III SA/Wa 1902/09

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2009 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia, a przede wszystkim - doświadczenia życiowego. 2. H. S. – dalej jako skarżąca lub strona – wnioskiem zawartym w skardze z 8 października 2009 r. wniosła o ustanowienie "obrony z urzędu poprzez wyznaczenie doradcy podatkowego lub radcy prawnego". Dołączyła kartę leczenia szpitalnego. 3. W wykonaniu wezwania z 3 listopada 2009 r., skarżąca nadesłała wypełniony formularz PPF, w którym zwróciła się o zwolnieni od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu (adwokata). W uzasadnieniu wskazała, że oznaczona decyzja Burmistrza nie miała uzasadnienia. Zdaniem skarżącej, wszystkie opłaty i podatki były wnoszone terminowo, natomiast "decyzje sądowe z dnia [...] listopada 2005 r. i z [...] września 2006 r. zapadły bez uprzedniego informowania strony". Według skarżącej, choroba, na którą cierpi, uniemożliwiała jej podjęcie terminowych działań. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Posiada dom o powierzchni 135 m.kw. i nieruchomość rolną o powierzchni 605 m. kw. Skarżąca wskazała, że utrzymuje się z dochodu miesięcznego w wysokości brutto 351,- zł. 4. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 20 listopada 2009 r., skarżąca przekazała zaświadczenie z OPS w T., ksero decyzji o przyznaniu zasiłku oraz ksero decyzji w sprawie zmiany wysokości przyznanego zasiłku, zaświadczenie z PUP w W. o zarejestrowaniu L. S. jako osobę bezrobotną, ksero rachunku za energię, ksero rachunku za gaz. Skarżąca wskazała ponadto, że środki na utrzymanie domu, w którym zamieszkuje, posiada z OPS w T. Pomoc w postaci żywności i odzieży otrzymuje od rodziny. Strona oświadczyła, że w przeciągu dwóch lat nie zbywała żadnych nieruchomości. 5. Referendarz sądowy zauważa, że w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanek wynikających z przepisu, tj. art. 246 p.p.s.a. (np. w sprawie o sygn. akt postanowienie z 10 stycznia 2008 r. sygn. I FZ 597/07, postanowieni z 16 stycznia 2008 r. sygn. I FZ 515/07, postanowienie z 21 lutego 2008 r. sygn. I FZ 31/08, postanowienie z 9 kwietnia 2008 r. sygn. I FZ 131/08). Referendarz dał wiarę skarżącej, co do jej twierdzeń o źródłach utrzymania i ich wysokości. Zestawienie najniższych nawet wydatków na koszty postępowania z wysokością dochodów skarżącej i jej rodziny oraz z wysokością wydatków, które ponosi na swoje utrzymanie, prowadzi do wniosku, że poniesienie wymagalnych kosztów sądowych mogłoby być przyczyną uszczerbku jej koniecznego utrzymania. Stąd decyzja o zwolnieniu od wpisu sądowego. 6. Referendarz sądowy wskazuje jednocześnie na fakt, że jedynym wymagalnym kosztem sądowym jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi. Mając natomiast na uwadze gotowość L. S., który pozostaje ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, do podjęcia pracy, co wynika z udokumentowanych regularnych wizyt w urzędzie pracy, nie można wykluczyć podjęcia przez niego pracy i poprawy sytuacji ekonomicznej. Nadto skarżąca uzyskuje świadczenie z pomocy społecznej i może liczyć na pomoc rodziny. Stąd decyzja o potencjalnie wymaganych w sprawie kosztach sądowych. 7. Decyzję o zwolnieniu od opłat kancelaryjnych, niewymagalnych jeszcze, referendarz sądowy uzasadnia prawem strony do zapoznania się z motywami wyroku, niezależnie od tego, czy uzasadnienie będzie sporządzane na jej wniosek, czy z urzędu: jest to konsekwencja odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu i wyraz wyważenia prawa strony do Sądu. 8. Co do przyznania stronie pełnomocnika referendarz sądowy zauważa, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach, których skarżąca nie oznaczyła w złożonym wniosku. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 u.p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącej, domniemana przez referendarza sądowego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Nie wskazuje na to też treść sporządzanych przez nią pism. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (sygn. postanowienia z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08). Skarżąca może też, o czym zostanie odrębnie poinformowana w wezwaniu na rozprawę, złożyć wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku – w razie oddalenia skargi. Od opłat w tym zakresie została skarżąca zwolniona już w tym postanowieniu. 9. Nadto Sąd orzeka w sprawie, na podstawie akt sprawy, nie jest związany zarzutami i powołaną podstawą prawną oraz nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art. 134 § 1 i § 2 u.p.p.s.a.). Zdaniem referendarza sądowego, na tym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powołania pełnomocnika – tak z uwagi na sposób działania Sądu Administracyjnego, jak brak przymusu adwokackiego i brak konieczności posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08). Zresztą z czynnościami tymi skarżąca – jak wynika z treści nadsyłanych pism – doskonale daje sobie radę, ponieważ w sposób jasny i przejrzysty formułuje oczekiwania i żądania, a te elementy, przy kryterium kontroli legalności c a ł e j sprawy, którą pełni Sąd Administracyjny – wystarczają. Orzeczenie o prawie do pełnomocnika nie pozbawia skarżącej do wystąpienia z kolejnym wnioskiem, kiedy udział pełnomocnika w sprawie będzie obowiązkowy, ad czym Sąd Administracyjny będzie czuwał i poinformuje skarżącą z urzędu. 10. Z tych powodów referendarz sądowy, uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.