III SA/Wa 1919/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 października 2013 r. po rozpoznaniu wniosku Y. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Y. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od towarów mi usług za poszczególne miesiące 2011 r. p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w jakimkolwiek zakresie Y. Sp. z o.o., dalej jako strona lub spółka, wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPPr z 22 sierpnia 2013 r. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała na to, że: - spółka nie podjęła działalności gospodarczej i nie posiada środków pieniężnych; - kwoty pieniężne wpływające od kontrahentów stanowiły kaucje, czyli sumy pieniędzy złożone jako gwarancja dotrzymania zobowiązania; - kaucja ta nie ma charakteru świadczenia ostatecznego; - skarżąca, jako podmiot pośredniczący w transakcjach miedzy podmiotami w Polsce i Chinach, nie mogła, wobec zablokowania przez organy podatkowe rachunków bankowych, uruchomić procedur handlowych; - wobec niedojścia do skutku transakcji, kaucje powinny być zwracane wpłacającym je; - spółka nie osiągnęła żadnego dochodu i utraciła cenne kontrakty gospodarcze; - wysokość kapitału zakładowego to [...] zł; - spółka posiada 4168 zł na rachunku bankowym. Do wniosku strona załączyła zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym regon. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 30 sierpnia 2013 r. o nadesłanie, w szczególności, zestawienia faktur VAT, wyciągów z rachunków bankowych, zestawienia należności i zobowiązań, wskazanie źródeł finansowania, etc – spółka złożyła pismo z 23 września 2013 r wraz z kserokopią "prośby o wydanie wyciągu z rachunku bankowego". W uzasadnieniu pisma strona wskazała, że nie podjęła działalności gospodarczej i nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego. Złożona na rachunek spółki kaucja nie ma charakteru świadczenia ostatecznego. Wobec niedojścia do transakcji, kaucje powinny zostać zwrócone wpłacającym z uwagi na niedostarczenie towarów i niezrealizowanie umowy. Spółka nie dysponuje fakturami VAT, ponieważ wpłata kaucji nie generowała potrzeby ich wystawienia. Zadeklarowała przekazanie Sądowi wyciągów z rachunków niezwłocznie po ich otrzymaniu z banków. Nadto nie posiada bilansu, rachunku zysków i strat z uwagi na nieprowadzenie działalności gospodarczej. Z tego też powodu jej działalność gospodarcza nie jest obecnie finansowana w jakikolwiek sposób.. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, o który strona zwraca się w sprawie - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, jeśli strona wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych prowadzi do konstatacji, że podstawowym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r. II OZ 140/09). Wpis od skargi, czyli jedyny koszt sądowy wymagany na obecnym etapie postępowania, wynosi w sprawie ponad 34 tys zł. Do tej wielkości należy zatem odnieść zdolność strony do wygospodarowania środków finansowych i przesłanki zastosowania prawa pomocy. Przede wszystkim należy zauważyć, że strona nie wykazała, że została pozbawiona z możliwości korzystania ze środków zgromadzonych – ewentualnie - na rachunkach bankowych. Odnośnie przekazanej informacji o zajęciu przez organy podatkowe rachunków bankowych , referendarz sądowy – niezależnie już od niepoznanego w pełni stanu rachunków - podziela pogląd, że blokada kont bankowych uniemożliwia spółce korzystanie z ewentualnych wolnych środków finansowych, jednakże w tej kwestii istnieje możliwość zastosowania przez stronę skarżącą środka wynikającego z przepisu art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. t.j. z 2012 r., poz. 1015 , ze zm.), z którego wnika, że istnieje możliwość dokonywania wypłat z zajętego rachunku bankowego za zgodą organu egzekucyjnego w celu poniesienia wydatków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą (zob też wyrok z 7.03.2006r I SA/Wr 113/05, postanowienie z 1 sierpnia 2013 r I Fz 327/13) czy podjęcie innych działań w celu zwolnienia wymaganych środków. Na ocenę zdolności spółki do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie ma jednak decydujący wpływ deklaracja spółki, co do złożenia (i sporządzenia) dokumentów księgowych i finansowych. Należy zauważyć, że udzielenie stronie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno mieć miejsce w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09, jak i z dnia 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest należyte wykazanie sytuacji majątkowej i finansowej spółki. W ocenie referendarza sądowego, spółka nie przedstawiła pełnej informacji o swojej sytuacji finansowej – ograniczając się do gołosłownych deklaracji nt okoliczności świadczących o niekorzystnej sytuacji finansowej spółki - co uniemożliwiło ocenę zasadności wniosku. To wnioskodawca winien wykazać, że stan majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych, a zatem powinien wykazać, w sposób nie budzący wątpliwości, stan majątku i środków finansowych. Powołanie się na okoliczność braku dokumentacji księgowej nie pozwala w całości zobrazować tego, w jakiej kondycji finansowej znajduje się spółka. Stąd zasadnie skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów oznaczonych w wezwaniu z 30 sierpnia 2013 r (postanowienie z 27 września 2012 r I Fz 295/12, I Fz 296/12, 2 grudnia 2009 r II FZ 531/09). Referendarz sądowy zwraca uwagę na fakt, że bilans, jako część sprawozdania finansowego, jest dokumentem opisującym sytuację finansową danego podmiotu gospodarczego na przełomie określonego odcinka czasu (zwykle roku obrachunkowego). Dokument ten, ze względu na swoją szczególną treść oraz funkcje, podlega dodatkowym rygorom określonym szczególnymi przepisami prawa. Podstawowe zasady prowadzenie księgowości i skutki (szeroko pojęte) nienależytego jej prowadzenia są uregulowane w ustawie z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, ustawie z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawie z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks Karny, ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz w ustawie z dnia z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy. Referendarz sądowy nadmienia, że strona, pomimo wezwania jej, nie przekazała wskazanych dokumentów wchodzących w skład sprawozdania finansowego umożliwiających całościową ocenę jej sytuacji finansowej i wykorzystania majątku. Brak sporządzenia i przedstawienia tych dokumentów pociąga za sobą konsekwencje w wielu dziedzinach prawa (prawie podatkowym, rachunkowości, prawie rejestrowym, karnym i in). Przede wszystkim jednak, z uwagi na funkcję sprawozdania finansowego i bilansu, w szczególności zarysowaną we wstępie, tj. opisanie sytuacji finansowej danego podmiotu gospodarczego - analiza tych dokumentów pozwala na wyciągnięcie wniosków na temat funkcjonowania przedsiębiorstwa. Pozwala także określić, jakimi zasobami majątkowymi i kapitałowymi dysponuje przedsiębiorstwo, stąd, w braku wykazania w inny sposób sytuacji majątkowej strony, rozstrzygniecie w zakresie prawa pomocy o kształcie wyrażonym w sentencji. Zdaniem referendarza sądowego, przedłożenie wybranych dokumentów (bilansu, rachunku zysków i strat) jest wstępnym i podstawowym warunkiem analizy wartości posiadanego przez podmiot prowadzący działalność gospodarcza majątku, zasobów finansowych i – co za tym idzie – możliwości uiszczenia wymagalnych w sprawie kosztów sądowych. Nikt tez nie powinien czerpać korzyści z niewypełnienia obowiązków, które są nałożone na jednostkę przepisami prawa, będące warunkiem wykazania sytuacji finansowej strony, a które to wykonanie obowiązków jest przejawem wyboru formy i sposobu prowadzenia działalności gospodarczej.. W ocenie referendarza sądowego, wyniki analizy deklaracji strony nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z danymi wynikającymi z bilansu czy z rachunku zysków i strat, ponieważ to z nich wynika – co do zasady - sytuacja finansowa i majątkowa danego podmiotu gospodarczego, o czym wyżej. Referendarz sądowy podziela pogląd, że wprawdzie w pewnych sytuacjach brak środków może zostać wykazany za pomocą jakichkolwiek dokumentów pozwalających określić sytuację majątkową osoby prawnej lub ułomnej osoby prawnej, w tym również oświadczeń składanych przez osoby upoważnione do jej reprezentowania (post. SN z 28 listopada 2007 r. V CZ 106/07), jednakże rodzaj tych dowodów zależy od rodzaju i charakteru osoby prawnej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów oraz od konkretnej sytuacji danej osoby prawnej (post. SN z 8 listopada 1976 r., I CZ 96/70). W razie wątpliwości sąd może zwrócić się o dostarczenie dodatkowych dokumentów finansowych – co właśnie miało miejsce w sprawie - potwierdzających złą sytuację finansową i brak środków. W ocenie referendarza sądowego, z uwagi na rozmiar i sposób prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej przez spółkę, czego ślady znajdują się w aktach podatkowych i w deklaracjach strony, niezbędne do szczegółowej oceny zdolności majątkowej spółki jest przedłożenie wskazanych powyżej dokumentów. Brak tych dokumentów natomiast uniemożliwia pełną ocenę sytuacji spółki i korzystne dla niej rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec nieprzekazania Sądowi materiałów, z których wynika sposób i rozmiar prowadzonej gospodarki finansowej przez spółkę, drugorzędne znaczenie ma nieprzekazanie wyciągów z rachunków bankowych za wskazany okres czynnego prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę. Tym samym w sprawie nie były oceniane zagadnienia związane z należytym planowaniem wydatków i uwzględnienia kosztów związanych z postępowaniem sądowym (podobnie postanowienie SA w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACZ 393/92 wokanda 1993/2/32cz postanowienie NSA z 25 maja 2006 r. II FZ 295/06, z 13 stycznia 2006 II Oz 1439/05 czy z 28 marca 2013 r II FZ 30/13), jak też przestrzeganie przez stronę (podmiot gospodarczy) reguł zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r.; GZ 71/04; ONSAiWSA 2005/1/8 czy postanowienie z 23 kwietnia .2013 r II FZ 227/13 CBOSA).. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.