I SA/Wa 302/19

WyrokWSA w Warszawie2020-01-10

Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Monika Sawa, Iwona Kosińska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej, której następcy prawni nie zostali wezwani do udziału w postępowaniu, jest obarczona wadą nieważności?
Ratio decidendi
Decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej, której następcy prawni nie zostali prawidłowo wezwani do udziału w postępowaniu, jest obarczona wadą nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Naruszenie to wynika z braku zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 KPA) oraz z doręczenia decyzji osobie nieposiadającej zdolności prawnej. Taka wada formalna obliguje sąd administracyjny do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
Stan faktyczny
Skarżąca wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z dnia [...] grudnia 2018 r., która odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji SKO z dnia [...] lutego 2011 r. Decyzja z 2011 r. stwierdzała wydanie orzeczenia administracyjnego z 1954 r. z naruszeniem prawa w części dotyczącej gruntu skomunalizowanego i w pozostałej części stwierdzała jego nieważność. Skarżąca zarzuciła SKO błędne zastosowanie przepisów poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z 2011 r., mimo niejednoznacznego ustalenia obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego w dacie wydania orzeczenia z 1954 r. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji SKO z 2018 r. z uwagi na fakt, że została ona wydana wobec osoby zmarłej, której następcy prawni nie zostali wezwani do udziału w postępowaniu.
Rozstrzygnięcie
1. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. 2. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] na rzecz skarżącej [...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2011 r. sygn. [...], którą stwierdzono wydanie orzeczenia administracyjnego Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1954 r. nr [...] z naruszeniem prawa w części dotyczącej gruntu skomunalizowanego (działki nr ewid. [...], nr hip. [...]), a w pozostałej części stwierdzono jego nieważność, odmówiło stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że [...], następcy prawni dawnych właścicieli nieruchomości położonej przy ulicy ul. [...] w [...], oznaczonej nr hip. [...], zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o stwierdzenie nieważności powołanego orzeczenia administracyjnego Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1954 r., którym po rozpatrzeniu wniosku złożonego [...] kwietnia 1948 r., orzeczono o odmowie przyznania właścicielom hipotecznym [...] prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) do przedmiotowego gruntu z powodu przeznaczenia nieruchomości pod społeczne budownictwo mieszkaniowe. Powierzchnia gruntu nie została podana w treści orzeczenia, jednak jak wynika z zaświadczenia Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Grodzkiego w [...] nr [...], wynosiła ona [...]. Aktualnie nieruchomość ta stanowi część działek o nr ewid. [...] z obrębu [...]. Na działce nr ewid. [...] usytuowany jest budynek mieszkalny, w którym sprzedano [...] lokali mieszkalnych ich najemcom, ustanawiając prawo użytkowania wieczystego stosownych udziałów w gruncie. Właściciele tych lokali są stronami postępowania w tej sprawie z uwagi na służące im prawo do przedmiotowego gruntu. Działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa i wydanie decyzji w odniesieniu do tej części gruntu nie podlega kognicji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Prawomocną decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu wniosku: 1 - stwierdziło na podstawie art. 158 § 2 kpa w zw. z art. 156 § 2 kpa wydanie orzeczenia administracyjnego z dnia 31 marca 1954 r. z naruszeniem prawa - przepisów dekretu z 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. nr 50, poz. 279), co do części gruntu skomunalizowanego (działki nr ewid. [...] z obr. [...]) odnoszącej się do sprzedanych lokali mieszkalnych o nr [...] znajdujących w budynku położonym przy ul. [...], co do których zawartych umów cywilnoprawnych o sprzedaży nie poprzedzono wydaniem decyzji administracyjnych o ich sprzedaży, jednakże z powodu wywołania przez to orzeczenie we wskazanej części nieodwracalnych skutków prawnych, odmówiło stwierdzenia jego nieważności w tej części, 2 - w pozostałej części także odnoszącej się tylko do gruntu skomunalizowanego (działki nr ewid. [...] z obr. [...]) stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego z dnia 31 marca 1954 r. z powodu rażącego naruszenia prawa - art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, 3 - w odniesieniu do gruntu nieskomunalizowanego - część działki nr ewid. [...] z obrębu [...], uznało na podstawie art. 19 kpa swą niewłaściwość do załatwienia sprawy. W zakresie gruntu Skarbu Państwa Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z [...] maja 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2014 r. nr [...], w której stwierdzono nieważność orzeczenia dekretowego w zakresie działki ewidencyjnej nr [...]. [...] wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]. Powołali się na okoliczność różnych uzasadnień decyzji organów w zakresie gruntu Skarbu Państwa i gruntu komunalnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło rażące naruszenie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, powołując się na ustalenia, zgodnie z którymi w dniu 31 marca 1954 r. dla ww. terenu obowiązywał plan ogólny zabudowania zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych dnia [...] sierpnia 1931 r. Teren przedmiotowej nieruchomości według powyższego planu to teren strefy III, w której obowiązywał sposób zabudowy luźny lub grupowy o wysokości 3 kondygnacji i powierzchni zabudowy wynoszącej 30%; IVa o sposobie zabudowy zwartym, o wysokości 4 kondygnacji i 50% powierzchni zabudowy, częściowo mogła to być także strefa Ila różniąca się od strefy III tylko dopuszczalną liczbą zabudowy do 2 kondygnacji. Minister Infrastruktury i Rozwoju uznał natomiast, że w tym czasie obowiązywał dla tego terenu Plan Miejscowy nr [...] z [...] czerwca 1948 r., opracowany przez Biuro Odbudowy Stolicy i opublikowany stosownie w Monitorze Polskim. Zgodnie z ustaleniami tego planu teren był przeznaczony pod budownictwo zespołowe o typie budynku jednolitym architektonicznie. Zdaniem wnioskodawców skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało oceny zgodności z prawem decyzji "w oparciu o nieobowiązujący w dniu jej wydawania Plan Ogólny Zabudowania [...], zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych [...] sierpnia 1931 r., zamiast w oparciu o Plan Miejscowy nr [...] z [...] czerwca 1948 r., to kwestionowane rozstrzygnięcie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 7 ust. 2 dekretu. Konsekwencją tego naruszenia jest natomiast brak możliwości wystąpienia przez wnioskodawców z powództwem o odszkodowanie, (...) albowiem różnica w przyczynach stwierdzenia nieważności decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju, którymi to podstawami sąd powszechny jest związany (...), powoduje brak możliwości określenia momentu, na który należy oceniać stan nieruchomości, w szczególności w zakresie przeznaczenia tego terenu w planie zagospodarowania, a w konsekwencji również jej wartości, która wyznacza zakres szkody". Rozpatrując złożony wniosek, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ nadzoru przywołał treść art. 16 i art. 156 kpa i wyjaśnił tryb oraz zasady stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przypomniało, że problematyka obowiązywania i derogacji planów zabudowy (potem zagospodarowania) w Warszawie w latach 1945-1985 budziła i budzi wiele kontrowersji, a orzecznictwo sądowe również ewoluowało w miarę rozwoju doktryny. Kwestie te omawiane są mniej lub bardziej szczegółowo w licznych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z lat dawniejszych i współcześnie. W orzecznictwie spotyka się zarówno pogląd o nieobowiązywaniu planów BOS po zniesieniu samego Biura (6 września 1950 r.) - tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1383/10, jak i o obowiązywaniu ich aż do lat 60 ubiegłego wieku - pod warunkiem wszakże prawidłowej publikacji - tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 639/13. Warto jednak wskazać, że w przypadku uznania, że nie jest pewne obowiązywanie planu BOS (najczęściej z uwagi na procedurę publikacji właśnie), to przyjąć należy, że ostatnim właściwie uchwalonym był plan zabudowy z 1931 r., a zatem on obowiązywał. Tematem tym zajmowały się zarówno sądy administracyjne (np. wyrok NSA z 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2627/13, z 28 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1719/13, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1880/12), jak i omawiany był w piśmiennictwie - aż do poglądu wyrażonego w pracy pt. "Roszczenia przysługujące byłym właścicielom tzw. gruntów [...]..."[...], zgodnie z którym ze względu na wady zatwierdzania Warszawa w latach 50 nie miała w ogóle planu zagospodarowania, a realizacja urbanistyczna opierała się na szczegółowych lokalizacjach oraz doraźnych decyzjach kierownictwa politycznego. W tej sytuacji, w ocenie organu nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa przez organ, który badał w trybie nadzoru decyzję wydaną na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy i orzekł o jej nieważności, opierając się dostępnych materiałach archiwalnych, ale przede wszystkim badając samo orzeczenie, które z całą pewnością nie spełniało warunków określonych w art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, bowiem powoływano się w nim na plan opracowywany. Wobec niezwykle licznych orzeczeń tego rodzaju może być uzasadniony pogląd, że nawet, jeśli w sensie prawnym i technicznym plany BOSu istniały, a publikacja niektórych była właściwa, to ówczesne organy decyzyjne nie postępowały zgodnie z tymi ustaleniami. Współczesne organy nadzoru badające te orzeczenia w kontekście planów zagospodarowania z lat 30 i 40 powinny ten stan rzeczy - odległy od praworządności - mieć na uwadze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze posługiwało się w swoim postępowaniu pod nr [...] dostępnymi ówcześnie dowodami i dokumentami, a także stanem orzecznictwa, czego skutkiem było jednak dokonanie właściwej oceny orzeczenia z dnia [...] marca 1954 r., niewątpliwie rażąco naruszającego przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wnioskodawca prezentuje pogląd, zgodnie z którym Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie przyjęło jako odniesienie Plan zabudowy z 1931 r. Nawet jeśli jednak naruszenie takie nastąpiło, nie może być przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem jest to wada postępowania. Wady procedury mogą być jedynie przesłanką do ewentualnego wznowienia postępowania. W postępowaniu nadzorczym nie jest możliwe rozpoznawanie ewentualnych błędów czy niedociągnięć w postępowaniu organu nadzoru. Postępowanie nadzorcze, prowadzone w trybie art. 156 kpa jest ograniczone wyłącznie do badania samej decyzji i jej zgodności z prawem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] takiego badania dokonało i orzekło, że kwestionowane orzeczenie z dnia 31 marca 1954 r. naruszało rażąco przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, bowiem odmowa przyznania prawa własności czasowej nie była zgodna z art. 7 ust. 2 tegoż dekretu, ponieważ odjęcie prawa w niniejszej sprawie nastąpiło na podstawie planu opracowywanego. Nie zasługuje zatem na stwierdzenie nieważności decyzja organu nadzoru, który doszedł do takiej konkluzji. Rozstrzygnięcia tego wnioskujący nie kwestionują, dążą natomiast do ustalenia, że naruszenia prawa podczas dochodzenia do ustaleń stanowią rażące naruszenia prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze poglądu tego nie podzieliło. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła [...]. W uzasadnieniu zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 9 kpa, w zw. z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy poprzez ich błędne zastosowanie skutkujące odmową stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], mimo iż w trakcie postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji Organ nie ustalił w sposób jednoznaczny, jaki plan zagospodarowania przestrzennego obowiązywał w dniu wydania decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] nr [...] z dnia [...] marca 1954 r. w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskiej, objętej księgą wieczystą nr [...] księgi hipotecznej nr [...], a w konsekwencji stwierdzając nieważność tej decyzji, organ odnosił się do treści nieobowiązującego wówczas planu zagospodarowania przestrzennego, co wykluczało prawidłowe ustalenie występowania przesłanki nieważności decyzji, określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, a tym samym mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionego zarzutu i wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], a także zasądzenie na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze pozostawiło rozstrzygnięcie do uznania Sądu, wyjaśniając, że już po wydaniu zaskarżonej decyzji powzięło informację o zgonie jednego z właścicieli lokali mieszkalnych w budynku położonym na przedmiotowej nieruchomości: [...] zmarł w dniu [...] listopada 2017 r., co potwierdza informacja zawarta w Rejestrze Spadkowym o wydaniu aktu poświadczenia dziedziczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uznał, że musi zostać stwierdzona nieważność zaskarżonej decyzji, ponieważ obarczona jest ona wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, czyli z uwagi na stwierdzenie, że zachodzą przesłanki określone w art. 156 kpa dające podstawę do stwierdzenia nieważności badanego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze prowadziło bowiem postępowanie, czyniąc jego stroną osobę nieżyjącą w dacie wydania przez nie zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...]. Takie naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (tak samo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09 i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 23 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 532/07). Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 kpa organ doręcza stronom na piśmie zapadłą w sprawie decyzję administracyjną. Przepis art. 109 § 1 kpa daje organowi prawo doręczenia decyzji administracyjnej na piśmie jedynie stronom postępowania zakończonego tą decyzją. Z doręczeniem decyzji administracyjnej wiążą się bowiem przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma w świetle art. 156 § 1 kpa szczególne znaczenie, także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia, dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego. W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienia lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny organ administracyjny wyda decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 kpa). W przypadku zaś, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą wskazane w art. 30 § 5 kpa okoliczności, a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, to należy zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczanie wyłącznie takim osobom decyzji. Jeżeli zaś organ administracji wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i 5 kpa, art. 97 § 1 pkt 1 kpa bądź art. 105 kpa, czy też skierował decyzję do osoby zmarłej, to wadliwość takiej decyzji pozwala na ewentualne jej uchylenie, jeżeli jest ona badana w trybie odwoławczym, zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności pozwala na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie, prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji. Skoro doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, należy przyjąć, że są one obarczone wadą nieważności i powinny być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływały skutków prawnych (np. wyroki NSA z 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 261/83, LEX 10693; z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX 82653; z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 140/11, wyrok WSA w Warszawie z 20 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1973/05, LEX 258282). Nie ma przy tym znaczenia, czy prowadząc postępowanie, organy wiedziały, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadały. Powinny bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd orzekający stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] została skierowana do zmarłego w dniu [...] listopada 2017 r. [...], uczestnika postępowania nadzorczego. W rozpoznawanej sprawie uczestnikami postępowania i adresatami powyżej decyzji winni być zatem następcy prawni zmarłego. Koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy oceniać według przepisów prawa cywilnego. Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Jeżeli zaś w trakcie postępowania administracyjnego strona utraciła zdolność prawną (np. na skutek śmierci), to organy administracji publicznej zobowiązane są podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie jako następców prawnych zmarłej strony. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, uczestnikami postępowania administracyjnego i adresatami zaskarżonej decyzji winni być następcy prawni zmarłej osoby. Oznacza to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowo przeprowadziło postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie, przez co naruszyło przepisy art. 7, art. 8, art. 28, art. 30 § 4 i 5, art. 97 § 1 pkt 1 i art. 109 kpa, które to naruszenie prawa daje podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Skoro w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, to należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności. Skierowana została bowiem do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Stwierdzenie takiej wady formalnej postępowania administracyjnego zwalnia obecnie Sąd od merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji oraz zasadności podniesionych w skardze zarzutów. Rozpatrując ponownie sprawę, organy przede wszystkim ustalą aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Po prawidłowym ustaleniu obecnego kręgu stron postępowania, mając na uwadze obowiązujące przepisy prawa, organ rozpozna sprawę ponownie. Biorąc natomiast pod uwagę wymogi określone w art. 107 § 3 kpa, organ przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które winno odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło