III SA/Wa 1129/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.R. i Z.R. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1129/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.R. i Z.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2015 r. postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - A.R. i Z.R. (dalej zwani "Skarżącymi"), wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2015 r. W treści skargi zawarli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na złą sytuację finansową ich rodziny. W nadesłanym, w odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, formularzu PPF wskazali, że w związku z pogarszającą się sytuacją finansową nie są w stanie pokryć kosztów postępowania. Podnieśli, że oboje prowadzą działalność gospodarczą jednak wynik finansowy jest ujemny. Skarżący ponadto wskazali, że posiadają nieruchomość obciążoną kredytem hipotecznym, którą bezskutecznie próbują sprzedać. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z dwiema uczącymi się córkami (ur. w 1995 r. i 1999 r.). Skarżący są właścicielami domu o powierzchni 250 m² o szacunkowej wartości 2.500.000 zł oraz samochodu marki [...] z 2004 r. Ponadto Skarżący posiadają oszczędności w kwocie 544 zł. Zaznaczyli, że nie posiadają żadnych dochodów. Do swoich miesięcznych wydatków zaliczyli spłatę kredytu - 245 CHF, opłatę za energię elektryczną – około 500 zł, szambo – 250 zł, leki – 150 zł. Skarżący do wniosku załączyli zeznania podatkowe PIT-36 i PIT-37, z których wynika, że w 2016 r. Skarżąca uzyskała przychód w kwocie 7.454,25 zł i poniosła stratę 27.114,95 zł, a Skarżący uzyskał dochód w kwocie 6.237,60 zł (w 2015 r. 18.722,62 zł). Skarżący przedstawili także harmonogram spłat kredytu oraz rachunki za energię elektryczną, upomnienie za nieuregulowany podatek od nieruchomości, przedsądowe wezwanie do zapłaty zaległości płatniczych za telefon komórkowy na kwotę 37,34 zł. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 2 października 2017 r. odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozstrzygnięciu nie negując trudnej sytuacji materialnej Skarżących uznał, że nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. W sprzeciwie z 26 października 2017 r., Skarżący podtrzymali, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Załączyli wyciągi z rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z kolei art. 245 § 1 P.p.s.a., stanowi, że stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Tym samym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Ponadto przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 P.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. W rozpatrywanej sprawie Skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązani byli do wykazania, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W omawianej sprawie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej Skarżących, w sytuacji, gdy nie udowodnili w sposób przekonywujący, że zachodzą wobec nich przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodzić się należy ze starszym referendarzem sądowym, że na podstawie przedłożonych przez Skarżących dokumentów i informacji obrazujących ich sytuację majątkową, niemożliwa była ocena faktycznej kondycji finansowej Skarżących w sytuacji, gdy nie uzyskując żadnych dochodów, ponoszą comiesięczne wydatki oraz są w stanie poczynić oszczędności. Tym samym za wątpliwe należy uznać informacje udzielone na temat uzyskiwanych dochodów czy też posiadanych oszczędności skoro Skarżący mają na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci, ponoszą comiesięczne wydatki, nieobejmujące kosztów wyżywienia, odzieży czy też środków czystości, w kwocie 900 zł oraz koszty kredytu 245 CHF. Powyższe poddaje w wątpliwość stwierdzenie o nieuzyskiwaniu przez Skarżących jakiegokolwiek dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżący nie wykazali w sposób należyty, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wprawdzie zawarli we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących ich sytuacji majątkowej, jednakże ich analiza nie pozwala uznać, że Skarżący spełnili przesłanki do przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienie NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy Skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06). W jednym z orzeczeń WSA w Warszawie stwierdził nawet, że skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jej niekorzyść (postanowienie z dnia 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05). Jedynym kosztem na obecnym etapie postępowania jakim obciążeni są Skarżący są koszty wpisów od skarg w sprawie niniejszej oraz w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1124/17, III SA/Wa 1125/17, III SA/Wa 1126/17, III SA/Wa 1127/17 i III SA/Wa 1128/17 w wysokości łącznie 600 zł. Oceniając wniosek z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości, których jak wskazano powyższej Skarżący nie wyjaśnili, także na obecnym etapie postępowania. Jak już wskazano na wstępie, to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. W związku z powyższym Skarżący nie dowiedli, iż nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania własnego i rodziny. Stwierdzić należy, że uzyskują comiesięczne dochody lub dysponują oszczędnościami, które umożliwiają im ponoszenie niezbędnych wydatków na utrzymanie rodziny, domu czy też samochodu. Konkludując, należy przyjąć, że starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że niewyjaśnienie powyżej omówionych kwestii uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżących. W takiej sytuacji także Sąd pozbawiony został możliwości prowadzenia dochodzenia rzeczywistej sytuacji w jakiej obecnie znajdują się Skarżący, na których w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie zaś z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazane bowiem zostały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.