I SA/Wa 2741/13

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. i Z. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. P. i Z. P. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 25 lipca 2014 r. sygn. I SA/Wa 2741/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. i Z. P. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości. Skarżący po złożeniu wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia ww. orzeczenia wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W formularzu PPF wnioskodawcy podali, że wspólnie prowadzą [...] gospodarstwo domowe. Rodzina środki utrzymania czerpie ze świadczenia [...] skarżącej ([...] zł), dochodów z działalności [...] ([...] zł miesięcznie) oraz dzierżawy pawilonu [...] ([...] zł miesięcznie). Do skarżących należy nieruchomość [...] ([...]) o pow. [...] m² oraz nieruchomość [...] o pow. [...] ha. Należący do skarżących udział w prawie własności ww. pawilonu [...] wynosi [...]. Zarządzeniem z dnia 24 października 2014 r. skarżący w związku z tym, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny ich aktualnego stanu majątkowego, zostali wezwani do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, poprzez przedstawienie: (1) kopii zeznań podatkowych składanych przez wnioskodawcę z ostatnich dwóch lat, (2) oświadczenia, czy wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą lub wykonuje inne prace dorywcze i z tego tytułu uzyskuje dochód, (3) wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę rachunków bankowych i lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy (VIII-X), (4) dokumentów określających charakter, jak też potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów zadeklarowanych w złożonym oświadczeniu (dot. [...] i pawilonu [...]), (5) kopii dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ponoszenie wydatków na konieczne utrzymanie, (6) informacji o zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdach mechanicznych, pozostających ich własnością wraz z informacją o marce i wieku pojazdów. W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. skarżący podnieśli, że roczne dochody naliczane rolnikom są przeszacowane. W odniesieniu do ostatniego roku wskazali, że duża część ich produkcji [...] została zniszczona w wyniku [...] (zebrane zostało około 30% planowanych plonów). Skarżący wskazali na wiek (ponad [...]-letni) posiadanego parku maszynowego ([...], [...], [...],[...], [...] i inne) i koszty jego napraw, jak też brak środków na powiększenie powierzchni gospodarstwa. Wskazali, że w ostatnich latach wraz z pozostałymi współwłaścicielami pawilonu [...] zrealizowali dwie inwestycje za kilkadziesiąt tysięcy złotych (zjazd z drogi publicznej oraz parking dla klientów). Wynikało to z uwzględnienia wagi poprawy stanu technicznego i ekonomicznego budynku. Do pisma zostały dołączone: kopie zeznań podatkowych złożonych przez Z. P. (PIT-36 za 2013 r. – przychód z renty w wysokości [...] zł; przychód z najmu lub dzierżawy – [...] zł; PIT-36 za 2012 r. – odpowiednio [...] zł i [...] zł), wyciąg z posiadanych rachunków bankowych w [...] (otwarte konto oszczędnościowe - saldo w dniu [...] października 2014 r. – [...] zł w tym pobrana kaucja [...] zł; [...] – saldo w dniu [...] października 2014 r. – [...] zł), zaświadczenie o wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego i dochodach z niego uzyskiwanych (gospodarstwo rolne – [...] ha, pow. przeliczeniowa – [...], dochód roczny – [...] zł), kopia umowy najmu lokalu w pawilonie [...], kopie dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, informacja o zarejestrowanych pojazdach mechanicznych będących współwłasnością wnioskodawców (samochód osobowy [...], rok prod. 1994). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym został oceniony jako nieuzasadniony, co było następstwem uznania, że sytuacja materialna wnioskodawców wynikająca ze złożonych oświadczeń i przedstawionych dokumentów wskazuje, iż posiadają oni środki finansowe w wysokości wystarczającej do pokrycia kosztów postępowania sądowego na etapie, na jakim sprawa kontroli legalności decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2013 r. się obecnie znajduje (zamiar wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 lipca 2014 r.). Bezpośredni wpływ na przyjęcie tego rodzaju oceny miał sposób rozumienia przywołanego wyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia konfrontowany z ustaleniami faktycznymi poczynionymi w sprawie. Uwzględnić w pierwszym rzędzie w sprawie należało, że pod pojęciem stanu majątkowego składającego wniosek o prawo pomocy trzeba rozumieć nie tylko wolne środki finansowe (gotówkę) znajdujące się w posiadaniu strony, lecz również inne środki majątkowe należące do wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 30 października 2014 r. sygn. I OZ 913/14; postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. I OZ 144/11). Zgodnie ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, posiadanie majątku w postaci nieruchomości wyklucza co do zasady możliwość przyznania prawa pomocy. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku znacznej wartości (np. nieruchomościami rolnymi) jest bowiem w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OZ 975/14; postanowienie NSA z dnia 10 września 2014 r. sygn. II OZ 6991/14; postanowienie NSA z dnia 17 października 2007 r. sygn. II OZ 1022/07; postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10; postanowienie NSA z dnia 26 września 2012 r. sygn. I OZ 704/12). Nie może jednocześnie budzić wątpliwości stanowisko, że znaczenie dla sprawy ma nie tyle subiektywne nastawienie wnioskodawcy odnośnie do własnych (niewystarczających) możliwości płatniczych, ale zobiektywizowana ich ocena dokonywana przez organ sądowy. Niesporne w sprawie pozostaje, że skarżący posiada majątek nieruchomy w postaci nieruchomości [...] o pow. [...] ha wykorzystywanych do produkcji [...] oraz udział w pawilonie [...] dzierżawionym osobom trzecim. Te składniki majątku skarżącego przynoszą mu stały dochód (deklarowany na kwotę [...] zł), powiększony dodatkowo o świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącą ([...] zł). Należy jednocześnie zauważyć, że w posiadaniu składających wniosek pozostają wolne środki finansowe traktowane jako oszczędności. Uwzględniając, iż część znajdujących się na rachunku bankowym środków ([...] zł) powinna być pomniejszona o wpłaconą skarżącym kaucję, to i tak w swobodnej dyspozycji skarżących pozostaje kwota [...] zł, która mogłaby zostać wykorzystana do pokrycia zobowiązań wynikających z prowadzonego postępowania sądowego, w tym uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Skarżący na etapie poprzedzającym wystąpienie o prawo pomocy we własnym zakresie pokrywali koszty sądowe, uiszczając wpis sądowy od skargi (200 zł, k. 72) oraz opłatę kancelaryjną (100 zł, k. 91). Mając na uwadze powyższe, trudno znaleźć argumenty, które w oparciu o powyższe informacje nakazywałyby przyjąć, że wystąpienie o przyznanie prawa pomocy przez skarżących wynikało z potrzeby skorzystaniu ze środka gwarantującego skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej w sytuacji pozostawania osoby zainteresowanej w ubóstwie, które uniemożliwia dalsze powadzenie postępowania. Bardziej uzasadnione wydaje się bowiem twierdzenie, zgodnie z którym złożenie przez skarżących wniosku było wynikiem uznania, że skorzystanie z instytucji prawa pomocy będzie prowadzić do pożądanego uniknięcia pomniejszenia własnego majątku, co z oczywistych powodów nie mogło stanowić podstawy do uwzględnienia sformułowanego żądania zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Odmiennej oceny nie uzasadnia argumentacja wniosku wskazująca na ponoszenie w ostatnim czasie znacznych wydatków inwestycyjnych przez wnioskodawców. Przeprowadzenie z udziałem środków należących do skarżących inwestycji przy pawilonie handlowo-usługowym, których koszt zamknął się kwotą kilkudziesięciu tysięcy złotych, w żaden sposób nie pozwala uznać składających wniosek za osoby pozostające w ubóstwie, które nie posiadają rzeczywistych możliwości znalezienia jakichkolwiek środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu wszczętym na swoje żądanie. Skarżący, tak jak inne osoby prowadzące działalność produkcyjną w gospodarstwie rolnym, niewątpliwie zmuszeni są do dokonywania znaczących wydatków, niemniej posiadany przez nich majątek pozwala jednocześnie na jego obciążenie, stanowiąc zabezpieczenie pożyczki lub kredytu (por. postanowienie NSA z dnia 27 sierpnia 2014 r. sygn. II OZ 782/14). Powyższą uwagę traktować należy zresztą jedynie hipotetycznie, albowiem co do zasady tego rodzaju działanie będzie uzasadnione w sytuacji, gdy stronie brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca, albowiem skarżący wcześniejszych wydatków inwestycyjnych dokonywali, jak wynika ze złożonych wyjaśnień, w oparciu o własne środki, aktualnie dysponują zaś zgromadzonymi oszczędnościami, których wysokość jest stabilizowana dochodami z dzierżawy pomieszczeń pawilonu [...] oraz otrzymywanym przez skarżącą świadczeniem rentowym. Przedstawionego wyżej zapatrywania o niewykazaniu braku możliwości finansowych skarżących do poniesienia wydatków wynikających z prowadzonego postępowania sądowego nie mogą obalić wyjaśnienia odwołujące się do niższych niż zakładał skarżący dochodów z produkcji [...] uzyskanych w bieżącym roku, jak też niczym nie popartej sugestii, iż zasady obliczania dochodowości gospodarstwa [...] nie mają związku z rzeczywistymi dochodami rolników. Jest to spowodowane tym, że w niniejszej sprawie z przyczyn powołanych przez wnioskodawcę uwzględnieniu podlegała kwota średnich dochodów z produkcji rolnej podana przez skarżącego w formularzu PPF, a nie wysokość wynikająca z przedłożonego zaświadczenia z Urzędu Gminy [...], która nakazywałaby uznać, że roczny dochód z prowadzonego przez skarżących gospodarstwa [...] przekracza deklarowany przez stronę poziom w zasadzie prawie trzykrotnie. Należy jednocześnie zauważyć, że argument sprowadzany do stwierdzenia, że dochody skarżących są zbyt małe, by rozwinąć prowadzoną produkcję (dokupienie gruntów [...]), w sposób gruntowny zmodernizować gospodarstwo [...] (np. poprzez wymianę parku [...]), czy też dokonać innych zmian (wymiana pokrycia dachu budynku [...]) w żaden sposób nie koresponduje z rozstrzyganym w niniejszej sprawie problemem, który odnosi się do ściśle określonej kwestii, tj. tego, czy w ramach posiadanych lub możliwych do uzyskania środków finansowych skarżący są w stanie uiścić wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz opłacić koszt skorzystania z pomocy pełnomocnika celem rozważenia zasadności sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji. Skarżący nie dostrzegają bowiem, że czym innym jest wyrażane przez nich niezadowolenie z własnej sytuacji materialnej rozumiane jako nierozwinięcie pożądanego pułapu produkcji z powodu braku środków na niezbędne inwestycje a czym innym rozważenie, czy sytuacja ta uzasadnia ocenę o braku możliwości partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego. W postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy nie podlegają ustaleniu zasady, w oparciu o które skarżący powinni dokonywać wydatków w ramach prowadzonego przez siebie gospodarstwa. Ich analiza może jednak w sposób bezpośredni przemawiać przeciwko oświadczeniu składających wniosek o prawo pomocy, jeżeli podmiot występujący o to prawo posiadane środki przeznacza na wydatki niestanowiące wydatków niezbędnych dla utrzymania rodziny (wykraczających poza zapewnienie ekonomicznej egzystencji członków rodziny). Przypomnienia zaś w tym miejscu wymaga, że tylko tak kwalifikowane wydatki mogą być zaliczone do wydatków koniecznych stanowiących podstawę ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r. sygn. II OZ 1081/14; postanowienie NSA z dnia 8 maja 2014 r. sygn. II OZ 427/14). Poczynienie wskazanego wyżej zastrzeżenia w rozpoznawanej sprawie jest o tyle istotne, że z akt sprawy wynika, iż skarżący w okresie następującym po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji, poza wydatkami koniecznymi, które dokumentują nadesłane przez nich dokumenty, dokonywali również innych znaczących wydatków, których celem nie było pokrycie kosztów niezbędnych dla utrzymania (np. zakup [...] za [...] zł, faktura wystawiona w dniu [...] października 2014 r., k. 157), co oznacza, że zasady gospodarowania środkami finansowymi w gospodarstwie domowym prowadzonym przez skarżących w okresie bezpośrednio poprzedzającym moment, w którym zachodziła konieczność poniesienia spornych kosztów postępowania, nie były nastwione na zaciąganie zobowiązań ściśle związanych z zapewnieniem podstawowych warunków utrzymania. Mając na uwadze przedstawione względy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.