. z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.
Podsumowując, Wojewoda wskazał, że w niniejszej sprawie [...] mimo upływu terminu do usunięcia braków podania nie przedłożyli dowodów, które należy bezwzględnie dołączyć do wniosku zgodnie z ustawą, tj:
1) potwierdzających powierzchnię nieruchomości pozostawionej przez m. in. [...] we [...] przy ul. [...] na byłym terytorium państwa polskiego,
2) świadczących o obywatelstwie polskim [...] w dacie 1 września 1939r"
3) potwierdzających zamieszkiwanie oraz opuszczenie przez [...] byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., lub brak możliwości powrotu na nie,
4) dowodów potwierdzających miejsca zamieszkania [...] po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz ich spadkobierców, a w przypadku braku tych dowodów oświadczenia o miejscach zamieszkania tych osób złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przed notariuszem, konsulem lub organem administracji państwowej,
5) oświadczenia wnioskodawców o stanie realizacji prawa do rekompensaty złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przed notariuszem, konsulem lub organem administracji państwowej.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazano, że złożenie oświadczenia o stanie realizacji prawa do rekompensaty nie jest uprawnieniem lecz ustawowym obowiązkiem strony ubiegającej się o potwierdzenie prawa. Z tym warunkiem ustawodawca wiąże zasadnicze skutki prawne. Organ rozpoznający sprawę nie może domniemywać spodziewanej treści takiego oświadczenia bez względu na okoliczności sprawy.
Podkreślono również, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie prawa do rekompensaty powinna przedłożyć wraz z wnioskiem stosowne dokumenty wskazane w ustawie. Jeżeli na skutek wezwania wnioskodawca dokumentów nie składa, lub też złożone dokumenty nie spełniają określonych wymogów, to stanowi to podstawę do rozstrzygnięcia na podstawie dotychczas zgromadzonych dowodów, w terminach wynikających z art, 35 kpa
Od powyższej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r. odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wnieśli [...].
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że z materiału dowodowego (dokumentów urzędowych) znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, że [...] z domu [...] i [...] były właścicielkami nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...] przed wybuchem II Wojny Światowej. Z materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że [...] z domu [...] i [...] nabyły w/w nieruchomość po wybuchu II Wojny Światowej w 1943 r. od [...] (uwierzytelnione kopie i odpisy: aktu notarialnego - umowy kupna sprzedaży z dnia [...] kwietnia 1943 r. repertorium [...], uchwały Sądu Okręgowego we [...] z dnia [...] kwietnia 1938 r., postanowienia Sądu Okręgowego we [...] z dnia [...] czerwca 1933 r., poświadczenia z dnia [...] grudnia 1937 r. wydanego przez Magistrat [...]). Na podstawie odpisów i uwierzytelnionych kopii: uchwały Sądu Okręgowego we [...] z dnia [...] kwietnia 1938 r., postanowienia Sądu Okręgowego we [...] z dnia [...] czerwca 1933 r., poświadczenia z dnia [...] grudnia 1937 r. wydanego przez Magistrat [...] ustalono, że przed wybuchem II Wojny Światowej właścicielem nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...] był [...].[...] z domu [...] i [...] nabyły w/w nieruchomość w 1943 r. na podstawie aktu notarialnego - umowy kupna sprzedaży z dnia [...] kwietnia 1943 r. repertorium [...]. Zatem [...] z domu [...] i [...] nie były właścicielkami w/w nieruchomości przed wybuchem II Wojny Światowej i wobec tego nie mogły pozostawić w/w nieruchomości. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji poprzedniczki prawne Stron postępowania, tj. [...] z domu [...] i [...] nie spełniły przesłanki określonej w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nie były bowiem właścicielkami nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...] przed wybuchem II Wojny światowej.
W ocenie organu odwoławczego Strony zatem nie udowodniły, że [...] z domu [...] i [...] były przed wybuchem Il Wojny Światowej właścicielkami nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...]. Fakt ten powoduje niespełnienie przez poprzedniczki prawne Stron postępowania podstawowej przesłanki określonej w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zatem również przedłożenie przez Strony w odwołaniu od zaskarżonej decyzji oświadczeń z dnia [...] kwietnia 2018 r. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty oraz o miejscach zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium RP z podpisem poświadczonym notarialnie nie może spowodować zmiany rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Panią [...] i Panią [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 maja 2018r. złożyli [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucono :
1) rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności i wydanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji rozstrzygnięcia opartego na całkowicie innych przesłankach niż te, które legły u podstaw decyzji Wojewody, przy równoczesnym braku odniesienia się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu Skarżących od decyzji Wojewody;
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami R.P. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 ustawy, polegające na niezasadnym przyjęciu przez Ministra, że prawo do rekompensaty uzależnione jest od wykazania przez wnioskodawców, że byłym właścicielom pozostawionego mienia (repatriantom) przysługiwał tytuł własności do niego przed wybuchem II wojny światowej, tj. przed 1 września 1939 r.( podczas gdy przepisy ustawy nie zawierają takiego wymogu.
Wobec powyższych zarzutów wniesiono o: stwierdzenie nieważności decyzji Ministra w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn.zm. dalej p.p.s.a.) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., względnie, w razie uznania przez Sąd, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności, o: uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
W ocenie Sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Sąd podziela ustalenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zawarte w zaskarżonej decyzji oraz podaną w uzasadnieniu tej decyzji analizę prawną.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej, w świetle przepisów tej ustawy, przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a [...] z [...] lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku śmierci właściciela prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). Niespełnienie natomiast wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje właściwego wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyrok NSA z 22.03.2011 r., sygn. akt I OSK 742/10, Lex nr 990282). To ona zatem, zgodnie z art. 6 powołanej ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, a więc także dowodów potwierdzających przynależne do nieruchomości prawo.
W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy jej istota sprowadza się do prawidłowej oceny niespornej okoliczności, dotyczącej daty nabycia przedmiotowej nieruchomości, pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd zgadza się z argumentacją organu odwoławczego i podzielając jego ocenę podkreśla, że dowód w postaci aktu notarialnego zakupu nieruchomości położonej we Lwowie przy ulicy [...] z dnia [...] kwietnia 1943r., repertorium [...] stanowi zasadniczy dowód w niniejszej sprawie. Poza sporem pozostaje zatem okoliczność, że poprzedniczki prawne skarżących nie spełniły warunku posiadania tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości w dacie wybuchu II Wojny Światowej. Spełnienie warunku bycia właścicielem pozostawionych nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. nie budzi przy tym wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Warunku tego nie sposób jednocześnie nie dostrzec w treści unormowania art. 2 ustawy, a reguły wykładni funkcjonalnej i systemowej oraz interpretacja tekstu przepisu zapobiegająca niesprawiedliwym i irracjonalnym konsekwencjom, w ocenie Sądu prowadzą do wniosku, że celem ustawy była rekompensata za prawo własności pozostawionych poza obecnymi granicami RP nieruchomości, istniejące w dniu wybuchu II Wojny Światowej. Odmienna wykładnia nie jest w ocenie Sądu do pogodzenia z ratio legis ustawy. Racje ma zatem Minister twierdząc, że niezłożenie przez skarżących wymaganych przez organ I instancji dokumentów nie ma w sprawie znaczenia o tyle, że niespełnienie podstawowego warunku – braku tytułu własności w stosunku do przedmiotowej nieruchomości na datę 1 września 1939 r. czyni rozpatrywanie pozostałych kwestii zbędnymi.
Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ II instancji ma obowiązek ponownie sprawę rozpoznać i rozstrzygnąć, zatem nie może ograniczyć się jedynie do kontroli decyzji organu I instancji. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, w tym na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Zatem wbrew twierdzeniom skarżących, Minister nie tylko nie naruszył zasady dwuinstancyjności ale rozpoznając i rozstrzygając ponownie przedmiotową sprawę - na skutek złożonego odwołania, zweryfikował i prawidłowo przeprowadził ocenę zebranych w sprawie dowodów. Minister nie dokonał zmiany podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia, oparł bowiem swoje rozstrzygnięcie na tej samej podstawie prawnomaterialnej i zebranym przez organ I instancji materiale dowodowym. Sąd jednocześnie podkreśla, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany w sprawie sygn. akt I OSK 1491/13, który w skardze został przywołany na poparcie zawartych w niej twierdzeń, uzasadnia z goła odmienną argumentację. W ww. sprawie, analizowanej przez NSA nie budził bowiem wątpliwości tytuł prawny do pozostawionej nieruchomości przed wybuchem II Wojny Światowej - w 1938 roku, podobnie jak brak jakiegokolwiek dowodu na jego zbycie przed jej wybuchem. NSA w tej sprawie zajmował się w zasadzie innym problemem, a mianowicie znaczeniem kwestii wykazania przysługiwania prawa własności do nieruchomości w dacie opuszczania przez właściciela byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd jednocześnie wskazuje, że w uzasadnieniach wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podnoszono, że jedną z przesłanek wypełniających wymogi stosowanej w niniejszej sprawie ustawy jest tytuł własności do nieruchomości przysługujący na datę 1 września 1939 r. (vide wyroki NSA sygn. akt I OSK 1057/16 z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2124/12 z dnia 19 lutego 2014r., sygn. akt I OSK 149/14 z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1038/16 z dnia 9 marca 2018 r.)
Zatem zdaniem Sądu stanowisko organu odwoławczego należało uznać za trafne. Na marginesie rozważań należy podnieść, na co wskazał Minister, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do ważności aktu zakupu przedmiotowej nieruchomości [...] kwietnia 1943 r.
Należy natomiast zgodzić się co do zasady z poglądem, że przepisy ustawy nie wymagają by w samej dacie opuszczenia nieruchomości położonych na dawnych kresach opuszczający je byli ich właścicielami - o czym szerzej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r. I OPS 11/13 (ONSAiWSA 2014/6/90) - to jednak nie powinno budzić wątpliwości, że prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego majątku nieruchomego, który w momencie wybuchu II Wojny Światowej był jego własnością. Wynika to wprost z brzmienia art. 2 ustawy zabużańskiej, który stanowi, że "prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości (...)". Innymi słowy prawo do rekompensaty nie jest świadczeniem, które byłoby przyznawane każdemu obywatelowi polskiemu zamieszkującemu dawne kresy wschodnie, ale jedynie tym, którzy poza spełnieniem pozostałych warunków ustawowych, byli właścicielom zlokalizowanych na tych terenach nieruchomości w dacie wybuchu II Wojny Światowej. W wyżej wymienionej uchwale I OPS 11/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że biorąc pod uwagę treść umów republikańskich z 1944r., z których wywodzi się dzisiejsze prawo do rekompensaty, należy przyjąć, że podstawowym ich celem było udzielenie pomocy repatriantom, tak by mogli oni zagospodarować się w nowym miejscu, w którym przyjdzie im się osiedlić. Przyznawane świadczenie zawierało pewien element odszkodowania z powodu utraty mienia, ale miał on charakter wtórny w stosunku do elementu socjalnego. Zasadnicze znaczenie miała bowiem konieczność udzielenia repatriantom pomocy. Końcowo stwierdzono w cytowanej uchwale, że prawo do rekompensaty winno zatem wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II Wojny Światowej jego własność, a który to majątek, w związku z wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić. Należy także podkreślić, że obecnie obowiązująca ustawa zabużańska jest kolejnym, "poprawionym" aktem prawnym regulującym uprawnienie do ubiegania się o zadośćuczynienie za mienie nieruchome pozostawione za granicami RP (mienie zabużańskie). Rozwiązania przyjęte w obecnie obowiązującej ustawie zabużańskiej uwzględniają wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 czerwca 2004 r. zapadły w sprawie [...] przeciwko Polsce (skarga nr [...]). Ponadto, regulacje przyjęte w tej ustawie są konsekwencją zakwestionowania niektórych rozwiązań prawnych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 (OTK-A 2004, nr 11, poz. 17) w poprzednio obowiązującej w tym zakresie ustawie z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami pastwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39). Prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie jest zatem wyrazem realizacji zobowiązań, jakie przyjęło na siebie państwo polskie przeszło 70 lat temu, w układach republikańskich. To zobowiązanie dotyczyło zaś zrekompensowania obywatelom polskim strat w mieniu nieruchomym, poniesionych na skutek przemieszczeń związanych ze zmianą polskiej granicy wschodniej. Zarówno obecnie jak i w aktach uprzednio obowiązujących (opartych na prawie zaliczenia) prawo to nie jest i nie było świadczeniem odszkodowawczym w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji. Prawo do rekompensaty miało charakter sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach, zawierającym w sobie jedynie element odszkodowawczy, wyrażający się w powiązaniu kwoty rekompensaty z wartością utraconej nieruchomości. Przy czym, pozbawienie obywateli polskich mieszkających na [...] własności w związku z ich przesiedleniem w obecne granice państwa, nie zostało dokonane z inicjatywy i na rzecz państwa polskiego, lecz było wynikiem "narzuconych" okoliczności geopolitycznych. Ustawodawstwo dotyczące zadośćuczynienie za mienie nieruchome pozostawione za granicami RP, ma charakter ustawodawstwa przejściowego, w którym państwo dysponuje swobodą co do restytucji za uszczerbek wynikający ze zdarzeń o charakterze historycznym (patrz: wyrok NSA z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1113/14). Wbrew zatem argumentacji wnoszącej skargę, wykładnia celowościowa tej ustawy wskazuje, że prawo do rekompensaty przysługuje za składniki mienia, które były własnością obywateli polskich w dacie wybuchu II Wojny Światowej tj. w dacie gdy te tereny należały do Rzeczpospolitej Polskiej, a nie za wszystkie składniki mienia pozostawione przez repatrianta.
Reasumując, zdaniem Sądu, należy zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że przy braku spełnienia omawianej przesłanki przez poprzedniczki prawne skarżących nie ma zasadniczego znaczenia brak uzupełnienia przez skarżących – mimo wezwań organu I - instancji materiału dowodowego. Tym niemniej podkreślić należy, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. wprowadza ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie, co wynika z art. 6 ustawy(zob. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2015 r., sygn. akt l OSK 1295/13).
W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a organy orzekające w sprawie rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje, zgodnie z art. 107 §3 k.p.a. – zyskując tym aprobatę Sądu.
Tym samym wszystkie zarzuty skargi należało uznać za niezasadne. Biorąc to wszystko pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło