I SA/Wa 2341/18
WyrokWSA w Warszawie2019-07-09
Skład orzekający: Bożena Marciniak, Dorota Apostolidis, Magdalena Durzyńska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia, a opiekun pobiera już zasiłek dla opiekuna?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) ma wpływ na sytuację prawną opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia. W związku z tym, kryterium momentu powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, fakt pobierania zasiłku dla opiekuna nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli osoba uprawniona wybierze jedno z tych świadczeń, zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wójt Gminy odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że niepełnosprawność męża powstała w wieku 32 lat, co nie spełniało przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta, dodając, że skarżąca pobiera już zasiłek dla opiekuna. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie prawa materialnego i Konstytucji.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant Referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2018 r., nr [...].
Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Wnioskiem z dnia [...] września 2018 r. [...] wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad współmałżonkiem [...] legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Decyzją z dnia [...] października 2018r., Nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Od tej decyzji [...] złożyła odwołanie, w którym podniosła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem. Zarzuciła decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez:
1) zignorowanie, bezpodstawne i nieuzasadnione nie uwzględnienie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, który orzekł, że zapisy zawarte w art. 17 z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych są niezgodne z Konstytucją i tym samym zostały uchylone i nie obowiązują,
2) błędne pominięcie i brak odniesienia się do aktualnego, a szeroko przywołanego nurtu orzeczniczego (po orzeczeniu TK) zarówno Sądów Wojewódzkich jak i NSA, z którego jednoznacznie wynika, że kryterium, na które powołuje się Gminny Ośrodek Pomocy społecznej traktując, że niepełnosprawność musiała powstać przed 18 rokiem życia jest nieaktualne i wymaga zweryfikowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2018 r., nr [...]. W uzasadnieniu powołując się na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) – dalej jako ustawa. wskazano, że wniosek nie może być pozytywnie rozpatrzony bowiem nie zostały spełnione przesłanki ustawowe do jego przyznania. Wskazano, że niepełnosprawność [...] powstała w wieku 32 lat, a więc w okresie późniejszym niż określa to przepis art. 17 ust. I b ustawy Ponadto wskazano, że żona [...], nie zalicza się do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na pozostawanie osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskiem Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że nieuprawniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny
i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim.
Wskazano, że pogląd ten znalazł aprobatę w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/0. Trybunał wskazał na utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2a przez sądy administracyjne.
Wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka zdolnego do pracy, ale rezygnującego z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, jest nie do pogodzenia z prokonstytucyjną wykładnią, przy której nie sposób pominąć wykazanego wyżej dorobku Trybunału Konstytucyjnego.
W świetle powyższego wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka zdolnego do pracy, ale rezygnującego z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, jest sprzeczne z przywołaną wykładnią przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy.
Mając powyższe na względzie Kolegium wskazało, że wyrok Trybunału z dnia 21 października 2014 r. jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Skoro więc, zgodnie z ww. wyrokiem Trybunału, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, to tym samym należy zdaniem organu uwzględnić tą okoliczność i dokonać takiej wykładni, która nie byłaby sprzeczna ze stanowiskiem Trybunału, co tym samym oznacza, że w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem spornego kryterium.
Z powyższego wynika, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) jest zobowiązany zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ust. 1 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Wskazano, że w przedmiotowej sprawie przesłanką eliminującą [...] z uzyskania przez nią prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że jest ona uprawniona do innej formy pomocy, a mianowicie do zasiłku dla opiekuna, który został jej przyznany decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2014r., nr [...].
Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zatem dopóki w obrocie prawnym istnieje decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2014r., Nr [...] przyznająca stronie zasiłek dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad mężem, niemożliwe jest przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] złożyła [...], zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej u.o.ś.r.), poprzez uznanie, że zasiłek pielęgnacyjny nie należy się skarżącej, z uwagi na fakt pobierania przez nią zasiłku dla opiekuna,
2. naruszenie przepisów Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. tj. art. 2, poprzez dokonanie jedynie literalnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.o.ś.r.
3. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6, art. 8, art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.o.ś.r., poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.o.ś.r., co wpłynęło na wydanie decyzji niezgodnej z przepisami prawa; wzbudzanie po stronie skarżącej poczucia niesprawiedliwości oraz niepoinformowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 poz. 2261) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga jest zasadna.
W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.; dalej jako ustawa lub u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej
- opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością
- samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna
- dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała :1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Podkreślenia wymaga, że z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że stwierdzenie niepełnosprawności oraz daty jej powstania powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę (zob. w tej materii: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 października 2014r. Sygn. akt VIII SA/Wa 4/14).
Jak wynika z niespornego w sprawie stanu faktycznego, skarżąca w dniu [...] września 2018 r. wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem [...] legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie organ odwoławczy w pierwszej kolejności zauważył, że organ pierwszej instancji wskazywał na niespełnienie w tej sprawie przesłanki pozytywnej nabycia prawa uregulowanej w art. 17 ust. 1b ustawy. Odwołując się do treści ww. przepisu organ stwierdził, że niepełnosprawność męża skarżącej powstała w wieku dorosłym (32 rok życia). Z tej przyczyny organ I instancji uznał, że nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b ustawy.
Istotne znaczenie w sprawie ma zatem ustalenie czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej, co słusznie podniósł organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że jak wynika z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to zdaniem SKO nie mogło ono nie wziąć tej okoliczności pod uwagę lub ją pominąć.
Na marginesie warto podkreślić, że przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104). Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych, koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).
Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.
W świetle poczynionych rozważań nie można uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i stwierdzają o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 grudnia 2016 r.; sygn. akt I OSK 1614/16; z dnia 4 listopada 2016 r.; sygn. akt
I OSK 1578/16 oraz z dnia 2 sierpnia 2016 r.; sygn. akt I OSK 923/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r.; sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r.; sygn. akt II SA/Ol 623/15, czy cytowany powyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozstrzygając przedmiotową sprawę wskazało równocześnie, że istotnym elementem stanu faktycznego sprawy jest okoliczność, że skarżąca pobiera zasiłek dla opiekuna, który został jej przyznany decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2014 r.. Organ wskazał, że ustawa w art. 17 normuje nie tylko sytuacje, kiedy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, ale także sytuacje, w których świadczenie to nie przysługuje. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (...).Organ odwoławczy wskazał, że brak jest zatem możliwości przyznania świadczenia w sytuacji, gdy stronie przysługuje prawo do zasiłku dla opiekuna. Organ nie dostrzegł jednak, że skarżąca stwierdziła, że ma zamiar zrezygnować z zasiłku dla opiekuna w przypadku ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdza, że podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że nie można w demokratycznym państwie prawa akceptować stanowiska, że "przymuszenie" obywatela do wystąpienia o świadczenie mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych, których negatywne skutki godzące w stabilność sytuacji prawnej zagwarantowanej ostateczną decyzją administracyjną nie zostały przez prawodawcę należycie wyeliminowane – jest sytuacją nieodwracalną tylko i wyłącznie z powodu zastosowania literalnej wykładni przepisów. (vide; wyroki w sprawach o sygn. akt: II SA/Bk 139/17, II SA/Łd 422/16 z dnia 23 sierpnia 2016 r., orzeczenia.nsa.gov.pl).
Fakt uzyskiwania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być zatem w okolicznościach niniejszej sprawy przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy przy tym wskazać na treść art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2016 r. zatem w dacie złożenia wniosku (wrzesień 2018r.) skarżąca mogła dokonać wyboru przysługującego jej świadczenia.
Sąd w składzie orzekającym uznał, że dla uniknięcia zbiegu powyższych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. Taka interpretacja uwzględnia bowiem przywołany przez organ II instancji art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń stwierdza, że w takiej sytuacji przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Zaprezentowane podejście odpowiadać będzie zatem zasadzie, zgodnie z którą ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie w sytuacji niekorzystania przez opiekuna z innych konkurencyjnych świadczeń.
Skoro zatem, w warunkach rozpoznawanej sprawy, skarżąca na mocy decyzji Wójta Gminy [...] z [...] września 2014 r. była uprawniona do zasiłku dla opiekuna, tym samym możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymagała zastrzeżenia, że korzystanie z tego prawa będzie możliwe po zrzeczeniu się przez nią z wcześniej uzyskanego prawa do zasiłku dla opiekuna. Tym bardziej, że w odwołaniu aspekt ten był przez skarżącą wywodzony poprzez podkreślenie woli rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, co stanowi jedynie potwierdzenie jej argumentacji zawartej w odwołaniu.
Sąd doszedł do przekonania, że organ II instancji wobec faktu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez Wójta Gminy [...] był zobligowany do poczynienia rozważań prawnych, w wyniku których dokonałby właściwego zastosowania przepisów prawa. Zatem, wobec przedstawionej przez Sąd analizy prawnej SKO w [...] jest zobowiązane do jej zastosowania, a ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wykładnię art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawioną przez Sąd (art. 153 p.p.s.a.).
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło