I SA/Wa 1590/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. P. i A. P. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta W. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia [...] stycznia 2018 r., sygn. akt [...] 1. wymierza Prezydenta W. grzywnę w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Prezydenta W. na rzecz M. P. i A. P. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego; 5. zasądza od Prezydenta W. na rzecz A. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. A. P. i M. P. (dalej jako skarżący) pismem z 9 lipca 2019 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Prezydentowi [...] (dalej jako organ/prezydent) grzywny w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 stycznia 2018 r. sygn. akt I SAB/Wa 371/17. W uzasadnieniu skargi wskazano, że pomimo że prezydent był wielokrotnie monitowany oraz wezwany na piśmie do wykonania ww. wyroku dotychczas nie wydał decyzji w sprawie. Skarżący wnieśli o wymierzenie organowi grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim, orzeczenie o istnieniu lub nieistnieniu prawa lub obowiązku, przyznanie na rzecz skarżących sumy pieniężnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie wskazując, że akta sprawy zostały przekazane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przy piśmie z 29 stycznia 2019 r. do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 216/19 i dotychczas nie zostały zwrócone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem organowi grzywny. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako ppsa). Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 31 stycznia 2018 r. sygn. akt I SAB/Wa 371/17 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania sprawy o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego dotyczącego pozostałej części nieruchomości hipotecznej, którą obecnie stanowi grunt o powierzchni [...]m2, będący częścią działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] – w terminie czterech miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Z akt sprawy wynika, że zostały one zwrócone do organu wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu [...] maja 2018 r., określony w wyroku termin na rozpatrzenie sprawy upływał zatem z dniem [...] września 2018 r. We wskazanym terminie organ nie wydał decyzji w sprawie. Niekwestionowaną okolicznością jest również to, że do dnia wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie, mimo uprzedniego pisemnego wezwania do wykonania prawomocnego wyroku, organ nadal nie rozstrzygnął sprawy o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Skoro zaś Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem z 31 stycznia 2018 r. sprawy nie załatwił, a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja nieuchronnie prowadzi do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. W przedstawionych okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu na załatwienie sprawy, a także brak jakiejkolwiek reakcji organu na uprzednio wymierzoną grzywnę Sąd uznał, iż wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości 2.000,00 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa. Jednocześnie, rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 ppsa Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zaszła w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu, bezczynność organu po wyroku z 31 stycznia 2018 r. ma charakter rażącego naruszenia prawa. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, że wskazany w ww. wyroku termin na rozpoznanie sprawy upłynął już ponad półtora roku temu oraz to, że organ po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy nie podjął skutecznych czynności zmierzających do załatwienia sprawy, pomimo pisemnego wezwania. Należy zwrócić uwagę na fakt, że po otrzymaniu wyroku wraz z aktami sprawy, tj. od [...] maja 2018 r. w aktach nie odnotowano żadnej czynności w sprawie. Uzasadnia to uznanie działania organu za rażąco naruszające prawo. W ocenie Sądu okoliczności powołane przez organ w odpowiedzi na skargę nie stanowią usprawiedliwienia niewykonania prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Art. 154 § 7 ppsa stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ppsa. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję kompensacyjną oraz prewencyjną – i ma na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Podobnie jak w przypadku grzywny jej celem jest zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy, ale nade wszystko chodzi o rodzaj zadośćuczynienia wnioskodawcy za oczekiwanie na rozstrzygnięcie wniosku. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 ppsa (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17). Nie ulega wątpliwości, że ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy, zwłaszcza gdy organ dopuszcza się niewykonania wyroku sądu, pozostawiona została sądowi (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok NSA z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie istotne okoliczności sprawy i powinna być przeprowadzona przez sąd szczególnie wnikliwie. W ocenie Sądu, ten dodatkowy środek może być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. W niniejszej sprawie takie okoliczności nie zachodzą. Sądowi z urzędu jest wiadomym, że sprawy dotyczące dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m.st. Warszawy (Dz.U. 1945.50.279, dalej jako dekret) cechują się znacznym stopniem skomplikowania, ponadto należy zauważyć, że 29 stycznia 2019 r. organ utracił akta sprawy z uwagi na przesłanie ich do Sądu wraz ze skargą do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 216/19 i dotychczas nie zostały one zwrócone. Wskazane okoliczności mogą częściowo tłumaczyć zwłokę w rozpatrzeniu sprawy. Mając to na uwadze Sąd uznał, że nakładanie na organ dodatkowych sankcji finansowych byłoby w tym momencie nieuzasadnione i w tym zakresie skargę oddalił. Odnosząc się do wniosku o orzeczenie o istnieniu lub nieistnieniu prawa lub obowiązku na podstawie art 154 § 2 ppsa Sąd uznał, że brak podstaw do jego uwzględnienia. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady nieorzekania przez sąd administracyjny co do istoty sprawy i jego zastosowanie jest możliwe jedynie wówczas, gdy charakter sprawy na to pozwala a okoliczności faktyczne i prawne sprawy nie budzą wątpliwości. Niniejsza sprawa dotyczy przyznania prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do nieruchomości [...] objętej działaniem dekretu. Postępowanie w tym przedmiocie wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia istnienia lub nieistnienia przesłanek z art. 7 dekretu. Konieczność dokonania przez organ powyższych ustaleń nie pozwala uznać, że okoliczności faktyczne i prawne sprawy nie budzą wątpliwości, co wyklucza możliwość wydania przez sąd orzeczenia o istnieniu lub nieistnieniu prawa lub obowiązku na podstawie art 154 § 2 ppsa. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 ppsa orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 ppsa orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. W pozostałym zakresie Sąd skargę oddalił (pkt 3 sentencji wyroku). O kosztach procesu w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 ppsa zaś o kosztach procesu w punkcie 5 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804).