II SA/Wa 2517/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Protokolant referent stażysta Aneta Kardas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2020 r. sprawy ze skargi małoletnich B.J. i S. J. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego D. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej organ) decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Pana D.J. (dalej skarżący) od decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes ZUS) z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ ustalił, że skarżący działając w imieniu małoletnich dzieci – B. i S. J., pismem z dnia [...] września 2018 r. wnosił o przyznanie im po zmarłej matce renty rodzinnej na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm. dalej ustawa emerytalna). Prezes ZUS decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, gdy łącznie zostały spełnione przez wnioskodawcę następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. W ocenie Prezesa ZUS wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Wskazał, że z dokumentacji rentowej wynika, że średni dochód rodziny wynosi 6889,02 zł brutto. Wobec tego uznał, że średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 1722,26 brutto i jest wyższy od kwoty najniższej emerytury, która od dnia [...].03.2019 r. wynosi 1100,00 zł brutto. Podniósł, że dochód przypadający na osobę w rodzinie może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych jednakże trudno uznać, iż małoletnie dzieci wnioskodawcy pozostają bez niezbędnych środków utrzymania. W związku z powyższym Prezes ZUS odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżący w terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję Prezes ZUS z dnia [...] czerwca 2019 r. i w pełni podzielił prezentowane tam stanowisko. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zarzucając naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej i rentach z FUS poprzez nieprzyznanie renty rodzinnej w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki do jej przyznania wskutek szczególnych okoliczności, naruszenie przepisu postępowania - art. 7 k.p.a. poprzez niewątpliwy brak wszechstronnego rozważenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie, naruszenie przepisu postępowania - art. 15 k.p.a. poprzez brak przeanalizowania stanu faktycznego przez organ II instancji. W jego ocenie spełnia wszelkie kryteria ustawowe umożliwiające przyznanie świadczenia. Podniósł, że jest jedynym żywicielem rodziny, który stara się ze wszystkich możliwych sił zapewnić prawidłowy byt rodzinie, tak by spełniać choćby minimum podstawowych potrzeb. Wskazał, że sytuacja życiowa bardzo często zmuszała go do podejmowania prac dorywczych, tymczasowych bądź sezonowych, bowiem zapewnienie bytu rodzinie stawia on na pierwszym planie. Podniósł, że sytuacja rodzinna jest bardzo trudna, bowiem najpierw dzieci straciły matkę, by następnie stracić swój cały dobytek w pożarze, który miał miejsce [...] lutego 2018 r. W tym czasie cała rodzina poniosła niepowetowane szkody materialne. Dobytek materialny uległ całkowitemu zniszczeniu. Fakt, iż w chwili obecnej minimalnie lepiej wiedze się ojcu małoletnich nie oznacza, iż ta stopa życiowa w jakikolwiek sposób uległa podwyższeniu, bądź przekracza podstawowe minima. Małoletnie dzieci oraz skarżący przez długi okres czasu zamieszkiwały kątem u znajomych i rodziny. Kwestie zarobkowe nie stanowią pełnego i prawidłowego wymiernika dla oceny sytuacji życiowej każdej z osób. W związku z powyższym wnosił o zmianę przedmiotowej decyzji i poprzez przyznanie świadczenia, nieprzeprowadzanie rozprawy, orzeczenie o kosztach sądowych według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja organu dnia [...] września 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezes ZUS z dnia [...] czerwca 2019 r. o odmowie przyznania świadczenia Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie wszystkich przesłanek, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu umożliwiałyby przyznanie świadczenia. Po stronie skarżącego nie zachodzi bowiem przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Z akt sprawy wynika, że dochód czteroosobowej rodziny stanowi wynagrodzenie skarżącego z tytułu zatrudnienia w wysokości 4300 zł brutto (średnie wynagrodzenie z 3 ostatnich miesięcy) oraz wynagrodzenie jego córki K.J. w kwocie 3102 zł brutto. Dochód przypadający na jednego członka rodziny w kwocie 1850,50 zł brutto nie pozwala stwierdzić, że małoletnie dzieci pozostają bez niezbędnych środków utrzymania. Podkreślenia wymaga, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2019 r. wynosi 1100,00 zł brutto (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.11.2012 r., sygnatura I OSK 2248/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8.06.2017 r., sygnatura II SA/Wa 1851/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie tej przesłanki zalecał dokonanie porównania sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach, jako minimalne, a ponadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2006 r. sygn. I OSK 112/06 - publ. LEX nr 321169; z dnia 7 sierpnia 2000 r. sygn. II SA 815/00 - publ. LEX nr 55028). W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, iż skarżący w dacie orzekania dysponował niezbędnymi środkami utrzymania. Powyżej zaprezentowany pogląd posiada silne umocowanie w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sądy administracyjne nie traktują minimalnej emerytury jako bezwzględnego wskaźnika, od którego zależy przyznanie bądź odmowa przyznania świadczenia w drodze wyjątku (przykładowo wyrok z dnia 30 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 137/08; wyrok z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1721/09). Ma to na celu umożliwienie organom stosującym prawo indywidualizację decyzji w każdym rozpatrywanym przypadku. Przyjmuje się również, iż wyznacznikiem takim może być także renta socjalna przyznawana na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. Nr 135, poz. 1268 z późn. zm.). Przedmiotowa renta również uznawana jest za świadczenie umożliwiające zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby, choć stanowi 84% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy - patrz wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12). Ustalając niezbędne minimum dochodowe bierze się pod uwagę zwiększone wydatki osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji, która z tego tytułu otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Podkreśla się także, iż "... oceniając czy w danej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń nie można też abstrahować od tego, że świadczenie określone w tym przepisie organ może przyznać tylko "w drodze wyjątku", a więc w sytuacjach zupełnie szczególnych. Chodzi przede wszystkim o przypadki, gdy dana osoba znajduje się w sytuacji faktycznej i prawnej, która uniemożliwia jej zdobycie ani ubieganie się o podstawowe środki utrzymania" - patrz wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 150/10. Skoro w sytuacji skarżącego przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest to okoliczność eliminująca skarżącego z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku, a tym samym przesądzająca treść rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, iż skarżący nie przedstawił dowodów pozwalających Sądowi podważyć ustalenia organu. Zatem nie można zarzucić organowi, iż nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności dla prawidłowego załatwienia sprawy. Twierdzenia skarżącego zawarte w skardze nie wpływają na ocenę poprawności wydanej w sprawie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.