II SAB/Wa 610/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Grochowska – Jung po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku dotyczącego podania tożsamości tajnego współpracownika [...] postanawia: odmówić przyznania M. M. prawa pomocy. Skarżący, po odrzuceniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jego skargi w niniejszej sprawie, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z nadesłanego urzędowego formularza wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci (ur. w 1998 r. – córka, w 2007 r. – syn). Wnioskodawca podniósł, że od ponad pięciu lat pozostaje bez pracy, a źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony z tytułu umowy o dzieło i umowy zlecenia oraz czynsz z najmu mieszkania – łącznie 3.000 zł. Ujawnił, że posiada dwa mieszkania w W.: jedno o łącznej powierzchni 105 m2 i drugie – 39 m2 oraz działkę budowlaną w W. w Dzielnicy B. o wielkości 384 m2, natomiast nie posiada oszczędności. Wskazał, że dochód z najmu mieszkania przeznaczany jest na spłatę kredytu za większe mieszkanie. Wskazał, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytu mieszkaniowego, nominowanego w euro – obecnie pozostało mu do spłaty ok 42 tys. euro. Oświadczył, że żona jest współwłaścicielem i Prezesem N. Sp. z o.o. i z tego tytułu prowadzona jest egzekucja kwoty 240 tysięcy zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że stan majątkowy oraz możliwości płatnicze skarżącego i jego rodziny ustalono w oparciu o dokumenty źródłowe nadesłane przez skarżącego w urzędowym formularzu PPF, jak również na podstawie dokumentów nadesłanych do innych jego spraw zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, zarejestrowanych pod sygn. II KO/Wa 68/15. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia jego kosztów, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić – w sposób bardzo rzetelny – okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Skoro zatem obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 powołanej ustawy, obciąża wnioskodawcę, winien on złożyć pełne, jasne, a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu stanu majątkowego jest uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych w trybie art. 255 cytowanej ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08 – Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł NSA np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552504, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 sygn. akt I OZ 184/12 – 1136769 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 182/12 – Lex 1136768). Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz kserokopii dokumentów, znajdujących się przy II KO/Wa 68/15, Sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Jakkolwiek zadeklarowany przez stronę w formularzu dochód miesięczny w gospodarstwie domowym, wynoszący 3.000 zł, nie jest znaczny, to jednak skarżący jest posiadaczem trzech nieruchomości: dwóch mieszkań oraz działki budowlanej. Z tytułu najmu jednego z nich (mniejszego) uzyskuje dochód, który w całości wydatkowany jest na spłatę zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz opłatę czynszu. W ocenie Sądu, ujawniona przez skarżącego okoliczność, dotycząca spłaty kredytu, nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Z tego względu należy uznać, że skoro skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, iż przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być uzasadnione sytuacją majątkową strony żyjącej w ubóstwie. Nadto podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zatem w analizowanej sytuacji w ramach planowania wydatków, prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05, publ. dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów, nie wynika również, aby skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Sąd zauważa, że skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05, publ. jw.). Okoliczność, że skarżący jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna i – jak podnosi – nie otrzymał jeszcze żadnej propozycji pracy – nie oznacza aktywnego jej poszukiwania. Dodatkowo trzeba wskazać, że kwestia oceny sytuacji majątkowej skarżącego w sprawie, w której złożył on wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w podobnych okolicznościach faktycznych oddalił zażalenie skarżącego na odmowne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 331/15 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Z tego względu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 254 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.