III SA/Wa 1838/16

Dnia 18 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.S. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 21 lutego 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2010 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. P.S. (zwany dalej "Skarżącym") złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2010 r. W skardze zawarto również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał na swoją trudną sytuacją finansową spowodowaną m.in. trwającą kontrolą podatkową oraz zatrzymaniem należnego zwrotu podatku VAT w kwocie ponad 5 000 000 zł. Powołał się nadto na wszczęte wobec niego postępowanie egzekucyjne, w toku którego zajęto rachunki bankowe, ruchomość oraz należności od kontrahentów, a także na zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej od stycznia 2016 r. Na działalność tę oraz zakupione nieruchomości posiadał kredyty, których aktualny stan podał. Nieruchomości te również zajęto, stąd ich sprzedaż jest niemożliwa. Skarżący podkreślił, iż nie posiada stałego źródła dochodu oraz środków pozwalających na utrzymanie siebie oraz rodziny, tj. niepracującej żony i dwóch córek. Skarżący ujawnił posiadane nieruchomości oraz wierzytelności. Do majątku zaliczył też samochód osobowy. Jako źródło utrzymania wskazał wynagrodzenie za pracę w wysokości 1 850 zł brutto. W wykonaniu wezwania Starszego Referendarza Sądowego Skarżący wyjaśnił, że obecnie nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego, zaś w [...] r. rozwiódł się z żoną. W wyroku rozwodowym Sąd ustalił udział ojca w kosztach utrzymania dzieci na poziomie 4 000 zł. Wśród wydatków Skarżący wymienił alimenty (4 000 zł), opłatę za wynajęty pokój (400 zł+100 zł za prąd, wodę), jedzenie (1 500 zł), leki i suplementy (100 zł), ubrania (300 zł), koszty podróży (400 zł), podatek od nieruchomości położonych w W. i w W. przy ul. [...] (50 zł miesięcznie). Łącznie wydatki wynoszą 6 850 zł i są finansowane z wynagrodzenia za pracę oraz działalności gospodarczej. Dodatkowo Skarżący ponosi koszty obsługi prawnej. Opisując stan posiadania wyjaśnił, że w mieszkaniu przy ul. [...] w W. mieszkają córki wraz z matką i to ona ponosi koszty z nim związane. Mieszkanie przy ul. [...] w W. jest zajmowane przez nielegalnego posiadacza, z którym Skarżący prowadzi szereg spraw sądowych. Dom w T. jest wynajmowany w zamian za ponoszenie kosztów i opiekę nad matką Skarżącego. Do majątku Skarżący zaliczył także dwie działki, które nie są wynajmowane. Ujawnił, że w 2016 r. posiadał dwa kredyty hipoteczne. Ostatnie wpłaty z tego tytułu miały miejsce w styczniu i kwietniu ub.r., zaś ze względu na brak środków dalsze wpłaty były niemożliwe. Skarżący dodał, iż w przypadku nieruchomości przy ul. [...] w W. oraz w T. toczą się egzekucje komornicze. Przedstawił m.in. dokumenty dotyczące egzekucji, umowy najmu, zaświadczenie o wpłatach na poczet kredytu, wyciągi bankowe, oświadczenie byłej żony, umowy o pracę, wyrok rozwodowy, zeznania podatkowe. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie wyjaśnił, że dochód uzyskany w 2015 r. w wysokości 98 518,15 zł został przez niego wydatkowany w 2016 r. w łącznej kwocie 96 966,31 zł. Skarżący wskazał, że wspomniane wydatki poniósł na spłatę kredytów hipotecznych (14 766,31 zł), alimenty (48 000 zł) oraz pozostałe wydatki miesięczne (34 200 zł). Podniesiono także, że Skarżący był zatrudniony w spółce A. sp. z o.o. na stanowisku pracownika ochrony mienia i dokumentów od 1 grudnia 2015 r. na ½ etatu, zaś od 1 stycznia 2016 r. na ¾ etatu. Obecnie zatrudniony jest w wyżej wspomnianej spółce na cały etat. Skarżący podkreślił także, że nie pełni funkcji prokurenta spółki od 8 sierpnia 2016 r. Wyjaśniono nadto, że Skarżący uzyskuje okazjonalne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, która przez większą część roku jest zawieszona. Zaznaczono także, że na majątku Skarżącego dokonano szeregu zajęć komorniczych, w związku z czym Skarżący ma zablokowane wszystkie składniki majątku uzyskane w latach poprzednich i nie ma możliwości zapłaty kosztów postępowania. Dodatkowo Naczelnik Urzędu Skarbowego W. prowadzi wobec Skarżącego egzekucyjne postępowanie zabezpieczające związane z zaskarżoną decyzją. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Mając na uwadze powołaną regulację prawną i wynikające z niej zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Z przedłożonych przez niego informacji wynika, że Skarżący uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie 2 000 zł brutto oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, która okazjonalnie jest przez niego odwieszana. Z zeznania podatkowego za 2015 r. wynika, że Skarżący uzyskał dochód w wysokości 98 518,15 zł, w tym w kwocie 95 641,07 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Jak wyjaśnił, został on wydatkowany w 2016 r. w kwocie 96 966,31 zł na spłatę kredytów hipotecznych (14 766,31 zł), alimenty (48 000 zł) oraz pozostałe wydatki miesięczne (34 200 zł). Skarżący wskazał przy tym, że ponoszone przez niego wydatki wynoszą miesięcznie 6 850 zł, przy czym kwota 4 000 zł uiszczana jest przez niego na zapłatę alimentów. Ponadto Skarżący wskazał, że na jego majątek składają się: mieszkanie przy ul. [...] i przy ul. [...] w W., dom w T. oraz dwie działki. Skarżący zaznaczył, że nie uzyskuje żadnych przychodów w związku z posiadaniem powyższych nieruchomości. Sąd zwraca uwagę, że wykładnia systemowa art. 199 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., s. 320). Z oświadczeń Skarżącego wynika tymczasem, że dysponuje on majątkiem o znacznej wartości w postaci nieruchomości. Należy zauważyć, że jedynie w stosunku do dwóch z posiadanych przez Skarżącego nieruchomości prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Bezzasadny jest zatem argument Skarżącego, że ma on zablokowane wszystkie składniki majątku, co uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej Skarżącego pozostaje także podnoszona przez niego okoliczność, iż próby sprzedaży dwóch działek okazały się bezskuteczne i nie są obecnie wynajmowane. Ponadto w sprzeciwie Skarżący położył nacisk na okoliczność, iż łoży na utrzymanie córek oraz że część dochodu uzyskanego w 2015 r. przeznaczył na spłatę kredytów hipotecznych. Wobec powyższego podkreślenia wymaga, iż konieczność spłacania zobowiązań cywilnoprawnych (alimentów, kredytów) nie może przesądzać o zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 12 marca 2014 r., II GZ 96/14). Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14, z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14). W rezultacie sam fakt konieczności regulowania zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów postępowania i kosztów pełnomocnika z urzędu na Skarb Państwa. Poza tym, koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Zaznaczyć należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Zauważenia wymaga również fakt, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Co więcej, z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż prowadzenie działalności gospodarczej zobowiązuje przedsiębiorcę uzyskującego przychód do zabezpieczenia środków na poczet kosztów działalności gospodarczej, a zatem na poczet także kosztów takich jak w niniejszym postępowaniu (postanowienie NSA z dnia 12 września 2014 r., I FZ 339/14). Biorąc zatem pod uwagę okoliczność, iż Skarżący posiada znaczny majątek (kilka nieruchomości) oraz że zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] marca 2016 r., zaś w poprzednim roku Skarżący uzyskał dochód w wysokości 98 518,15 zł, w ocenie Sądu Skarżący miał i ma nadal możliwość zabezpieczenia w stosownym czasie środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego od skargi oraz sfinansowania kosztów pomocy prawnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.