I SA/Wa 2047/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2022 r. sprawy ze skargi A.P. i J.P. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SAB/Wa 254/12 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 10.000 (dziesięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz A.P. i J.P. sumę pieniężną w wysokości po 2.000 (dwa tysiące) złotych; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz A.P. i J.P. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z [...] sierpnia 2021 r. A.P. i J.P. (dalej jako skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] (dalej też jako organ/prezydent) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SAB/Wa 254/12. Skarżący wskazali, że powyższym wyrokiem prezydent został zobowiązany do rozpoznania wniosku z [...] marca 2011 r. o przyznanie odszkodowania za dawną nieruchomość hipoteczną, oznaczoną jako "Nieruchomość w mieście [...] Nr [...]" – w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Pomimo upływu wskazanego terminu oraz kolejnych wyroków wymierzających grzywnę za niewykonanie wyroku z 16 sierpnia 2012 r. wniosek nadal pozostaje nierozpoznany w zakresie działki nr [...]. W takiej sytuacji skarżący wnieśli o wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej dopuszczalnej wysokości, przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwotach po [...] złotych, stwierdzenie że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że w sprawie podejmowane są czynności zmierzające do jej rozstrzygnięcia, zaś z uwagi na znaczny stopień skomplikowania niniejszej sprawy oraz obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego nie było możliwości wydania decyzji w terminie ustawowym. Prezydent wniósł ponadto o nierozpoznawanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem Prezydentowi [...] grzywny. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako ppsa). Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten nie wykonuje wyroku sądu uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku. Jak wynika z akt sprawy, wyrokiem z 16 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał organ do rozpoznania wniosku o wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] i [...], ozn. hip. nr [...] w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Odpis prawomocnego wyroku zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania został doręczony organowi [...] października 2012 r. Termin załatwienia sprawy upłynął z dniem [...] grudnia 2012 r. Z powodu niewykonania powyższego wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie czterokrotnie wymierzał Prezydentowi [...] grzywnę. Wyrokiem z 21 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2402/13 wymierzył organowi grzywnę w kwocie [...] złotych. Następnie wyrokiem z 15 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1551/17 wymierzył organowi grzywnę w kwocie [...] złotych i stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Kolejnym wyrokiem z 14 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1407/18 wymierzył organowi grzywnę w kwocie [...] złotych i stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wreszcie, czwartym z kolej wyrokiem z 26 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2401/20 wymierzono organowi grzywnę w kwocie [...] złotych, stwierdzono że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznano od organu na rzecz skarżących sumę pieniężną w kwocie po [...] złotych. Pismem z [...] maja 2021 r. skarżący wezwali organ do wykonania wyroku z 16 sierpnia 2012 r. Odpis prawomocnego wyroku z 26 marca 2021 r. wraz z aktami sprawy organ otrzymał [...] lipca 2021 r. Kolejna skarga na niewykonanie wyroku z 16 sierpnia 2012 r. wpłynęła do prezydenta [...] sierpnia 2021 r. Pismem z [...] sierpnia 2021 r. organ wystąpił do Ministra Finansów z zapytaniem, czy za przedmiotową nieruchomość wypłacone zostało odszkodowanie na podstawie układów indemnizacyjnych. Wobec powyższych okoliczności sprawy, Sąd uznał, że obie ustawowe przesłanki o których była mowa powyżej w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione, nie ulega bowiem wątpliwości, że pomimo upływu wyznaczonego przez Sąd terminu oraz pisemnego wezwania do wykonania wyroku prezydent nadal nie rozpoznał w całości wniosku o wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] i [...], ozn. hip. nr [...]. Skarga na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku sądu jest zatem zasadna. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 ppsa sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Zważyć należy, że organ nadal nie rozpoznał sprawy w całości, pomimo że termin określony w wyroku z 16 sierpnia 2012 r. upłynął ponad dziewięć lat temu i pomimo czterech kolejnych wyroków wymierzających grzywnę. W aktach sprawy brak również kierowanych do stron zawiadomień w trybie art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.). W tym stanie rzeczy, przechodząc do określenia wysokości grzywny Sąd wziął pod uwagę wskazane powyżej okoliczności, a z drugiej strony fakt, że jak wynika z akt sprawy, decyzjami wydanymi w latach 2014-2015 prezydent rozpoznał wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania w stosunku do pięciu z sześciu działek wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości, obecnie do rozpoznania pozostaje jedynie wniosek o odszkodowanie za działkę nr [...]. Ponadto, nie można też pominąć faktu, że kolejna skarga na niewykonanie wyroku wpłynęła do organu już piętnastego dnia od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku z 26 marca 2021r. wraz z aktami sprawy, co niewątpliwie utrudniło wykonywanie czynności w sprawie. Również okoliczności podnoszone przez organ, tj. skomplikowany i rozbudowany charakter spraw dotyczących nieruchomości objętych działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r., nr 50, poz. 279) w połączeniu z znaczną ilością tego rodzaju spraw prowadzonych jednocześnie w organie oraz utrudnienia związane z trwającą pandemią koronawirusa COVID-19 muszą zostać uwzględnione, choć nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla niewykonania wyroku sądu, mają jednak wpływ na wysokość wymierzonej grzywny. Mając to na uwadze, Sąd uznał że zasadne jest wymierzenie grzywny w wysokości niższej niż wnioskowana przez skarżących, ale wyższej niż wymierzona w poprzednim wyroku, tj. [...] złotych. Odnosząc się do wniosku o przyznanie od organu sumy pieniężnej Sąd zwraca uwagę na fakt, że instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu pełni funkcję kompensacyjną oraz prewencyjną – i ma na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Podobnie jak w przypadku grzywny jej celem jest zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy, ale nade wszystko chodzi o rodzaj zadośćuczynienia wnioskodawcy za oczekiwanie na rozstrzygnięcie sprawy. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 ppsa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17). Nie ulega wątpliwości, że ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie sprawy pozostawiona została sądowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie istotne okoliczności sprawy i powinna być przeprowadzona przez sąd szczególnie wnikliwie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, skala przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu oraz fakt, że jest to piąty z kolei wyrok wymierzający grzywnę za niewykonanie wyroku z 16 sierpnia 2012 r. uzasadnia przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej, przy czym określając jej wysokość Sąd wziął pod uwagę fakt, że od dnia otrzymania przez organ poprzedniego prawomocnego wyroku przyznającego sumę pieniężną do momentu złożenia kolejnej skargi upłynęło jedynie piętnaście dni, przez co organ miał bardzo ograniczone możliwości podjęcia w tym okresie kolejnych czynności. Tym samym, w ocenie Sądu uzasadnione jest przyznanie skarżącym od organu sumy pieniężnej w takiej samej kwocie jak poprzednio wymierzona, tj. [...] złotych, która to kwota mieści się w zakresie określonym w art. 154 § 6 ppsa. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i § 2 ppsa w zw. z art. 154 § 6 ppsa orzeczono jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 7 ppsa w zw. z art. 154 § 6 ppsa orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania w pkt 4 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 ppsa w zw. z art. 202 § 2 ppsa w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1c w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265) uznając że koszty sądowe stanowi wpis od skargi w kwocie [...] złotych oraz wynagrodzenie dla pełnomocnika w kwocie [...] złotych.