II SA/Wa 25/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), , Protokolant starszy specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz J. K. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z [...] października 2024 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572); zwanej dalej "K.p.a." w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1073, z późn. zm.); zwanej dalej "ustawą o świadczeniu sołtysów", po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2024 r. nr [...] o odmowie J.K. prawa do ww. świadczenia za okres od [...] lipca 2023 r. do [...] września 2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 lipca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 35/24 uchylił decyzję Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] odmawiającą J.K. prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wskazując, że zaświadczenie Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2023 r., dotyczące okresu pełnienia przez stronę funkcji sołtysa jest wewnętrznie sprzeczne. Nie wynika z niego jednoznacznie, przez jaki okres pełniła funkcję sołtysa sołectwa [...]. W ww. zaświadczeniu Wójt wskazuje z jednej strony, że J.K. pełniła funkcję sołtysa przez dwie kadencje (łącznie 8 lat), jednak w tym samym zaświadczeniu podaje datę objęcia funkcji sołtysa od [...] lutego 2003 r. i datę zakończenia pełnienia tej funkcji [...] lutego 2011 r., a zatem pełniła tę funkcję przez 7 lat, 11 miesięcy i 12 dni. Tym samym Sąd zobowiązał organ do dostarczenia nowego zaświadczenia, z którego w sposób niebudzący wątpliwości będzie wynikało w jakim okresie strona pełniła funkcję sołtysa. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 1, w brzmieniu obowiązującym do 15 września 2024 r. ustawy, świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r., poz. 40 i 572) przez okres co najmniej dwóch kadencji, nie mniej niż przez 8 lat; osiągnęła wiek: w przypadku kobiet - 60 lat, w przypadku mężczyzn - 65 lat. Ustawa z dnia 24 lipca 2024r. o zmianie ustawy świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa oraz ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2024r. poz. 1246); zwana dalej "ustawą zmieniającą" wprowadziła zmiany w ustawie z dnia 26 maja 2023r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Przepis art. 2 w ust. 1, który wszedł w życie 16 września 2024 r., otrzymał brzmienie: Świadczenie pieniężne przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki: pełniła funkcję sołtysa przez okres co najmniej 7 lat; osiągnęła wiek: w przypadku kobiet - 60 lat, w przypadku mężczyzn - 65 lat. Powyższe oznacza, że prawo do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa dla osób, które pełniły funkcję sołtysa co najmniej 7 lat, ale mniej niż 8 ustala się od miesiąca, w którym został złożony wniosek o jego przyznanie, nie wcześniej niż od dnia 16 września 2024 r. Z wydanego na nowo zaświadczenia Wójta Gminy [...] z [...] września 2024 r. wynika, że J.K. pełniła funkcję sołtysa dwie kadencje w okresie od [...] lutego 2003 r. do [...] lutego 2011 r., łącznie 7 lat, 11 miesięcy i 12 dni. Nie legitymuje się zatem wymaganym okresem pełnienia funkcji sołtysa i w związku z tym brak jest podstaw do przyznania prawa do żądanego świadczenia za okres od [...] lipca 2023 r. do [...] września 2024 r. Przedmiotowe świadczenie przysługuje natomiast od [...] września 2024 r. i zostało stronie przyznane decyzją z [...] października 2024 r. nr [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.K. zakwestionowała decyzję z [...] października 2024 r. i wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji z [...] października 2024 r., a także zobowiązanie organu do wydania świadczenia za okres od [...] lipca 2023 r. do [...] września 2024 r. w terminie miesiąca od daty doręczenia orzeczenia. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła: 1. art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu sołtysów, w brzmieniu obowiązującym do 15 września 2024 r., poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. jako normy już nieobowiązującej w dacie orzekania w sprawie z mocy art. 3. pkt 1 oraz art. 5 ustawy zmieniającej, 2. art. 2 ust. 1 pkt 1 oraz art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniu sołtysów, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3. pkt 1 ustawy zmieniającej oraz art. 6, art. 7, art.. 7a, art. 77, art. 80 K.p.a. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, 3. pominięcie zastosowania zasad wykładni logiczno-językowej i systemowej oraz funkcjonalnej wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego w warunkach, gdy niezastosowanie tych zasad wykładni (w okolicznościach faktycznych sprawy i wraz z ww. uchybieniami organu) prowadzi do naruszenia zasady praworządności oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa oraz zasady równości (art. 2, art. 7 i art. 32 Konstytucji RP). Skarżąca wskazała, że w niniejszej sprawie organ rozstrzygnął wbrew woli ustawodawcy, odmawiając zastosowania obowiązującej już normy art. 3 pkt. 1 ustawy zmieniającej i tym samym incydentalnie reanimując, wbrew tej ustawie, moc obowiązującą art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu sołtysów w brzmieniu obowiązującym do 15 września 2024 r., stosując go poza tą datą graniczną – decyzjami z [...] października 2024 r. oraz z [...] października 2024 r., a zatem wydanymi już po utracie mocy obowiązującej tego przepisu (w jego uprzednim brzmieniu). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267, z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym obowiązującym w dacie jej wydania. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję z [...] października 2024 r. nr [...] o odmowie J.K. prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa za okres od [...] lipca 2023 r. do [...] września 2024 r. została podjęta po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnego wyroku z dnia 30 lipca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 35/24. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. - dalej jako "P.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Natomiast w myśl art. 171 tej ustawy, wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Związanie organów administracji publicznej oraz sądów oceną prawną oznacza, że w tym zakresie nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w orzeczeniu sądowym i zobowiązane są do podporządkowania się jej w pełnym zakresie (patrz wyroki NSA: z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 403/19, z 19 października 2007 r. sygn. akt II FSK 1128/06). Ocena prawna dotyczyć może w szczególności stanu faktycznego sprawy, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, kwestii zastosowania określonego przepisu do wydania danego rozstrzygnięcia. Związanie sądu w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyr. NSA: z 18 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2003/14, z 4 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 426/08). Kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyroki NSA: z 22 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 805/19, z 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 729/10). Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą w przypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek, czyli ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zaistniała po wydaniu orzeczenia sądowego zmiana istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia. Zmieniające się okoliczności sprawy powodują nieaktualność w części lub w całości oceny sprawy dokonanej na podstawie art. 153 P.p.s.a. i jednocześnie konieczność dokonania jej weryfikacji na podstawie stanu aktualnego (por. wyroki NSA: z 15 kwietnia 2005 r. sygn. akt I OSK 1403/04, z 6 lipca 2011 r. sygn. akt I FSK 1042/10; R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2023). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym wyżej wyrokiem dokonał kontroli negatywnych dla skarżącej decyzji formułując ocenę prawą i wskazania co dalszego postępowania mając za podstawę brzmienie art. 2 ust. 1 ustawy obowiązujące do 15 września 2024 r. Mocą art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa oraz ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2024 r. poz. 1246) art. 2 w ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu sołtysów otrzymał brzmienie: "pełniła funkcję sołtysa przez okres co najmniej 7 lat". Zatem w świetle obowiązującej od 16 września 2024 r. treści art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2a ustawy o świadczeniu sołtysów, przedmiotowe świadczenie pieniężne przysługuje osobie, która spełnia warunek pełnienia funkcji sołtysa przez okres co najmniej 7 lat i osiągnęła wiek w przypadku kobiet - 60 lat. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy zmieniającej, w sprawach o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przyznaje się osobie, która spełnia warunki określone w art. 2 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Z zasady legalizmu wyrażonej w art. 6 K.p.a. oraz art. 7 Konstytucji należy wywieść podgląd, iż organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy prawa obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia, o ile przepisy intertemporalne nie stanowią inaczej (por. np. wyrok NSA z 1 grudnia 2001 r. sygn. akt I SA 1333/00, wyrok WSA w Gdańsku z 28 września 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 505/11, wyrok TK z 16 października 2012 r. sygn. akt K 4/10 /publik. OTK-ZU 2012, Nr 9, poz. 106/, wyrok NSA z 17 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1196/17, wyrok NSA z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 2887/19, wyrok NSA z 20 sierpnia 2020 r. sygn. akt II OSK 2115/19). Przy braku przepisów międzyczasowych nowe prawo powinno regulować sytuację prawną strony na przyszłość. W analizowanym przypadku jednak ustawodawca określił regułę międzyczasową ustalając, iż nowe prawo będzie miało zastosowanie do stanów z przeszłości, o ile postępowanie to nie zostało zakończone do dnia wejścia w życie nowego prawa. Prezes KRUS wydając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia za okres od [...] lipca 2023 r. do [...] września 2024 r. zastosował regułę obowiązywania przepisów prawa od dnia ich wejścia wżycie i przyznał stronie sporne świadczenie odrębną decyzją począwszy od 16 września 2024 r. Natomiast, choć dostrzegł w rozstrzyganej sprawie zmianę stanu prawnego od 16 września 2024 r., całkowicie pominął brzmienie art. 3 pkt 1 ustawy zmieniającej. Skoro wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pieniężnego nie został rozpatrzony i zakończony ostateczną decyzją do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, bowiem ta została wyeliminowana z obrotu prawnego prawomocnym wyrokiem Sądu, to obowiązkiem organu było rozpatrzenie żądania strony w całości (bez podziału na okresy rozgraniczone datę 16 września 2024 r.) w oparciu o przesłanki określone w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu sołtysów, w brzmieniu nadanym mocą art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa oraz ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja Prezesa KRUS, jak i decyzja ją poprzedzająca, zostały wydane z naruszeniem powyżej powołanych przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na końcowy wynik sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę z wniosku skarżącej o przyznanie spornego świadczenia za okres od [...] lipca 2023 do [...] września 2024 r. organ obowiązany będzie uwzględnić powyżej zaprezentowane stanowisko Sądu i za podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia przyjąć aktualne brzmienie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu sołtysów. Z tych też powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).