II SA/Wa 2314/23
WyrokWSA w Warszawie2024-07-09
Skład orzekający: Ewa Radziszewska-Krupa, Iwona Maciejuk, Mateusz Rogala
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo odmówił wyłączenia stosowania przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (tzw. "ustawy dezubekizacyjnej") wobec funkcjonariusza, który pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego przez 6 lat i 7 miesięcy, argumentując, że okres ten nie jest "krótkotrwały", mimo że funkcjonariusz wykazywał się rzetelnością w służbie po 1989 roku i otrzymał odznaczenia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji błędnie zinterpretował art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, przyjmując, że niespełnienie przesłanki "krótkotrwałości" służby na rzecz państwa totalitarnego zwalnia organ z obowiązku zbadania drugiej przesłanki – rzetelności służby po 1989 roku. Sąd podkreślił, że przepis ten zawiera jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem obu kryteriów. Ponadto, Sąd stwierdził, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego przywracającym funkcjonariuszowi należne świadczenie emerytalne.Stan faktyczny
Skarżący E. S. wystąpił o wyłączenie stosowania przepisów ustawy "dezubekizacyjnej" wobec niego, argumentując, że jego służba na rzecz państwa totalitarnego była krótkotrwała i pełnił ją w warunkach narażenia życia. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił, uznając, że okres służby na rzecz państwa totalitarnego (6 lat i 7 miesięcy) nie był krótkotrwały. Skarżący zaskarżył decyzję, podnosząc m.in. zarzuty dotyczące błędnej wykładni przepisów i sposobu ustalenia okresu służby. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie, stwierdzając bezprzedmiotowość sprawy w związku z prawomocnym wyrokiem sądu cywilnego przywracającym świadczenie emerytalne.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie administracyjne.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lipca 2024 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.
I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (zwany dalej "Ministrem") decyzją z 23 października 2023r. - po rozpatrzeniu wniosku E. S. (zwany dalej "Skarżącym") o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję własną z [....] listopada 2022r. nr [....]o odmowie wyłączenia stosowania wobec Skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2023r., poz. 1280, ze zm., zwana dalej "u.z.e.f."). W podstawie prawnej powołano m.in. art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z [....] czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r., poz. 775, ze zm., zwana dalej "k.p.a.").
Minister w uzasadnieniu decyzji wskazał, że Skarżący we wniosku z [...] sierpnia 2017r. (data wpływu [....] sierpnia 2017r.) wystąpił o zastosowanie wobec Niego art. 8a u.z.e.f. Minister ww. decyzją z [....] listopada 2022r. odmówił wyłączenia stosowania wobec Skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f. Skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z 23 sierpnia 2017r. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy i "wyłączenie spod ustawy "dezubekizacyjnej", ze względu na "krótkotrwałą służbę na rzecz państwa totalitarnego" pełnioną w warunkach narażenia życia i zdrowia i wzorową postawę moralną w służbie i po jej zakończeniu. Skarżący, jako dowody spełnienia obu przesłanek wskazanych w art. 8a u.z.e.f., wskazał ciągłego narażanie zdrowia i życia podczas pełnienia służby (akcje ratownicze, kataklizmy, służbę prewencyjną), odznaczenie Złotym Krzyżem Zasługi oraz działalność związkową i społeczną (na rzecz NSZZ Policjantów i samorządu miejskiego w C.). Skarżący stwierdził też, że nie zgadza się ze wskazanym przez Instytut Pamięci Narodowej (zwany dalej "IPN") okresem służby, jako pełnionej na rzecz państwa totalitarnego (w Wydziale Łączności), jednocześnie podkreślając, że w ww. okresie nie wykonywał czynności operacyjnych i nie przechodził szkolenia w tym kierunku, a zakresy działania Wydziału Łączności z 1986r. nie zwierają przesłanek, by uznawać łączność za pion operacyjny, "podległy Zarządowi Łączności MSW".
Minister, po odwołaniu się do art. 8a u.z.e.f., wskazał, że dwie formalne przesłanki z ww. przepisu muszą być spełnione łącznie i jedynie po weryfikacji, czy sprawa stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, ustawodawca dopuszcza możliwość wyłączenia względem wnioskującego stosowania przepisów ogólnych: art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f. W pierwszym rzędzie weryfikowane jest spełnienia przesłanek formalnych z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 u.z.e.f. Przesłanki te są nieostre, co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie możliwości indywidualnego podejścia do każdej sprawy, przez wprowadzenie uznania administracyjnego. Minister odwołał się do rozumienia obu ww. przesłanek, w świetle wykładni językowej i poglądów orzecznictwa oraz wyjaśnił, że "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego i rzetelność służby pełnionej po 12 września 1989r., nawet z narażeniem zdrowia i życia nie wystarczą do oceny, czy zastosowanie art. 8a u.z.e.f. jest zasadne. Również WSA w Warszawie, w wyroku prawomocnym z 8 maja 2019r. sygn. akt II SA/Wa 147/19 wskazał, że użycie w art. 8a u.z.e.f. zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" stanowi środek uelastycznienia tekstu przez stworzenie swoistego luzu decyzyjnego, wynikającego z faktu, że wyłączenie, o którym mowa w tym przepisie, ze swej istoty ma charakter wyjątkowy. Chodzi o wyłączenie spod ogólnie przyjętej w art. 15c, 22a i 24a u.z.e.f. prawidłowości osób, które poza tym, że ich służba przed 31 lipca 1990r. była krótkotrwała, odznaczają się wybitnymi, indywidualnymi, także w znaczeniu "niepowtarzalnymi", zasługami i osiągnięciami w dziedzinie aktywności zawodowej w służbie po 12 września 1989r. Ocena tego typu zasług ze względu na ich różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność, jak również krótkotrwałości służby została powierzona ocenie organu w ramach uznania administracyjnego. Wykonywanie obowiązków służbowych w sposób rzetelny i z najwyższym zaangażowaniem nie świadczy jeszcze o istnieniu przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", bo z istoty każdej służby wynika powinność funkcjonariusza do realizowania powierzonych zadań z najwyższą starannością. Biorąc pod uwagę powyższe, otrzymywanie przez Skarżącego awansów, wyróżnień czy też innych gratyfikacji z tytułu pełnienia służby nie będzie zatem przesądzał, że danej sprawie spełniony został warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Minister ww. decyzją z [....] listopada 2022r. odmówił zastosowania art. 8a u.z.e.f. wobec Skarżącego, uznając, że znaczna część Jego służby (23,5%) pełniona była na rzecz totalitarnego państwa, zatem nie spełniono przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 1 u.z.e.f. Skarżący pełnił służbę od 1 marca 1976r. do 20 lutego 2004r. - przez 27 lat, 11 miesięcy i 20 dni, z czego na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b u.z.e.f. - od 1 stycznia 1984r. do 31 lipca 1990r. - przez okres 6 lat i 7 miesięcy. Do wysługi emerytalnej doliczono okres zasadniczej służby wojskowej (rok, 11 miesięcy i 22 dni - od 25 października 1973r. do 15 października 1975r.).
Zdaniem Ministra, skoro Skarżący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez 6 lat i 7 miesięcy, to okresu tego nie można uznać za krótkotrwały, bo trudno mówić o "chwilowości", czy "przejściowości", a służba z pewnością nie nosiła znamion "tymczasowości". Okres służby na rzecz totalitarnego państwa zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym – stosunku długości tego okresu do całego okresu służby, nie może być oceniony jako krótkotrwały. Ponad sześcioipółletniego okresu służby (ok. 24% całego okresu służby) nie można uznać za krótkotrwały, bo nie sposób scharakteryzować go, jako odpowiadający wskazanej wyżej wykładni językowej. Dodatkowo Skarżący decyzję o podjęciu służby podjął w pełni świadomie, dobrowolnie i z rozmysłem, a służba na rzecz państwa totalitarnego, ze względu na długość okresu jej pełnienia, była służbą trwałą. Czas realizacji obowiązków służbowych na rzecz totalitarnego państwa nie miał charakteru tymczasowego, doraźnego czy epizodycznego i Skarżący przez ten okres dokładnie zaznajomił się ze specyfiką realizowanych zadań i ich charakterem. Minister w związku z tym przyjął, że przesłanka "krótkotrwałości" z art. 8a ust. 1 pkt 1 u.z.e.f. nie została spełniona.
Minister podniósł też, że analiza akt sprawy dowodzi, że zakończenie ww. okresu pełnienia przez Skarżącego służby na rzecz państwa totalitarnego 31 lipca 1990r. nie wynikało z Jego woli, ale z likwidacji i transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce.
Minister, odnosząc się do przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 u.z.e.f. - "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989r." wziął pod uwagę stanowisko Komendanta Głównego Policji (zwany dalej "KGP") zawarte w piśmie z 23 maja 2018r. oraz Komendanta Wojewódzkiego Policji w R. (zwany dalej "KWP") zawarte w "Informacji dotyczącej przebiegu służby" i "Ocenie rzetelności służby" z 6 kwietnia 2018r. KGP stwierdził, że Skarżący rzetelnie realizował zadania i obowiązki w trakcie pełnienia służby w Policji po 12 września 1989r., na co wskazują informacje zawarte w opiniach służbowych i wnioskach o mianowanie na kolejne, wyższe stopnie policyjne i stanowiska służbowe. W aktach nie stwierdzono wzmianek o karach dyscyplinarnych, a w materiale brak jest dokumentów potwierdzających udział Skarżącego w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia. Również KWP w ww. informacji nie zakwestionował, że Skarżący rzetelnie realizował zadania i obowiązki w trakcie pełnienia służby w Policji po 12 września 1989r. W aktach sprawy brak informacji dotyczących prowadzenia wobec Skarżącego postępowań karnych i karno-skarbowych. Skarżący był awansowany, podwyższano mu dodatek służbowy, wyróżniano i odznaczano (Brązowy Medal "Za zasługi dla Pożarnictwa", Odznaka "Za zasługi dla Województwa C.", Złoty Krzyż Zasługi, Brązowa Odznaka "Zasłużony Policjant").
W zasobach archiwalnych nie stwierdzono dokumentów wskazujących na udział Skarżącego w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia, jak też nie były wydawane zaświadczenia uprawniające do podwyższenia emerytury zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 4 maja 2005r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej (Dz.U. z 2020r., poz. 1611). Narażenie życia i zdrowia to jeden z warunków podnoszących wartość rzetelnej służby, kryterium dodatkowe i nie czynnik przesądzający o rzetelności wykonywanych obowiązków służbowych. Z opinii służbowych w aktach osobowych archiwalnych wynika m.in., że Skarżący przejawia dużo inicjatywy, przedsiębiorczości i konsekwencji (opinia służbowa za 6 grudnia 1988r. do 23 kwietnia 1996r.), prawidłowo wykonuje polecenia i skutecznie egzekwuje wykonanie własnych poleceń. Jest zdyscyplinowanym, dyspozycyjnym i sumiennym oficerem Policji (opinia służbowa za okres 21 maja 1996r. – 30 sierpnia 1999r.). KWP w ocenie rzetelności służby z 6 kwietnia 2018r. stwierdził m.in.: Skarżącego wybrano na Przewodniczącego Zarządu Wojewódzkiego NSZZ Policjantów województwa C. i pełniąc tę funkcję z obowiązków służbowych wywiązywał się prawidłowo. Przejawiał dużo inicjatywy i przedsiębiorczości. Wykonując zadania na stanowiskach służb Wojewódzkiego Sztabu Policji nie miał problemów z ich właściwą realizacją. Potrafił należycie zorganizować pracę; był zdyscyplinowanym, dyspozycyjnym i sumiennym oficerem Policji.
Minister, mając to na uwadze uznał, że Skarżący spełnia przesłankę z art. 8a ust. 1 pkt 2 u.z.e.f.
Minister stwierdził jednak, że uprawnienie z art. 8a u.z.e.f. ma charakter wyjątkowy i dotyczy wyłącznie osób, w przypadku których "krótkotrwałość" jest niezaprzeczalna, a "rzetelność" służby oczywista, bezdyskusyjna i poparta nadzwyczajnymi osiągnięciami - w szczególności pełniona z narażeniem zdrowia i życia, bo tylko wówczas można uznać, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Skoro Skarżący pełnił służbę przez 27 lat, 11 miesięcy i 20 dni, z czego na rzecz totalitarnego państwa przez 6 lat i 7 miesięcy, to znaczy, że znaczną część służby Skarżący pełnił na rzecz państwa totalitarnego (ok. 24% całkowitej służby), więc nie ma możliwości uznania, że był to okres krótkotrwały. Aby można było rozpatrywać istnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" obie przesłanki z art. 8a u.z.e.f. muszą zostać spełnione łącznie. Ustawodawca, konstruując ww. przepis pomiędzy przesłanką pierwszą i drugą użył spójnika "oraz", zatem jego intencją było traktowanie obu wymogów w sposób łączny. W przeciwnym razie prawodawca użyłby np. spójnika "lub". Skoro wobec Skarżącego przesłanka przewidziana w art. 8a ust. 1 pkt 1 u.z.e.f. nie została spełniona - sprawa nie może stanowić "szczególnie uzasadnionego przypadku", a zatem organ nie miał możliwości wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f. Minister na poparcie tego stanowiska przywołał prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 19 czerwca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 424/19, w którym wskazano, że skoro w stosunku do skarżącego nie można było uznać ziszczenia się pierwszej z przesłanek wprowadzonych w art. 8a ust. 1 pkt 1 u.z.e.f., to wobec obligatoryjności łącznego spełnienia obu wskazanych na wstępie warunków, należało uznać, że zaskarżona decyzja, odmawiająca wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f., nie narusza prawa i mieści się w granicach uznania administracyjnego, bowiem nie została podjęta w sposób dowolny. Sąd na tej podstawie uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Analogiczne stanowisko prezentował WSA w Warszawie w wyrokach z 1 kwietnia 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1584/18; 10 kwietnia 2019r. sygn. akt II SA/Wa 7/19; 24 kwietnia 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1991/18; 4 lutego 2022r. sygn. akt II SA/Wa 4016/21), oddalając skargi, ze względu na długotrwałą służbę na rzecz państwa totalitarnego i brak łącznego spełnienia przesłanek umożliwiających zastosowanie wobec skarżących art. 8a u.z.e.f. Również NSA w wyroku z 14 października 2020r. sygn. akt I OSK 3208/19 stwierdził, że do zastosowania wobec strony art. 8a u.z.e.f. wymagane jest spełnienie obu wymienionych w tym przepisie przesłanek, a brak spełnienia jednej z nich przesądza automatycznie o braku możliwości zastosowania odstępstwa wynikającego z tegoż przepisu.
Minister wyjaśnił jednak, że na kanwie orzeczeń NSA z: 13 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 1895/19 i z 21 maja 2020r. sygn. akt I OSK 1669/19, kluczowe znaczenie w kontekście badania przez organ zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" ma ustalenie, czy były funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, czy jego służba nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - żadnych konotacji negatywnych. Minister w związku z tym stwierdził, że na podstawie kopii akt osobowych o sygn. IPN [...], przekazanych przez IPN pismem z [...] marca 2018r., Skarżący w trakcie służby w SB miał regularnie podwyższane uposażenie zasadnicze, dodatek specjalny oraz dodatek operacyjny (1.09.1984r. podwyższono specjalny miesięczny dodatek; czasowo powierzono pełnienie obowiązków Zastępcy Naczelnika Wydziału Łączności i przyznano dodatek specjalny; ....08.1985r. podwyższono dodatek specjalny; 1.10.1986r. podwyższono dodatek specjalny; 1.09.1987r. kat. dod. służb.; 1.09.1988r. podwyższono dodatek specjalny; 16.07.1989 r. mianowany na stanowisko Kierownika Samodzielnej Sekcji "A" SB - dodatek służbowy, dodatek kwalifikacyjny i dodatek specjalny)" – s. 29 akt sprawy. Ponadto przy dokonywaniu weryfikacji, czy sprawa stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" istotne znaczenie miała postawa Skarżącego związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach SB i charakter wykonywanych zadań. Z ww. kopii akt osobowych wynika, że Skarżący pełnił od 1 stycznia 1984r. do 31 lipca 1990r. służbę w jednostkach organizacyjnych SB na stanowiskach: Kierownika Sekcji Radiowej (zastępcy naczelnika) Wydziału Łączności i Kierownika Samodzielnej Sekcji "A" SB WUSW w C., czyli w jednostkach enumeratywnie wymienionych w art. 13b u.z.e.f. WSA w Warszawie w wyroku z 31 lipca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 748/19 wskazał, że w świetle art. 13b u.z.e.f. wystarczające jest wykazanie, że wnioskodawca pełnił służbę w jednej z enumeratywnie wymienionych w nim instytucji czy formacji, która to służba musi być uznana za służbę na rzecz totalitarnego państwa i organ nie posiada w tym zakresie żadnej swobody. WSA w Warszawie ponadto w uzasadnieniu orzeczenia z 20 listopada 2019r. sygn. akt II SA/Wa 667/19, uznał, że w art. 13b u.z.e.f. ustawodawca zdefiniował służbę na rzecz totalitarnego państwa według kryterium miejsca pełnienia służby - instytucji, formacji czy jednostki organizacyjnej, w której służba była pełniona, nie zaś według stanowiska lub zakresu obowiązków i czynności tam wykonywanych. Wynika z tego, że w świetle art. 13b ust. 1 ww. u.z.e.f. dla uznania, że mamy do czynienia ze służbą na rzecz totalitarnego państwa nie ma znaczenia (jest obojętne), na czym polegała służba w jednostkach i formacjach tam wymienionych.
Ustalenie, czy były funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji nie jest możliwe bez ustalenia czym zajmowały się komórki organizacyjne, w których Skarżący pełnił służbę. Problematyka związana z przynależnością funkcjonujących w czasach reżimu komunistycznego w Polsce do Wydziałów Łączności, była już przedmiotem rozważań sądów. Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 14 października 2015r. sygn. akt III UZP 8/15 wskazał na istotę zakwalifikowania tychże komórek organizacyjnych do organów bezpieczeństwa państwa i przyjął, że osoba, która pełniła w latach 1984-1990 służbę w Zarządzie Łączności MSW i Wydziałach Łączności Wojewódzkich Urzędów Spraw Wewnętrznych, jest osobą, która pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa. Mimo, że ww. uchwała dotyczyła interpretacji art. 15b ust. 1 u.z.e.f., zdaniem Ministra może stanowić punkt odniesienia przy analizie art. 13b u.z.e.f. Sąd Najwyższy uchwałą z 26 maja 2021r. sygn. akt I KZP 12/20 w pełni podzielił stanowisko wyrażone w ww. uchwale III UZP 8/15 i argumenty przedstawione w jej uzasadnieniu. Także analizy historyczne wskazują, że etatowa obsada jednostek wchodzących, zwłaszcza na szczeblu terenowym, w pion organizacyjny Służby Bezpieczeństwa mogła obejmować funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej (zob. Sz. Hermański, A. Jusupović, T. Wróblewski Percepcja "bezpieki" w resorcie spraw wewnętrznych, [w:] Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944-1990). Zbiór studiów, Warszawa 2013, s. 53). Zdaniem tych autorów mimo formalnego włączenia w struktury SB funkcjonariusze pionu łączności nadal etatowo przynależeli do MO. Art 149 ust. 1 ustawy o Policji przewidywał jedynie, że z chwilą rozwiązania Milicji Obywatelskiej osoby mające status funkcjonariuszy MO (a niebędące wcześniej funkcjonariuszami SB), z mocy ustawy stawały się policjantami, bez względu na to, w jakiej jednostce pełniły służbę. Dotyczyło to także osób pełniących służbę w Wydziałach Łączności WUSW, a zatrudnionych na etatach przynależnych do MO. Do osób takich nie miał zastosowania art. 131 ust. 3 ustawy z 6 kwietnia 1990r. o Urzędzie Ochrony Państwa, bo przepis ten odnosił się wyłącznie do funkcjonariuszy SB. Funkcjonariusze ci zostali zwolnieni ze służby z chwilą zorganizowania UOP w miejsce rozwiązanej SB. Zestawienie tych regulacji prowadzi do wniosku, że możliwym było pełnienie służby w jednostce uznanej za organ bezpieczeństwa publicznego przez osobę mającą status funkcjonariusza MO, a likwidacja takiej jednostki na mocy ustawy o UOP, nie pozwalała na zwolnienie automatyczne takiej osoby ze służby. Skutek ten zawężono wyłącznie do funkcjonariuszy SB. Ci, którzy takimi funkcjonariuszami nie byli, z chwilą utworzenia nowej formacji - Policji, otrzymali z mocy prawa status policjantów.
Zdaniem Ministra Wydział Łączności MSW stanowił ważne ogniwo SB i przyczyniał się do realizowania typowych dla reżimu totalitarnego jego zadań i funkcji, które z perspektywy demokratycznego państwa prawa są nie do przyjęcia i wzbudzają wyłącznie konotacje pejoratywne, a wcielenie pionu łączności w struktury SB oraz ich bezpośrednie podporządkowanie zastępcom szefów WUSW ds. SB, było wówczas niezbędne dla działań pionów operacyjno-technicznych SB, takich jak "A", "B", "T" oraz "W", bowiem pion łączności posiadał odpowiednie zaplecze techniczno-kadrowe. Biuro Szyfrów MSW to jednostka operacyjno-technicznej resortu spraw wewnętrznych PRL zajmująca się zabezpieczeniem łączności szyfrowej SB i MO, pracami badawczymi w dziedzinie kryptografii, kryptoanalizą, a także zapewnieniem łączności w MSZ. Jako samodzielny pion istniała w latach 1952-1990 i przez większość czasu funkcjonowała pod nazwą Biuro "A" MSW. Samodzielne Sekcje "A" były ogniwami terenowymi wykonującymi zadania Pionu "A, który odpowiedzialny był za kryptograficzną ochronę wiadomości stanowiących tajemnicę państwową i służbową. Sekcje te zapewniały przede wszystkim łączność szyfrową jednostek organizacyjnych MSW, stąd też stanowiły istotny element SB, przyczyniając się do realizowania typowych dla reżimu totalitarnego jego zadań i funkcji, w szczególności związanych z działalnością wywiadowczą oraz kontrwywiadowczą. Nie bez przyczyny Samodzielne Sekcje "A" traktowane są zatem jako komórki organizacyjne wypełniające dyspozycję art. 13b u.z.e.f.
Skarżący, pełniąc służbę na stanowisku Kierownika Sekcji Radiowej oraz Samodzielnej Sekcji "A Wydziału Łączności WUSW był funkcjonariuszem stricte operacyjnym, merytorycznym, wykonującym typowe zadania związane z istotą funkcjonowania SB. Jego służba charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację typowych zadań i funkcji państwa totalitarnego. Systematycznie podnosił swoją wiedzę zawodową w strukturach SB, przyczyniając się do jej trwania i rozwoju. Nie był on pracownikiem realizującym obowiązki o charakterze technicznym, nie wymagającym zaangażowania, co uniemożliwia stwierdzenie, że w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem", wyłączającym w stosunku do ww. stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f. Przy podejmowaniu ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawach prowadzonych na podstawie art. 8a u.z.e.f. nie należy pominąć rezultatów dokonanej przez NSA wykładni systemowej ustawy zaopatrzeniowej. W wyroku z 13 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 1895/19 wskazano bowiem, że unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 u.z.e.f. należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego.
Minister, mając na względzie zgromadzony materiał dowodowy, stwierdził, że przebieg służby Skarżącego nie pozwala przyjąć, by spełniono warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku" wynikający z art. 8a ust. 1 u.z.e.f. Uprawnienie z tego przepisu ma charakter wyjątkowy i dotyczy wyłącznie osób, w przypadku których "krótkotrwałość" jest niezaprzeczalna, a "rzetelność" służby oczywista, bezdyskusyjna i poparta nadzwyczajnymi osiągnięciami - w szczególności pełniona z narażeniem zdrowia i życia, bowiem tylko wówczas można uznać, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Skarżący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez 6 lat i 7 miesięcy (co stanowi ok. 24% całego okresu służby) i w ocenie organu nie ma możliwości uznania go za okres krótkotrwały.
W ocenie Ministra, biorąc zatem pod uwagę długość okresu służby ww. na rzecz państwa totalitarnego, jej charakter przed 31 lipca 1990 r., typowy dla ustroju państwa totalitarnego, polegający na zaangażowaniu w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji sprawa nie może stanowić "szczególnie uzasadnionego przypadku", pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a u.z.e.f., skutkujących wyłączeniem wobec Skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f.
Minister, odnosząc się do argumentów Skarżącego, wskazał, że u.z.e.f. przewiduje tryb ustalania pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa, przypisując te kompetencje wyłącznie IPN, co stwierdził również WSA w Warszawie w wyroku z 19 marca 2019r., sygn. akt II SA/Wa 2261/18. Skoro okres służby Skarżącego na rzecz totalitarnego państwa ustalił IPN w oparciu o posiadane materiały źródłowe (Informacja o przebiegu służby Nr [...] z [...] maja 2017r.), rolą Ministra nie jest weryfikowanie prawidłowości tego dokumentu. Potwierdza to wyrok WSA w Warszawie z 11 marca 2020r. sygn. akt II SA/Wa 2062/19. Minister nie jest więc właściwy do dokonywania weryfikacji prawidłowości wystawionego przez IPN zaświadczenia odnośnie okresu służby pełnionej na rzecz państwa totalitarnego. Skoro Skarżący nie zgadza się z informacją o przebiegu służby, wydaną przez IPN, to powinna tę kwestię podnieść nie w ramach postępowania w trybie art. 8a u.z.e.f., ale poinformować o tym IPN i ewentualnie wnosić o zmianę sporządzonej informacji. Dodatkowo od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA o ponownym ustaleniu wysokości świadczenia służy prawo do wniesienia odwołania do właściwego Sądu Okręgowego - Wydziału Ubezpieczeń Społecznych, zatem wszelkie zastrzeżenia odnośnie tej decyzji, z uwagi na jej niezgodności z obowiązującymi przepisami lub stanem faktycznym, Skarżący mógł zgłosić w ww. postępowaniu odwoławczym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 listopada 2013r., sygn. akt III AUa 3509/12). Postępowanie prowadzone na podstawie art. 8a u.z.e.f. jest postępowaniem mającym odmienną podstawę prawną i nie dotyczy ono ustalenia osobie zainteresowanej prawa do określonego świadczenia, a jedynie wyłączenia stosowania przepisów decydujących o jego obniżeniu w danych okolicznościach.
2. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie ww. decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra z [....] listopada 2022r. i zwolnienie od ewentualnych kosztów sądowych.
Zdaniem Skarżącego bezpodstawnie zaliczono jego służbę do służby na rzecz "państwa totalitarnego". Zapytał, jaki akt prawny, będący w dyspozycji MSWiA reguluje tę kwestię oraz wskazał, że żaden, a Minister nie wyjaśnił tej krzywdzącej kwestii w zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazał, że MSWiA nie dysponuje zgodą Skarżącego na zmianę warunków służby. Z tego okresu nie ma zapisów karcie przebiegu służby. Minister dokonał więc rozszerzającej wykładni przepisów e.z.e.f. Zarząd Łączności MSW od 1.01.1984r. zaliczono do służb realizujących działania wywiadowcze i kontrwywiadowcze, ale Wydziały łączności byłych komend wojewódzkich MO nie podlegały pod Zarząd Łączności MSW, tylko pod właściwych miejscowo komendantów, którzy wydawali rozkazy i polecenia, płacili uposażenie, karali, rozdzielali udzielali urlopów i mieli nadzór nad ludźmi. Ponadto żaden wydział łączności nie realizował zadań operacyjnych, wywiadowczych i kontrwywiadowczych, a zatem nie powinien być kojarzony z punktem ustawy "dezubekizacyjnej". Zaliczenie więc od 1.01.1990r. do szykanowanej grupy, jest nieporozumieniem, które trudno zrozumieć. Skarżący wskazał, że możliwe było tylko ewentualnie zaliczenie ok. 1,5 roku służby w sekcji szyfrów WUSW do służby pełnionej w ramach państwa totalitarnego, ale w tym okresie Skarżący nie podejmował pracy operacyjnej i był to okres "krótkotrwały". Minister napisał decyzję bez znajomości realiów głębokiego terenu, a informacje o szkoleniu i pracy operacyjnej są kłamstwem.
3. Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
4. Skarżący w piśmie procesowym z [...] grudnia 2023r. wskazał m.in., że dochodził swoich praw dwuetapowo i Sad Apelacyjny w Warszawie w wyroku z grudnia 2023r. - po 74 miesiącach życia przez Skarżącego w będzie i upokorzeniu - przywrócił Skarżącemu należne świadczenie emerytalne.
5. W związku z zarządzeniem Sędziego sprawozdawcy z 22 stycznia 2024r. (k.36 akt sądowych), Sąd Okręgowy w Warszawie XIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przesłał [...] stycznia 2024r. odpis wyroku tegoż Sądu z 30 sierpnia 2022r. sygn. akt XIII 1U 2054/18 z uzasadnieniem (k. 42-49 akt sądowych). W związku natomiast z zarządzeniem Sędziego sprawozdawcy z [...] lipca 2024r. (k. 61 akt administracyjnych) ustalono w rozmowie telefonicznej z pracownikiem Biura Obsługi Interesantów Sąd Okręgowy w Warszawie, że ww. wyrok z [...] sierpnia 2022r. jest prawomocny od [...] listopada 2023r.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z powodów w niej podnoszonych.
2. Sąd na wstępie zauważa, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2023r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r., poz. 935 ze zm., zwana dalej "P.p.s.a.") Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a)-c) i § 2 P.p.s.a.).
Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia więc zaskarżoną decyzję z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności.
Sąd w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Sąd, na mocy art. 135 P.p.s.a., stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Sąd wyjaśnia ponadto, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, z uwagi na treść art. 119 pkt 2 P.p.s.a., gdyż Skarżący w piśmie z 28 grudnia 2023r., a Minister w piśmie z [...] grudnia 2023r. wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
3. Sąd zauważa, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 8a ust. 1 u.z.e.f., zgodnie z którym przepisem, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a, art. 24a u.z.e.f. w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b tej ustawy (służbę od 22 lipca 1944r. do 31 lipca 1990r. w cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach wymienionych enumeratywnie w tym przepisie), ze względu na:
1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990r. oraz
2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.
Z treści ww. przepisu wynika, że decyzja o wyłączeniu zastosowania ograniczeń przewidzianych w art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f. ma charakter uznaniowy. Wymaga przy tym podkreślenia, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza, że organ administracji publicznej jest uprawniony do dowolnego działania czy rozstrzygania na podstawie przesłanek niemających obiektywnego uzasadnienia. Minister, rozpatrujący sprawę jest bowiem zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy.
Sąd administracyjny natomiast, kontrolując decyzję uznaniową, jest obowiązany zbadać, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 stycznia 2009r. sygn. akt II OSK 1488/08 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), stwierdził, że zakres badania decyzji posiadającej cechy uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z odpowiednim zachowaniem procedury administracyjnej. Natomiast wybór rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądowoadministracyjną. Kontrola zaskarżonej decyzji przez Sąd administracyjny sprowadza się zatem do oceny, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W orzecznictwie Sądów administracyjnych konsekwentnie zwraca się uwagę na znaczenie, jakie ma prawidłowe uzasadnienie decyzji uznaniowej. Wskazuje się, że wymogi, jakim powinna odpowiadać decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego, są dalej idące niż ma to miejsce w odniesieniu do decyzji związanej. Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (por. wyroki NSA z: 17 marca 2010r. sygn. akt II GSK 491/09; 20 lipca 2011r. sygn. akt I OSK 2006/10).
Minister, co wynika z art. 8a ust. 1 u.z.e.f., może skorzystać z uprawnienia przewidzianego w tym przepisie w "szczególnie uzasadnionych przypadkach". Tym samym należy uznać - zgodnie z poglądami ugruntowanymi w judykaturze - że przepis art. 8a ust. 1 u.z.e.f. zawiera w istocie jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem dwóch kryteriów: po pierwsze krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990r. i po drugie rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 1895/19).
Tymczasem, co wymaga podkreślenia, Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyraźnie wskazał, że wobec Skarżącego nie zaszła przesłanka krótkotrwałości (art. 8a ust. 1 pkt 1 u.z.e.f.) i w związku z tym przyjął, że niespełnienie jednej z przesłanek, które powinny być spełnione łącznie, bezcelową czyni analizę potencjalnego spełnienia drugiej z przesłanek. Na tej podstawie Minister przyjął, że brak było podstaw do wydania decyzji zgodnej z wnioskiem Skarżącego (k. 79 akt administracyjnych).
Sąd w związku z tym uznaje dokonaną przez Ministra wykładnię art. 8a ust. 1 u.z.e.f. za błędną i naruszającą w sposób istotny ten przepis, gdyż Minister doszedł do wadliwej konkluzji, jakoby względem Skarżącego niemożliwe było wyłączenia stosowania reguł ogólnych art. 15c, art. 22a oraz art. 24a u.z.e.f. Sąd jeszcze raz wskazuje, że Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z 13 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 1895/19 przyjął, że art. 8a ust. 1 u.z.e.f. w istocie zawiera jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten zaakceptowano w judykaturze w późniejszych orzeczeniach, do tych powołanych przez Ministra w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skład orzekający WSA w Warszawie w rozpoznawanej sprawie podziela ww. pogląd prezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku i uznaje za własny, podnosząc, że pogląd ten powinien być znany Ministrowi, który wydawał zaskarżoną decyzję 4 lata po wyrażeniu stanowiska przez NSA. Sąd za błędną uznaje zatem wykładnię Ministra w zakresie rozumienia przepisu prawa materialnego - art. 8a u.z.e.f. i wskazania, że przesłanki (krótkotrwałości i rzetelności służby, w szczególności z narażeniem życia i zdrowia) muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie jednej przesłanki (w tym wypadku krótkotrwałości służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa) zwalnia organ z badania drugiej przesłanki.
Sąd nie kwestionuje natomiast stanowiska Ministra w zakresie uznania, że służby Skarżącego na rzecz państwa totalitarnego, o której mowa w art. 13b u.z.e.f. - od 1 stycznia 1984r. do 31 lipca 1990r., czyli przez okres 6 lat i 7 miesięcy - nie można uznać za służbę krótkotrwałą. Skoro bowiem znaczna część służby Skarżącego (23,5%) pełniona była na rzecz państwa totalitarnego, bo Skarżący pełnił służbę od 1 marca 1976r. do 20 lutego 2004r. - przez 27 lat, 11 miesięcy i 20 dni, to trudno mówić o "chwilowości", czy "przejściowości", a służba z pewnością nie nosiła znamion "tymczasowości". Sąd podziela stanowisko Ministra wyrażone w zaskarżonej decyzji, że okres służby na rzecz totalitarnego państwa zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym – stosunku długości tego okresu do całego okresu służby, nie może być oceniony jako krótkotrwały. Nie oznaczało to jednak, że organ nie powinien dokonać w sposób zgodny z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", mając na względzie rzetelną i wnikliwą analizę wszelkich okoliczności sprawy pod kątem zastosowania art. 8a u.z.e.f.
Sąd wskazuje, że wprawdzie Minister powołał się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na orzeczenia NSA z: 13 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 1895/19 i z 21 maja 2020r. sygn. akt I OSK 1669/19 oraz wskazał, że kluczowe znaczenie w kontekście badania przez organ zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" ma ustalenie, czy były funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, czy jego służba nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - żadnych konotacji negatywnych – tym niemniej nie ustrzegł się w tym zakresie wadliwości. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło bowiem ocen Ministra odnoszących się do konkretnych zindywidualizowanych działań Skarżącego na rzecz ustroju państwa totalitarnego. Powoływane przez Ministra podwyższanie Skarżącemu uposażenia, czy pełnienie funkcji kierowniczych w jednostkach enumeratywnie wymienionych w art. 13b u.z.e.f. oraz wskazanie na to czym zajmowały się komórki organizacyjne, w których Skarżący pełnił służbę - nie oznacza, że nie została wypełniona wobec Skarżącego przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 8a u.z.e.f. Tym bardziej, że Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zestawił i nie rozważył w sposób wyczerpujący ww. okoliczności z powoływanymi w opiniach służbowych KGP i KWP – dotyczących charakteru służby, postawy Skarżącego oraz jego osiągnięć w służbie po 12 września 1989r., na co wskazywały awanse, podwyższanie dodatku służbowego, przyznawanie wyróżnień i odznaczeń w postaci Brązowego Medalu "Za zasługi dla Pożarnictwa", odznaki "Za zasługi dla Województwa C.", Złotego Krzyża Zasługi, Brązowej Odznaki "Zasłużony Policjant" oraz działalność związkowa i społeczna (na rzecz NSZZ Policjantów i samorządu miejskiego w C.). Tym samym należało przyjąć, że Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w istocie zmarginalizował przebieg służby Skarżącej po 12 września 1989r. Nie było to prawidłowe w kontekście należytego rozważenia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", tym bardziej, że Minister w zaskarżonej decyzji przyjął, że Skarżący rzetelnie wykonywał służbę, wzorowo wywiązując się de facto z powierzonych obowiązków. W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego nie pozwala na przyjęcie zindywidualizowanego zaangażowania Skarżącego w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Ogólne wnioski wywiedzione z faktu świadomej i sumiennej realizacji zadań służbowych świadczą o błędnej interpretacji przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".
4. Minister, ponownie rozpatrując sprawę, powinien dokonać ponownej oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", uwzględniając fakt nadania Skarżącemu Złotego Krzyża Zasługi oraz biorąc pod uwagę charakter wykonywanych przez Skarżącego zadań w okresie pełnienia służby na rzecz państwa totalitarnego. Skoro Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie przypisał Skarżącemu żadnych konkretnych czynów, godzących w wolności obywatelskie, które pozwalałyby – w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego – na jednoznaczną ocenę, że prawa emerytalne nabyte przez Skarżącego - przede wszystkim po ponad 27 latach nienagannej służby zostały nabyte niesłusznie, to skargę należało uznać za zasadną. Minister zastosuje się zatem do wyżej przedstawionych wytycznych Sądu i w sposób należyty oceni przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku".
5. Sąd stwierdza jednocześnie, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zmienił się stan faktyczny sprawy i nie ma już podstaw prawnych do rozpoznania wniosku Skarżącego z [...] sierpnia 2017r. o zastosowanie wobec Niego art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f. Z pisma procesowego Skarżącego z [...] grudnia 2023r. oraz z okoliczności ustalonych przez WSA w Warszawie wynika, że wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie XIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2022r. sygn. akt [...] (k. 42-49 akt sądowych) jest prawomocny od 6 listopada 2023r. w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie (k. 62 akt sądowych).
W tej sytuacji zaistniały podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego. Stosownie bowiem do normy zawartej w art. 145 § 3 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Przepis ten nakłada na Sąd obowiązek umorzenia postępowania administracyjnego, gdy nie ma możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Wobec prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 30 sierpnia 2022r. sygn. akt [...] przywracającego Skarżącemu prawo do emerytury policyjnej i renty inwalidzkiej w wysokości i na zasadach obowiązujących przed 1 października 2017r., bezprzedmiotowe w świetle art. 105 § 1 k.p.a. stało się orzekanie przez Ministra o wyłączeniu stosowania wobec Skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f.
6. Sąd, biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. i art. 145 § 3 P.p.s.a. orzekł, jak sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło