III SA/Wa 1252/17

Dnia 7 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 1 czerwca 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. T. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Spółką") złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r. Do skargi Skarżąca załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu Spółka wskazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym na rachunkach bankowych. Skarżąca podniosła jednocześnie, że gdyby nawet posiadała takie środki, to i tak nie mogłaby nimi dysponować z uwagi na dokonane zabezpieczenie zobowiązania podatkowego na majątku Spółki. Z kolei z oświadczeń o majątku i dochodach spółki wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 500 000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, wysokość zysku lub strat za ostatni rok według bilansu 119 898,05 zł (dane te dotyczą 2015 r.). W dniu 15 kwietnia 2016 r. Spółka zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą i nie prowadzi jej od tego czasu. Do wniosku Skarżąca załączyła decyzję o zabezpieczeniu, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz zarządzenie zabezpieczenia z dnia 24 marca 2015 r. W wykonaniu wezwania Starszego Referendarza Sądowego Spółka przedłożyła potwierdzenia sald na dzień 31 grudnia 2015 r. i 31 grudnia 2016 r. zbiorczą informację o saldach na rachunkach bankowych na dzień 31 marca 2017 r., listę operacji na rachunku za marzec i kwiecień 2017 r., wyciągi z rachunku dotyczące 2015 r., oświadczenie jedynego członka zarządu Spółki z dnia 24 kwietnia 2017 r. Ponadto Skarżąca wyjaśniła, że z uwagi na zajęcie środków na rachunkach bankowych Spółki, faktycznie nie prowadzi działalności już od maja 2015 r. W 2017 r. Spółka nie osiągnęła żadnych przychodów i nie składała deklaracji VAT-7. Skarżąca wskazała, że sprawozdanie finansowe i zeznanie podatkowe za 2016 r. nie zostały jeszcze sporządzone, ponadto, jedyny wspólnik Spółki i członek zarządu nie posiada środków na dokonanie jakichkolwiek dopłat do Spółki. Źródłem finansowania ustanowionych w sprawie pełnomocników jest pożyczka zaciągnięta od rodziny przez wspólnika. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Zarzuciła w nim błędne stwierdzenie, iż Spółka nie przedłożyła wszystkich dokumentów dotyczących jej rzeczywistego stanu majątkowego. Spółka wskazała także, że dokonanie dopłat od wspólnika na rzecz Skarżącej nie jest możliwe wobec treści oświadczenia jedynego wspólnika Spółki z dnia 24 kwietnia 2017 r. oraz decyzji z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie zabezpieczenia kwoty 13 038 615 zł na majątku Skarżącej. Spółka dodała, że w jej ocenie, podstawą rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy winna być sytuacja majątkowa Spółki, a nie jej wspólników. Odnosząc się z kolei do kwestii ponoszenia przez Spółkę kosztów wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników Skarżąca zaznaczyła, że są one nieporównywalnie niższe od wysokości wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie, wobec czego bezzasadne jest czynienie Spółce zarzutu z tego powodu. Skarżąca ponownie wskazała, że faktycznie zawiesiła ona prowadzenie działalności gospodarczej już w kwietniu 2015 r. i od tego momentu do dnia dzisiejszego nie uzyskuje przychodów, zaś wszystkie posiadane przez nią środki na rachunkach bankowych zostały zabezpieczone na mocy decyzji z dnia 24 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżąca wnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczyć należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Nie ulega wątpliwości, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz przedstawionej przez nią informacji dotyczącej sytuacji finansowej, Sąd stwierdza, że powyższe przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do przyznania zwolnienia od uiszczenia kosztów sądowych, nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. Należy podkreślić, iż aby móc ocenić sytuację strony i na jej podstawie prawidłowo rozpoznać wniosek, sąd musi zapoznać się z dokumentami świadczącymi o jej sytuacji, nie można tego uczynić na podstawie domniemań. Przy czym w P.p.s.a jednoznacznie wskazano, iż to wnioskodawca ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek. Nie można przerzucić tego obowiązku na sąd, albowiem tylko strona skarżąca ma interes prawny, aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy. W niniejszej sprawie Spółka podniosła, że wbrew stanowisku Starszego Referendarza Sądowego przedłożyła wszystkie wymagane dokumenty celem oceny jej sytuacji majątkowej, nie była w stanie zabezpieczyć środków finansowych na pokrycie kosztów ewentualnych postępowań sądowych, zaś cały jej majątek został zabezpieczony na mocy decyzji z dnia [...] marca 2015 r. Odnosząc się do podnoszonych przez spółkę trudności finansowych zauważyć należy, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności, np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Również sam fakt zabezpieczenia jej środków finansowych nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak przyjęto w orzecznictwie ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy niezbędne jest dokonanie analizy przebiegu zmian sytuacji finansowej Spółki, która pozwoli ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. W ocenie Sądu, argumentacja Skarżącej ogranicza się do wskazania, że na skutek wydania decyzji o zabezpieczeniu na majątku Spółki kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług była zmuszona do zawieszenia działalności gospodarczej, a w rezultacie nie osiąga ona obecnie żadnych dochodów z tej działalności i nie dysponuje żadnym majątkiem. Sąd podziela stanowisko Starszego Referendarza Sądowego, iż sama okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej przez Spółkę nie może stanowić wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Podobnie należy ocenić fakt zajęcia na zabezpieczenie rachunków bankowych przedsiębiorcy. Biorąc pod uwagę brzmienie art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zauważyć należy, że Skarżąca w okresie zabezpieczenia miała chociażby możliwość dokonania za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego, po przedstawieniu przez nią wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Fakt zabezpieczenia rachunku bankowego nie był zatem tożsamy z całkowitą niemożliwością korzystania przez obowiązanego z rachunku bankowego. Należy podkreślić, że Spółka w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, a tym samym z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Nie sposób zgodzić się także ze stanowiskiem Skarżącej, iż podstawą rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy winna być jedynie sytuacja majątkowa Spółki, a nie jej wspólników. Wskazać w tym miejscu należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może pozyskać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 796/11, postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., II GZ 123/12, postanowienie NSA z dnia 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Jednocześnie podkreślenia wymaga fakt, iż nawet gdy umowa spółki nie przewiduje możliwości żądania dopłat od wspólników, wnioskodawca w pierwszej kolejności powinien zwrócić się do wspólników spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Zdaniem Sądu, Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe, poprzestając na lakonicznym i gołosłownym stwierdzeniu, że z uwagi na brak majątku jedyny wspólnik Spółki nie jest w stanie dokonać stosownych dopłat, na co zwrócono uwagę także w zaskarżonym postanowieniu. Sąd zauważa, że Spółka nie wyjaśniła jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa jej wspólnika, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów (np. odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez wspólnika, wyciągów z jego rachunków bankowych). W ocenie Sądu, ograniczenie się przez Skarżącą do przedstawienia oświadczenia jedynego wspólnika Spółki o braku posiadania środków finansowych umożliwiających jakiekolwiek partycypowanie w kosztach postepowania nie jest wystarczające dla uznania, że Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Zaznaczyć należy, że wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA: z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11). Odnosząc się z kolei do zarzutu Skarżącej co do traktowania jej w gorszy sposób z uwagi na korzystanie z pomocy profesjonalnych pełnomocników, zarzut ten uznać należy za bezzasadny. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu w prawidłowy sposób uwzględniono powyższą okoliczność, wskazując, iż wygospodarowanie przez Spółkę środków na pokrycie wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników ze środków pochodzących z pożyczki od rodziny członka zarządu nie wyklucza możliwości ich zagospodarowania również na pokrycie chociażby w części wpisu sądowego od skargi, tym bardziej, że udział profesjonalnych pełnomocników na obecnym etapie postępowania nie ma charakteru obligatoryjnego. Biorąc zatem pod uwagę, że Skarżąca nie przedstawiła w sposób pełny i wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej i finansowej, w zaskarżonym postanowieniu słusznie odmówiono Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.