III SA/Wa 1372/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, po rozpoznaniu w dniu 13 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. F. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący – T. F. , w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że przyznano mu już prawo pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1317/14 prowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej "WSA w Gdańsku"), na dowód czego przytoczył uzasadnienie wydanego w tej sprawie postanowienia. Z treści formularza wynika, że Skarżący nie posiada obecnie stałej pracy. Utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga dochód w wysokości ok. 1.000 zł. Podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i córką. Żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.750 zł brutto. Poza domem, którego zakup sfinansowano kredytem Skarżący nie posiada innych nieruchomości. Posiada natomiast dwa samochody o wartości odpowiednio 19.000 zł i 3.000 zł. Wśród kosztów utrzymania wymienił: ratę kredytu (1.086 zł), opłaty: za telewizję (64 zł), wywóz odpadów (50 zł), wodę (100 zł), energię elektryczną (173 zł), podatek od nieruchomości (93 zł). Skarżący przedstawił zeznanie podatkowe, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony, zawiadomienia o terminach spłaty kredytu, dokumenty obrazujące bieżące wydatki, wyciągi bankowe. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Wskazał, że bezzasadnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy. Podkreślił, że przedłożył dokumenty potwierdzające jego sytuację majątkową i rodzinną. Skarżący podał, że korzysta z pomocy rodziny, a okoliczność ta została uwzględniona w przedłożonym przez niego postanowieniu WSA w Gdańsku. Wniósł o dołączenie do sprawy dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej zgromadzonych w aktach sprawy prowadzonej przed tym Sądem. Zarządzeniem z dnia 8 września 2015 r. wezwano Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji poprzez wskazanie i udokumentowanie wysokości pomocy świadczonej przez rodziców żony Skarżącego oraz podanie innych informacji o przyczynach uniemożliwiających mu poniesienie kosztów sądowych. W odpowiedzi Skarżący podał, że teściowa pomaga jego rodzinie dokonując drobnych zakupów żywnościowych, odzieżowych oraz środków czystości. Oświadczył, że nie może podjąć lepiej płatnej pracy, bo "w tym roku zostałem sierotą i muszę opiekować się swoją starszą siostrą, która jest bardzo ciężko chora." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć, zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "P.p.s.a."). Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym wymagalnym kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Skarżący jest także zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w 8 innych sprawach przed tut. Sądem w kwocie po 100 zł każdy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić - w sposób bardzo rzetelny - okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Skoro zatem obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a., obciąża wnioskodawcę, powinien on złożyć pełne, jasne, a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu stanu majątkowego jest uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych w trybie art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08 – dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 180/09, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 184/12 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 182/12 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując analizy złożonego przez Skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych dokumentów, Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Jakkolwiek zadeklarowany przez Skarżącego dochód miesięczny w gospodarstwie domowym, wynoszący ok 2.286,00 zł, nie jest znaczny, to jednak Skarżący jest posiadaczem dwóch samochodów osobowych o wartości odpowiednio 19.000,00 zł i 3.000,00 zł. Najistotniejszym wydatkiem wskazanym przez Skarżącego jest rata kredytu w kwocie 1.086,00 zł/mies. W ocenie Sądu, okoliczność spłaty kredytu nie może być uznana za przemawiającą za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, dostępne na stronie www.cbois.nsa.gov.pl). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne na stronie www.cbois.nsa.gov.pl ). Z tego względu należy uznać, że skoro Skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, a także ponosi koszty płatnej telewizji w wysokości 64,00 zł/ mies., to ma również możliwość poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł. Ponadto według orzecznictwa sądów administracyjnych posiadanie majątku, w tym ruchomości np. samochodów, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skarżący – mimo przedłożenia szeregu dokumentów - nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Należy zwrócić uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanym przez Skarżącego dochodem, a wydatkami. Zadeklarowany dochód wynosi ok. 2.286,00 zł, tymczasem tylko ujawnione przez Skarżącego stałe obciążenia finansowe wynoszą ok. 1.566,00 zł miesięcznie. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób pokrywa opłaty za energię, telefon, czy wydatki na zakup biletu miesięcznego, a także koszty utrzymania i eksploatacji dwóch samochodów, które przecież niewątpliwie obciążają jego domowy budżet. Skarżący co prawda w sposób ogólnikowy wyjaśnił, że drobne wydatki na wyżywienie, odzież i środki czystości pokrywa treściowa. Nie wskazał jednak, czy pomoc ta ma charakter systematyczny, jaka jest jej wartość, a także nie udokumentował wymienionych okoliczności, pomimo wezwania. Reasumując należy stwierdzić, że Skarżący nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i rodzinnego w sposób pozwalający na pełną i rzetelną ocenę złożonego wniosku. Złożone oświadczenia, w zakresie źródeł dochodów, struktury wydatków, a także ewentualnej pomocy ze strony rodziny, rodzą uzasadnione wątpliwości, które wykluczają przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a, orzekł, jak w sentencji postanowienia.