II SA/Wa 35/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lipca 2024 r. sprawy ze skargi Z. F. na postanowienie Komendanta Służby Ochrony Państwa z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania błędu rachunkowego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Komendanta Służby Ochrony Państwa z dnia [...]września 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Komendanta Służby Ochrony Państwa na rzecz skarżącego Z. F. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Komendant Służby Ochrony Państwa (dalej: "Komendant SOP, "organ") postanowieniem z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 oraz art. 5 § 2 pkt 4 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. F. (dalej: "strona", "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie nr [...] z dnia [...] września 2023 r. o sprostowaniu na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. w związku z art. 76 ust. 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 66, z późn. zm.), z urzędu błędu rachunkowego w sentencji i uzasadnieniu rozkazu personalnego nr [...] Komendanta SOP z dnia [...] września 2023 r. w ten sposób, że w sentencji w miejscu "Jednocześnie ustalam:" i uzasadnieniu w akapicie trzecim od góry zamiast "48 %" wpisać "26 %". Jak wynika z akt sprawy Komendant SOP na podstawie wniosku z dnia 6 września 2023 r. [...] SOP Z. F. o wyznaczenie na niższe stanowisko - Kierownika Sekcji [...] w Zarządzie [...] SOP, z zachowaniem co najmniej dotychczasowego uposażenia na obecnym stanowisku służbowym Naczelnika Wydziału [...] Zarządu [...] SOP, w dniu [...] września 2023 r. wydał rozkaz personalny nr [...], w którym z dniem [...] sierpnia 2023 r. zwolnił stronę z dotychczas zajmowanego stanowiska służbowego - Naczelnika Wydziału [...] Zarządu [...] SOP, jednocześnie mianował z dniem [.. września 2023 r. na nowe stanowisko służbowe - Kierownika Sekcji [...] Zarządu [...] SOP. W przedmiotowym rozkazie Komendant SOP ustalił stronie w wyniku błędu rachunkowego, nową wyższą wysokość dodatku specjalnego równą 48% należnego uposażenia zasadniczego oraz pozostawił przyznany wcześniej stronie dodatek kierowniczy w wysokości 20% należnego uposażenia zasadniczego. Podstawę materialno-prawną ww. rozkazu stanowiły przepisy: art. 162 ust 1 i 2 pkt 1 oraz ust. 3-4, ust. 6 i ust. 8-9 oraz ust. 12 oraz art. 166 ust. 1 ustawy o SOP, które regulują zasady ustalania uposażenia funkcjonariuszy SOP. Wydanie rozkazu personalnego nr [...] poprzedzone zostało rozmową kadrową przeprowadzoną przez p.o. Dyrektora Zarządu [...] SOP ze stroną w dniu [...] września 2023 r., dotyczącą przyjęcia niższego stanowiska etatowego w związku ze zmianą regulaminu organizacyjnego SOP oraz zmianą jej stanowiska etatowego. Na spotkaniu tym Dyrektor, mając na uwadze potrzebę zapewnienia ciągłości realizowania zadań służbowych, zaproponował stronie stanowisko Kierownika Sekcji [...] w Zarządzie [...] SOP i jednocześnie przedstawił zakres zadań i warunki pełnienia służby. Strona podczas przeprowadzonej rozmowy wyraziła zgodę na obniżenie stanowiska etatowego z Naczelnika Wydziału na Kierownika Sekcji oraz wyraziła jednocześnie zgodę na zaproponowaną podwyżkę w wysokości nieprzekraczającej 300 zł brutto. Następnie strona w wyniku podjętej decyzji sporządziła ww. wniosek z dnia [...] września 2023 r. o wyznaczeniu jej na niższe stanowisko służbowe. W tym stanie rzeczy, na podstawie powyższych ustaleń, p.o. Dyrektor Zarządu [...] SOP zlecił komórce organizacyjnej SOP właściwej w sprawach kadrowych w uzgodnieniu z komórką organizacyjną SOP właściwą w sprawach finansowych, przygotowanie projektu rozkazu personalnego dla strony, w tym m.in. określenie nowej wysokości dodatku specjalnego, zgodnie z jej oczekiwaniami i ustaleniami. Organ zwrócił uwagę, iż strona przed wspomnianą reorganizacją, pełniła służbę na ww. stanowisku - Naczelnika Wydziału [...] Zarządu [...] SOP – na podstawie rozkazu personalnego Komendanta SOP z dnia [...] marca 2023 r. nr [...], w którym ustalono jej wysokość dodatku specjalnego równą 22% należnego uposażenia, ustalono dodatek kierowniczy w wysokości 20% należnego uposażenia zasadniczego. W toku działań komórki kadrowej, związanych z przygotowaniem projektu rozkazu dla strony doszło - jak się później okazało - do błędnego wyliczenia wysokości jednego ze składników uposażenia, a mianowicie dodatku specjalnego. Błąd ten polegał na niewłaściwym zsumowaniu: łącznego miesięcznego przychodu uposażenia Kierownika Sekcji z zachowaniem stawki uposażenia zasadniczego Naczelnika Wydziału. Przeliczając uposażenie całkowite, błędnie zsumowano pozycji do wyliczenia dodatku specjalnego. W omawianym przypadku do podstawy stanowiącej wyliczenie dodatku specjalnego (P) powinno zostać zsumowane m.in. uposażenie zasadnicze wg. stanowiska służbowego Kierownika Sekcji (a) oraz różnica uposażenia zasadniczego wg. stanowiska służbowego Naczelnika Wydziału (b) i uposażenia zasadniczego wg. stanowiska służbowego Kierownik Sekcji (a) tj. P = a + (b-a). Następnie od uzyskanej w wyniku działania sumy stanowiącej podstawę (P), należało wyliczyć procent dodatku specjalnego (d), tak aby nowe uposażenie zgodnie z ustaleniami, z jednej strony nie było niższe od dotychczasowego, a z drugiej strony, aby podwyżka nie przekraczała 300 zł. brutto. W powyższym działaniu błąd rachunkowy polegał na niedodaniu wyżej wskazanej różnicy (b-a) i wyliczeniu błędnej podstawy uposażenia zasadniczego (P). Przedmiotowy błąd spowodował, że dodatek specjalny został wyliczony w wysokości 48% (podwyżką w kwocie 2750,76 zł brutto), a powinien wynosić zgodnie z ustaleniami 26% (podwyżka w kwocie w 288,75 zł brutto) uposażenia zasadniczego. Rozkaz personalny nr [...], zawierający ww. błąd rachunkowy dotyczący ustalenia wysokości dodatku specjalnego, po podpisaniu przez Komendanta SOP, w dniu 7 września 2023 r. został doręczony stronie. Następnie, niezwłocznie po ujawnieniu rzeczonego błędu rachunkowego, w dniu [...] września 2023 r., działając na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. w związku z art. 76 ust. 3 ustawy o SOP, Komendant SOP wydał w dniu [...] września 2023 r. postanowienie nr [...], w którym postanowił sprostować z urzędu błąd rachunkowy zawarty w sentencji i uzasadnieniu ww. rozkazu, w ten sposób, że w sentencji w miejscu "Jednocześnie ustalam:" i uzasadnieniu w akapicie trzecim od góry zamiast "48%" wpisać "26%" Organ uzasadniając rozstrzygnięcie stwierdził, że niewątpliwie rzeczywistą wolą organu była w pełni realizacja wniosku - żądania skarżącego z dnia [...] września 2023 r. - poprzez wyznaczenie go na niższe stanowisko służbowe. Oczywistym jest także fakt, iż wedle uzgodnień poczynionych z wolą skarżącego, zamiarem organu było ustalenie i przyznanie na nowym stanowisku służbowym dodatku specjalnego w wysokości nie niższej niż poprzednio przyznanej tj. 22% należnego uposażenia zasadniczego. Tak więc intencją organu, zgodnie z rozstrzygnięciami zawartymi w aktach sprawy było uwzględnienie podwyżki w wysokości nieprzekraczającej 300,- zł brutto, czyli ustalenie dodatku specjalnego w wysokości równej 26% należnego uposażenia zasadniczego na nowym stanowisku służbowym, co spowodowałoby podwyżkę uposażenia w kwocie 288,75 zł brutto, a nie jak błędnie ustalono w wysokości równej 48%, co spowodowało nieuzasadnioną podwyżkę uposażenia w kwocie 2750,76 zł brutto. Ustalenie stronie na nowym stanowisku służbowym wyższej, a jak wykazano błędnej wysokości dodatku specjalnego równej 48% uposażenia zasadniczego, nie znajduje po pierwsze żadnego uzasadnienia faktycznego (obniżenie stanowiska służbowego), a po drugie, nie znajduje odzwierciedlenia w aktach postępowania. Zdaniem organu, na oczywistość przedmiotowego błędu rachunkowego wskazuje bezsporny fakt, że strona została przeniesiona na niższe stanowisko służbowe, które wiąże się z mniejszym zakresem i złożonością zadań oraz mniejszą odpowiedzialnością. Zatem irracjonalne byłoby podwyższenie stronie wysokości dodatku specjalnego w tak nieproporcjonalnej błędnej wysokości 48%. Zaznaczył, że czymś niezrozumiałym i niezasadnym byłoby takie premiowanie strony przy przeniesieniu na niższe stanowisko służbowe. Dodatkowo zwrócił uwagę, iż każdorazowo przy ustalaniu wysokości dodatku specjalnego oprócz interesu strony, Komendant SOP jest zobowiązany uwzględnić interes społeczny przejawiający się w prowadzeniu polityki kadrowej tak, aby zapewniała ona sprawne i efektywne wykonywanie zadań przez SOP oraz uwzględniała jednocześnie możliwości finansowe (budżetowe) tej formacji. Zatem te wszystkie fakty i okoliczności jednoznacznie wskazują na błąd rachunkowy zaistniały w przedmiotowej sprawie. W tym stanie rzeczy, poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia, przywrócono wolę organu, co można stwierdzić porównując treść rozstrzygnięcia z zawartymi w aktach sprawy dokumentami. Pismem z dnia 5 grudnia 2023 r. skarżący skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Komendanta SOP z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie z dnia [...] września 2023 r. nr [...]. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miało istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego, tj.: 1. art. 113 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie z uwagi na błędne uznanie, że w sprawie doszło do błędu pisarskiego i rachunkowego lub innej oczywistej omyłki, a Komendant SOP postanowieniem tym dokonał merytorycznej zmiany rozkazu; 2. art. 113 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, iż określenie w petitum i w uzasadnieniu rozkazu personalnego wysokości dodatku specjalnego jako 48% należnego uposażenia zasadniczego przy jednoczesnym braku zamieszczenia w rozkazie personalnym wyjaśnienia wyliczenia wysokości dodatku może zostać uznane za podlegającą sprostowaniu omyłkę pisarską i rachunkową, podczas gdy określenie wysokości dodatku specjalnego realnie wpływa na prawa skarżącego i posiada cechy merytoryczności, zatem nie podlega sprostowaniu; 3. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i zasady pogłębiania zaufania, oraz nieprzeprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie oraz nie stanie na straży praworządności, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony; 4. art. 162 ust. 3 pkt 1-3 ustawy o SOP poprzez nieuwzględnienie podczas ustalania wysokości dodatku specjalnego rzeczywistego stopnia trudności, złożoności i sposobu realizacji zadań wykonywanych przez skarżącego, efektów jego pracy, oraz opinii służbowej poprzedzającej ustalenie wysokości dodatku specjalnego i w wyniku tego uznanie, że zasługuje na obniżenie wysokości dodatku specjalnego w stosunku do wskazanego w rozkazie personalnym. Wnoszący skargę, wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonego postanowienia, jak i postanowienia utrzymanego nim w mocy, a także zasądzenie kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu przyjmującym zaistnienie błędu rachunkowego w wydanym rozkazie personalnym, który jego zdaniem nie zawierał w sobie żadnych oczywistych błędów, przede wszystkim ze względu na jego precyzyjność i merytorykę. Przedmiotowy rozkaz personalny jest w swojej treści spójny i pod każdym względem poprawny merytorycznie. Dostatecznie określa wolę organu, jak i jego prawa i obowiązki. Zdaniem skarżącego zmiana wysokości dodatku specjalnego z 48% na 26% jest zmianą bardzo istotną, która realnie wpływa na jego prawo do uzyskania określonej wysokości dodatku specjalnego, którego granice są określone w art. 162 ust. 3 ustawy o SOP. Ze zgromadzonego materiału dowodowego jasno wynika, że wolą Komendanta SOP było uwzględnienie wysokości dodatku specjalnego skarżącego w wysokości 48% uposażenia zasadniczego, powyższe potwierdza bardzo precyzyjnie sporządzony rozkaz personalny. Z niewiadomych skarżącemu przyczyn organ postanowił zmienić wysokość dodatku specjalnego, powołując się na sprostowanie oczywistej omyłki, tym samym zmieniając wysokość dodatku specjalnego skarżącego z 48% do 26% uposażenia zasadniczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, tj. na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na podstawie tego przepisu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, bez wyznaczania rozprawy. Dokonana według wyżej określonych kryteriów kontrola zaskarżonego postanowienia wykazała, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Przypomnieć należy, że zgodnie art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Instytucja ta służy przywróceniu rzeczywistej woli organu, ilekroć zachodzi pewna niezgodność między rzeczywistą wolą tego organu, a jej wyrażeniem na piśmie. Sprostowaniu podlegają wyłącznie niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe oraz oczywiste pomyłki. Oczywistość tego rodzaju błędu można stwierdzić, porównując treść decyzji z zawartymi w aktach sprawy dokumentami. Błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, np. dodawania lub odejmowania, a powstaje w wyniku niewłaściwego przeprowadzenia działań arytmetycznych. Sprostowanie takie nie może zmierzać do zmiany merytorycznej rozstrzygnięcia, ponieważ określona w art. 113 § 1 k.p.a. instytucja sprostowania służy wyłącznie do usuwania nieistotnych wadliwości decyzji, polegających na prostowaniu błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych pomyłek. Redakcja tego przepisu wskazuje wyraźnie, że wymienione w nim wady orzeczenia charakteryzować się muszą cechą oczywistości. Cecha ta stanowi granice przedmiotowej dopuszczalności sprostowania, wyrażającej się tym, że sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji. Tak, więc jest poza sporem, że nie mogą podlegać sprostowaniu w trybie art. 113 k.p.a. błędy i omyłki istotne, czyli takie, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka i wymagają przeprowadzenia dodatkowych badań i ustaleń (wyrok NSA dnia 4 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OSK 581/06). Zastosowanie powołanego art. 113 § 1 k.p.a. nie dotyczy więc sytuacji, w której poprawienie błędu rachunkowego faktycznie powoduje zmianę sytuacji prawnej strony. W takiej sytuacji zmiana może nastąpić jedynie w trybach nadzwyczajnych. Stwierdzić trzeba, że Komendant SOP w zaskarżonym rozstrzygnięciu, powołując się na sprostowanie oczywistej omyłki, zmienił skarżącemu wysokość dodatku specjalnego z 48% do 26%, tym samym zmieniając w istotny sposób wysokość uposażenia zasadniczego. Zmiana ta w istotny sposób wpłynęła na sytuację prawną funkcjonariusza, co będzie miało wpływ na wysokość szeregu świadczeń związanych ze służbą. Tymczasem ustalone w rozkazie personalnym składniki uposażenia mogą być przez przełożonego weryfikowane tylko w drodze nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych (wyroki NSA: z dnia 29 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 812/08, z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 273/10, z dnia 1 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1506/10, z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 2322/12). Uznać zatem należy, że organ w przedmiotowej sprawie nie poprawił prostego błędu rachunkowego, ale doprowadził do istotnej zmiany rozkazu personalnego Komendanta SOP z dnia [...] września 2023 r. nr[...], co wykracza poza zakres zmian określony w art. 113 § 1 k.p.a. Według ugruntowanego już orzecznictwa i poglądów doktryny, nie podlegają sprostowaniu w omawianym trybie błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia obowiązującego prawa, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. Również zgodnie z wypracowanym już stanowiskiem, błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, a błąd pisarski – to widoczne – wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia albo widoczne niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów. Na równi z błędami pisarskimi i rachunkowymi potraktowano inne oczywiste omyłki, zaś oczywistość owa oznacza, że jest ona łatwa do stwierdzenia, np. przez porównanie treści prostowanego aktu prawnego w kontekście całościowym, bądź też z innymi dokumentami zawartymi w aktach administracyjnych sprawy. Zatem sprostowana zaskarżonym postanowieniem wysokość dodatku specjalnego nie ma charakteru omyłki istotnej, co oznacza, że organ w zakresie objętym sprostowaniem w rzeczywistości rozstrzygnął co do istoty i wydał nowe rozstrzygnięcie, odmienne w omawianym zakresie od rozstrzygnięcia zawartego w rozkazie personalnym z dnia[...] września 2023 r. nr [...], do czego nie miał podstaw w art. 113 k.p.a. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł a jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pkt. 2 sentencji wyroku w oparciu o art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd orzekł o zwrocie kosztów postępowania.