II SA/Wa 1452/24
WyrokWSA w Warszawie2025-04-11
Skład orzekający: Sławomir Antoniuk, Andrzej Wieczorek, Dorota Kozub-Marciniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy można przyznać rentę rodzinną w drodze wyjątku, gdy zmarły ubezpieczony nie spełniał warunków do jej uzyskania na zasadach ogólnych z powodu przerw w zatrudnieniu wynikających ze świadomego prowadzenia działalności gospodarczej za granicą bez opłacania składek, a sytuacja materialna rodziny nie jest krytyczna?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że Prezes ZUS prawidłowo odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przerwy w zatrudnieniu zmarłego ojca dziecka, wynikające ze świadomego prowadzenia działalności gospodarczej za granicą bez opłacania składek, nie są szczególnymi okolicznościami w rozumieniu ustawy. Ponadto, dochód rodziny na osobę był wyższy od kwoty najniższej emerytury, co wykluczało przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi małoletniego A. N. na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Organ uznał, że zmarły nie spełnił warunków do renty na zasadach ogólnych z powodu przerw w zatrudnieniu, które nie wynikały z szczególnych okoliczności, a były efektem świadomego prowadzenia działalności gospodarczej za granicą bez opłacania składek. Dodatkowo, sytuacja materialna rodziny nie wykazywała braku niezbędnych środków utrzymania. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz przepisów K.p.a. dotyczących postępowania dowodowego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi małoletniego A. N. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2024 r. nr [...], na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, odmówił małoletniemu A. N. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego K. L. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności zatem bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy – członka rodziny po osobie zmarłej.
Podał, że przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia osoby ubezpieczonej. Okres ten powinien być adekwatny do wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8.02.2002 r. sygn. akt II SA 2235/01 dostępny w LEX nr 82805).
W toku postępowania Prezes ustalił, że K. N. – zmarły ojciec dziecka na 38 lat życia miał udowodnione 10 lat, 6 miesięcy i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Z przebiegu ubezpieczenia ojca dziecka wynika, że w okresach od 1 grudnia 2005 r. do 31 maja 2010 r. oraz od 12 lipca 2011 r. do 24 lutego 2019 r. wystąpiły przerwy w wykonywaniu pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Z przeprowadzonej analizy akt sprawy nie wynika, aby w wykazanych okresach ojciec dziecka nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. W omawianych przerwach nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli ojca dziecka, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła podano, że ojciec dziecka pracował za granicą prowadząc własną działalność, jednak nie opłacał z tego tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Prezes wyjaśnił, że świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania wymaganych składek na ubezpieczenia nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, która uniemożliwiałaby nabycie uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Jest to bowiem wynik wyboru osoby decydującej się na pracę bez opłacania składek, która powinna liczyć się z prawnymi konsekwencjami w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Osoba prowadząca działalność gospodarczą za granicą ma możliwość dobrowolnego opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w Polsce. Zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w art. 83 ust. 1 tej ustawy.
Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Z akt sprawy wynika, że miesięczny dochód rodziny wynosi 4.096,03 zł średnie wynagrodzenie brutto za miesiące luty, marzec i kwiecień 2024 r, a dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie to kwota [...] zł nie pozwala stwierdzić, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślił, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie zostało zdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od [...] marca 2024 r. wynosi [...] zł brutto.
Stwierdził, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami.
W związku z powyższym brak jest podstaw do przyznania małoletniemu dziecku renty rodzinnej do pracy w drodze wyjątku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie małoletni A. N. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego K. L., zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zakwestionował decyzję z [...] czerwca 2024 r. uznając ją za krzywdzącą i wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez:
a) brak prawidłowej wykładni tego przepisu, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że w sprawie nie występują okoliczności przemawiające za przyznaniem małoletniemu dziecku renty rodzinnej w drodze wyjątku,
b) nieprawidłową wykładnię tego przepisu prowadzącą do wniosku, że uprawniony nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, bowiem nie pozostaje w niedostatku, a dochód rodziny nie jest najniższy,
2. art. 7 w zw. z art. 77 i art. 78 K.p.a., poprzez brak zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, bowiem przy prawidłowym przeprowadzeniu postępowania organ doszedłby do wniosku o przyznaniu renty, z uwagi na potrzeby materialne małoletniego skarżącego i brak niezbędnych środków utrzymania.
W ocenie pełnomocnika małoletni A. N. spełnia przesłanki wskazane w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, do uzyskania renty po zmarłym ojcu w drodze wyjątku. W szczególności jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie może ze względu na wiek podjąć pracy, nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Zaznaczył, że chłopiec stracił ojca w młodym wieku, co ograniczy możliwości jego rozwoju i późniejszego startu w dorosłość w sensie mentalnym, bowiem nie będzie miał wsparcia z jego strony, ale także w sensie finansowym, ponieważ małoletni nie otrzyma zabezpieczenia finansowego w taki sam sposób, jakby to było gdyby żył jego ojciec. Jest to szczególna okoliczność, na którą nie ma wpływu, niczemu nie zawinił a mimo to, ponosi już teraz i będzie ponosił konsekwencje śmierci ojca. Jest to dla niego sytuacja rażąco niesprawiedliwa a renta ma właśnie skompensować mu skutki zdarzenia nadzwyczajnego, jakim jest utrata ojca.
Organ powinien stosując przepisy regulujące postępowanie dowodowe m.in. art. 7 w zw. z art. 77 i art. 78 K.p.a., przeprowadzić w całości postępowanie w celu ustalenia, jaka jest sytuacja materialna rodziny, jakie są jego potrzeby. Mimo przedstawienia przez matkę dziecka zestawień wydatków w postaci m.in. kosztów najmu mieszkania, opłat za zajęcia dodatkowe oraz wydatków na psychologa, Prezes nie odniósł się do ich wysokości. Wskazał jedynie, że dochód brutto na rodzinę w wysokości [...] zł brutto, czyli netto ok. [...] zł nie powoduje, że dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Jako odnośnik do oceny tego pojęcia powołał się na wysokość najniższej emerytury, czyli ok. [...] zł brutto. Nie jest to odnośnik miarodajny, bowiem inna będzie skala potrzeb matki z dzieckiem, która ma do dyspozycji miesięcznie kwotę ok. [...]zł na dwie osoby i musi za to wynająć mieszkanie i opłacić rachunki, a inna emeryta, który np. ma własne mieszkanie i nie ponosi kosztów najmu. Każde okoliczności sprawy powinny zostać zbadane indywidualnie przez organ, czego w tej sprawie nie uczyniono. Pojęcie niezbędnych środków utrzymania jest odnoszone do granicy ubóstwa i skoro dziecko nie znajduje się w takiej sytuacji, to nie należy się renta. Wskazał, że matka dziecka nie uzyska świadczeń od żadnej instytucji. Sytuacja takiego dziecka jest gorsza np. od takiego z rozbitych rodzin, gdzie istnieją alimenty od ojca dziecka albo chociażby z funduszu alimentacyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym.
W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń powinno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.
W ocenie Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż w przypadku zmarłego ojca dziecka nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Podkreślić należy, że choć powyższy przepis ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych i wyjątkowych.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na przestrzeni 38 lat życia K. N. posiadał udowodniony łączny okres ubezpieczenia wynoszący 10 lat, 6 miesięcy i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w latach 2005-2010, 2011-2019, tj. przez okres wynoszący 13 lat ojciec dziecka nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.
Analizując przyczyny przerw w zatrudnieniu K. N. nie sposób stwierdzić, że powstały one wskutek okoliczności, na które nie miał wpływu. Brak aktywności zawodowej zmarłego ojca dziecka powiązanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne nie był wynikiem jego całkowitej niezdolności do pracy. Stan jego zdrowia nie stanowił zatem przeszkody w zatrudnieniu. Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem zły stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.
Podkreślić należy, że mimo iż w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, to jednak nie może ona prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów na fakty podnoszone przez stronę. W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Skoro strona wnioskująca domaga się uznania jej argumentów, wskazujących na rzeczywiste szczególne okoliczności dotyczące zmarłego, a uniemożliwiające mu podjęcie legalnej pracy, powinna takie dowody przedstawić, by organ mógł je zweryfikować, a nie ograniczać się jedynie do eksponowania przekonania, iż dowodem na nieprawidłową ocenę materiału dowodowego jest sam fakt, iż na jego podstawie organ nie doszedł do wniosków postulowanych przez przedstawiciela ustawowego i nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia. Prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy od tego, czy zapadła decyzja jest satysfakcjonująca dla wnioskodawcy, a kompletność materiału dowodowego nie może być oceniana przez pryzmat tego, czy organ dotarł do dowodów korzystnych dla strony. Nie można też oczekiwać, aby organ prowadził takie postępowanie tak długo, aż dowody takie znajdzie, ani też by oceniać prawidłowość oceny dowodów tylko pod względem tego, czy doprowadziła ona do konkluzji zadowalających dla strony. O wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez przedstawiciela ustawowego nie może przesądzać subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być uznane jako szczególne.
Usprawiedliwieniem braku zatrudnienia (przerw w ubezpieczeniu) nie może być podnoszony przez matkę dziecka fakt prowadzenia przez ojca dziecka działalności gospodarczej za granicą, bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Słusznie organ podnosi, że był to świadomy wybór zmarłego, bowiem korzystając wówczas ze zdolności do pracy, unikał obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. To z kolei rodzi określone skutki w sferze uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Taka ocena świadomego zatrudniania się, wykonywania prac dorywczych lub prowadzenia działalności gospodarczej bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek jest też prezentowana w judykaturze (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 lipca 2001 r. sygn. akt II SA 444/01, z 30 maja 2001 r. sygn. akt II SA 435/01, z 18 kwietnia 2001 sygn. akt II SA 3238/00 oraz z 4 października 2016 r. sygn. akt I OSK 410/16).
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty podlega badaniu w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie aktywności zawodowej. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma zatem okres przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu, który powinien być adekwatny do wieku uprawnionego, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1173/05, publik. LEX nr 194870). W rozpatrywanej sprawie wskazana adekwatność nie występuje, gdyż okres, przez jaki zmarły ojciec małoletniego skarżącego pozostawał, nie jest adekwatny do jego wieku.
W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się szczególnych okoliczności usprawiedliwiających krótki staż ubezpieczeniowy K. N. (10 lat, 6 miesięcy i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych) na przestrzeni 38 lat życia, kiedy to nie była wobec niego orzeczona niezdolność do pracy tak całkowita, jak i częściowa. Także w sprawie brak jest dowodów na to, że zmarły ojciec małoletniego skarżącego usilnie poszukiwał zatrudniania związanego z opłacaniem składek emerytalnych i rentowych, a wręcz przeciwnie prowadził działalność gospodarczą za granicą, nie odprowadzając składek na ubezpieczenie społeczne, co nie może być traktowane jako okoliczność szczególna. Tym samym nie sposób postawić organowi zarzutu rozpoznania sprawy z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.
Wydając rozstrzygnięcie organ trafnie wskazał również, że nie została spełniona przesłanka nieposiadania przez małoletniego niezbędnych środków utrzymania.
Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierają definicji "niezbędnych środków utrzymania". Sposób rozumienia tego pojęcia został wypracowany przez judykaturę. Aktualnie przyjmuje się, że przez "niezbędne" środki utrzymania należy rozumieć kwotę brutto najniższego świadczenia emerytalnego przyznawanego w trybie zwykłym. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku "niezbędnych", a nie "niewystarczających" środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być zatem dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. W konsekwencji, dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównywać sytuację materialną strony ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku (dochody brutto) z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne - minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (brutto); (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 292/11, z 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14, z 23 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3029/21, z 18 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 1252/22).
Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Subiektywnie trudna sytuacja rodzinna i majątkowa osoby zainteresowanej w dacie złożenia wniosku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie może sama w sobie uzasadniać przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Osoba taka może natomiast ubiegać się w ramach szeroko rozumianej pomocy społecznej o przyznanie innego rodzaju świadczeń (por. wyrok NSA z 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1510/17).
Zgodnie z ustaleniami organu gospodarstwo domowe małoletniego składa się z dwóch osób (oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej - k. 32 akt admin.), zaś dochód przypadający na jednego członka rodziny wynosił [...] złotych brutto (wynagrodzenie matki z tytułu umowy o pracę za okres 3 miesięcy – luty, marzec i kwiecień 2024 r.), a więc był wyższy od kwoty najniższej emerytury, która w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynosiła 1.780,96 złotych brutto.
W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz uznając, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również, że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów postępowania, a także dokonał prawidłowej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS mającego zastosowanie wobec ustalonych okoliczności faktycznych sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).
Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło