III SA/Wa 1206/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do sierpnia 2015r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - W odpowiedzi na wezwanie od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 43.399 zł, Skarżąca L. Sp. z o.o. w likwidacji wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądów. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. Brak środków jest następstwem całkowitego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i dokonaniem wpisu we właściwym rejestrze o podjęciu uchwały w sprawie rozwiązania spółki i rozpoczęcia likwidacji. Ponadto 31 stycznia 2017r. względem środków pieniężnych Spółki naczelnik urzędu skarbowego dokonał zajęć egzekucyjnych. Jednocześnie Skarżąca wskazała, że od 2016r. nie posiada majątku trwałego oraz dokonała zamknięcia posiadanych rachunków bankowych. Posiada zobowiązania, których nie jest w stanie uregulować. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, środki trwałe 0 zł, strata za ostatni rok obrotowy wyniosła – 456.377,55 zł. W toku postępowania spółka nadesłała m.in.: deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe za 2015 i 2016 r. bilans i rachunek zysków i strat za 2016 r. oraz protokół z Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z 19 lutego 2016r. wraz z postanowieniem o dokonaniu wpisu z [...] marca 2016r. przesłała także wniosek o rezygnację z umowy bankowej. Dodatkowo, spółka wyjaśniła, że nie miała możliwości w stosownym czasie zabezpieczenia środków pieniężnych na pokrycie ewentualnych kosztów postępowania sądowego. Spółka wskazała, że jeszcze w 2016r. dążyła do uregulowania części wymagalnych należności i innych zobowiązań finansowych te jednak znacznie przekraczały kwotę aktywów Spółki, która już w 2015r. wykazywała stratę. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego, Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak podjęcie uchwały o likwidacji spółki oraz nieprowadzenie aktywnej działalności, zajęcie rachunków bankowych i dokonanie zajęć egzekucyjnych przez urząd skarbowy. Zauważyć jednak należy, że Skarżąca posiada kapitał zakładowy w kwocie [...] zł. jak wynika z przedstawionego rachunku zysków i strat oraz bilansu, w 2016r. aktywa Spółki wynosiły 1.450.326,08 zł., a przychody ze sprzedaży Skarżąca uzyskała w kwocie 716.308 zł. Posiadała też środki finansowe w kasie lub na rachunkach bankowych w kwocie 1.876,79 zł. Ponadto Skarżąca, mimo że była do tego zobowiązana nie przedstawiła bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2015r.; twierdząc, że tych dokumentów nie posiada. Wskazać też należy, że jak wynika z zeznania podatkowego CIT-8 jeszcze w 2015r. przychody Spółki wynosiły 13.546.215,82 zł. W istocie, jak wynika z oświadczeń w 2017 r. spółka nie osiągnęła przychodów i nie posiada rachunków bankowych. Niemniej jednak, w orzecznictwie przyjmuje się, że ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09). Dla oceny zaistnienia tych przesłanek istotna jest bowiem także jej sytuacja we wcześniejszym okresie. Pogląd ten referendarz sądowy w pełni podziela. Ponadto, należy mieć na uwadze, że na obecnym etapie postępowania należnym w sprawie kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 49.399 zł. Porównując tę kwotę z wysokością przychodów uzyskiwanych przez spółkę w latach przednich przyjąć należy, że nie jest kwota, która przekraczałaby jej możliwości finansowe. Wskazać również należy, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). W niniejszej sprawie, Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie przerzucać koszty prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd (referendarz sądowy) rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.