I SA/Wa 2315/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Ż. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania Z. W. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] uznającej świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane oraz zobowiązującej do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] Prezydent Miasta [...] przyznał Z. W. świadczenia rodzinne na D. J. i W. S. w okresie od [...] stycznia 2011 r. do [...] października 2011 r. Następnie Prezydent Miasta [...], po przeprowadzeniu postępowania w sprawie zasadności pobierania przez Z. W. świadczeń rodzinnych w okresie od [...] stycznia 2011 r. do [...] października 2011 r., decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] uznał, że wypłacona w w/w okresie kwota w wysokości [...] zł jest nienależnie pobranym zasiłkiem rodzinnym wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na córkę D. J. oraz W. S. oraz zobowiązał Z. W. do zwrotu w/w kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzja została wydana na podstawie art. 3 pkt 24 lit. c, art. 5, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej powołana jako ustawa. Po rozpatrzeniu odwołania Z. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ podniósł, że po otrzymaniu informacji dotyczącej zamieszkiwania przez P. F. (ojca synów Z. W. – O. i W.) wspólnie ze skarżącą w okresie od stycznia do października 2011 r., o czym skarżąca nie poinformowała organu I instancji, uznał, że wystąpiła przesłanka pozytywna nienależnie pobranego świadczenia przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy. Koniecznym bowiem było uwzględnienie dochodów P. F. przy obliczeniu dochodu rodziny skarżącej. Tym samym dochód rodziny Z. W. przekroczył kryterium dochodowe (tj. kwotę 504 zł na osobę w rodzinie) uprawniające do pobierania zasiłku rodzinnego, gdyż wyniósł [...] zł na osobę. Na wskazaną wyżej decyzję, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożyła Z. W. W skardze oświadczyła, że P. F. w okresie od stycznia do października 2011 r. razem z nią nie mieszkał, a jedynie przyjeżdżał odwiedzać dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związanym - stosownie do treści przepisu art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę uznając, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo. Zaznaczenia wymaga, że Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie bowiem z treścią art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy – taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Oceniając prawidłowość podjętych rozstrzygnięć organu I i II instancji należy w pierwszej kolejności wskazać, iż zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się natomiast świadczenia enumeratywnie określone w art. 30 ust. 2 ustawy. Następnie podkreślić należy, że w treści przytoczonego art. 30 ust. 1 ustawodawca wskazał, iż do zwrotu świadczenia jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Wynika z tego, iż obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 438/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 846/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09, publ. CBOiS). O rozgraniczeniu w art. 30 ustawy decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych świadczy również przepis art. 30 ust. 3 ustawy, który stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, oraz przepis art. 30 ust. 5 ustawy, który mówi o tym, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 846/11, publ. CBOiS). W świetle przytoczonych uwag, należało zarówno decyzję organu I instancji, jaki i decyzję organu odwoławczego, uznać za niezgodne z prawem. W przedmiotowej sprawie bowiem organ I instancji w jednej decyzji ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami oraz orzekł o ich zwrocie, natomiast SKO utrzymało tę decyzję w mocy. Skoro więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia, to tym samym należało zaskarżoną decyzję uchylić z uwagi na wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego. Z powyższych względów należało również orzec o uchyleniu decyzji organu I instancji. Obie wydane w sprawie decyzje należało uchylić również ze względu na naruszenie art. 3 pkt 16 ustawy. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1). Przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 tej ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. W przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwoty uprawniającej daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Z kolei przez pojęcie "rodzina" ustawodawca rozumie, zgodnie z treścią art. 3 pkt 16 ustawy "odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko". W rozpatrywanej sprawie organy orzekające uznały, że w skład rodziny skarżącej wchodzi P. F., z uwagi na fakt, że wspólnie zamieszkuje ze skarżącą i jej dziećmi. Z takim ustaleniem członka rodziny nie można się zgodzić. Sytuacja taka wynikła z niewłaściwej interpretacji pojęcia "rodzina" zawartego w art. 3 pkt 16 ustawy. Umknęło bowiem uwadze organom administracji publicznej, że w definicji tego pojęcia ustawodawca wymienił członków rodziny (tym samym wskazując na ich status prawny), całkowicie zaś pomijając fakt wspólnego zamieszkania, czy gospodarowania. Ponadto nawet przyjmując, że P. F. mieszkałby razem ze skarżącą, to nie jest on ani jej mężem, ani ojcem jej córek, na które przyznane zostały świadczenia rodzinne (jest jedynie ojcem najmłodszych synów – O. i W.). Fakt ten organ powinien wziąć pod uwagę ustalając dochód rodziny Z. W. Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta [...] weźmie zatem pod uwagę powyższe rozważania Sądu i ustali w pierwszej kolejności, czy w sprawie miało miejsce pobranie nienależnych świadczeń rodzinnych (po prawidłowym określeniu: członków rodziny skarżącej w oparciu o definicję rodziny z ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie dochodu tej rodziny), a jeżeli tak, to ustali w drodze decyzji ich wysokość, a dopiero po uostatecznieniu się tej decyzji podejmie rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 §1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pkt 2 sentencji orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.