III SA/Wa 2212/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Sp. j. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Sp. j. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych K. sp. j. z siedzibą w W. (dalej "Skarżąca", "Spółka"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że cały jej majątek trwały jest zajęty przez wierzycieli. Spółka nie ma więc możliwości ich sprzedaży celem uzyskania jakichkolwiek środków na uregulowanie wpisu. Zajęciu podlega także konto bankowe, co powoduje, że Skarżąca faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej. Zdaniem Skarżącej, brak zwolnienia jej z opłaty sądowej uniemożliwi realną obroną praw Skarżącej. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi 15.514.458,80 zł, zaś wartość środków trwałych 8.459.478,79 zł. Strata za ostatni rok wyniosła natomiast 1.746.165,79 zł. Skarżąca ujawniła stan rachunku bankowego, na którym widnieje debet w wysokości 127,05 zł. Powołała się na fakt ciążących na niej zobowiązań. Z uwagi na fakt, że dane zawarte w formularzu okazały się niewystarczające dla oceny możliwości finansowych Spółki, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 5 października 2018 r. Skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Spółki. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca nadesłała sprawozdanie finansowe za 2017 r. oraz wykaz środków trwałych. Jednocześnie Skarżąca wyjaśniła, że posiada 4 grube segregatory zawiadomień o zajęciu z Urzędu Skarbowego w W. kierowane do kontrahentów i innych instytucji współpracujących ze Skarżącą. Podała, że posiada zablokowanie rachunki bankowe w [...] S.A. i przesłała wyciągi z rachunku bankowego za okres od kwietnia do września 2018 r. Skarżąca wyjaśniła, że w związku z zajęciem rachunków bankowych Spółki oraz wspólników, Spółka ani wspólnicy nie mają możliwości dysponowania nimi, natomiast środki wpływające na rachunek mogą być wykorzystane przez Spółkę jedynie na zapłatę bieżących wynagrodzeń (w tym ZUS i podatku PIT 4R). Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych wolnych środków na pokrycie kosztów sądowych. Nie posiada też innych składników majątkowych. Nadto, wspólnicy Spółki także nie posiadają środków na pokrycie kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację finansową oraz rosnące zadłużenie z tytułu należności podatkowych wobec Skarbu Państwa. Ponadto, zgodnie z oświadczeniem, wspólnicy Spółki nie posiadają udziałów w innych spółkach prawa handlowego. Jednocześnie wskazano na brak wypłacania wynagrodzeń dla pełnomocnika, bowiem koszty te będą uzależnione od wyniku toczącego się postępowania i mają zostać ustalone po jego zakończeniu. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki, w tym między innymi możliwość przydzielenia stronie prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd (referendarz sądowy) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Trzeba zatem podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych. Dokonując oceny wniosku złożonego przez Spółkę należało przede wszystkim pamiętać, iż jest ona osobą prawną, która winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania tej działalności jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania spółki i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). Rozpoznając przedmiotowy wniosek w powyższym świetle referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Zauważyć należy, że w 2017 r. Skarżąca uzyskała przychody i zyski w wysokości 1.104.870,62 zł, jednocześnie wykazując koszty i straty w wysokości 2.851.036,41 zł. Przy czym same tyko koszty ogólne zarządu wyniosły 1.088.977,92 zł. Nadto, w latach 2015-2016 Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i była to działalność dochodowa. Poziom przychodu obrazują zeznania podatkowe wspólników – za 2016 r., przychód Spółki wyniósł 87.294.492,54 zł (dane na podstawie informacji PIT/B). Oznacza to, że każdy ze wspólników osiągnął w tym czasie przychód z działalności gospodarczej na poziomie 43.647.246,27 zł, co również wynika z zeznania podatkowego wspólnika Spółka K. S. za 2016 r. (PIT-36L). Natomiast w 2015 r. przychód Spółki wyniósł 2.649.227.334,73 zł (PIT/b), zaś przychód na wspólnika wyniósł 1.324.613.667,37 (PIT/B, PIT-36L). Powyższe dane świadczą o prowadzeniu działalności gospodarczej na znaczną skalę. Skarżąca odnotowywała znaczące obroty, generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Tylko z porównania tych kwot wynika, że posiadała ona nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w uzyskiwaniu przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca miała zatem możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochód (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14, postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14). Nie bez znaczenia jest również fakt, że podmiotem ubiegającym się o prawo pomocy jest spółka jawna. W orzecznictwie wyrażono natomiast pogląd, iż dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki jawnej, ale także sytuacja jej wspólników. W postanowieniu z 7 kwietnia 2009 r. (I FZ 70/09, CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził mianowicie, że nieuzasadnione byłoby przyjęcie, iż przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach. W rezultacie dla pozytywnego rozpoznania wniosku spółki jawnej, nie jest wystarczającą podstawą brak możliwości poniesienia przezeń kosztów postępowania. Konieczne jest bowiem jeszcze uprzednie zbadanie, czy na uiszczenie tych kosztów pozwala stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki. Biorąc zatem pod uwagę, że każdy ze wspólników osiągnął w 2016 r. przychód z działalności gospodarczej na poziomie 43.647.246,27 zł, natomiast w 2015 r. przychód na wspólnika wyniósł 1.324.613.667,37, trudno zgodzić się z argumentem Skarżącej, iż ani ona, ani jej wspólnicy nie posiadają środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. W tej sytuacji nie może mieć decydującego znaczenia fakt, iż w chwili obecnej wysokość obrotów Skarżącej spadła w porównaniu z latami 2015-2016. W dalszym bowiem ciągu skala tych obrotów nie jest mała. Natomiast okoliczność, że Skarżąca ponosiła we wskazanych okresach wydatki w związku z działalnością gospodarczą oznacza, iż posiadała środki na ich pokrycie. Zauważyć należy, że obowiązkiem Skarżącej jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą było zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami. Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu prowadzenia Spółki, niemniej Skarżąca nie może skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji, gdy mając świadomość toczącego się postępowania podatkowego, mogła przygotować się na ich poniesienie. Nie można też zapominać, iż Skarżąca posiada środki trwałe o wartości (jak sama zadeklarowała) 8.459.478,79 zł. Są wśród nich – co wynika z ewidencji tych środków – zarówno grunty i nieruchomości zabudowane, jak i ruchomości, w tym samochody. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2012 r. (II GZ 478/12) od strony można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (zob. też postanowienie NSA z 15 kwietnia 2016 r., I FZ 565/15). Co istotne w sprawozdaniu finansowym za 2016 r. wskazano również, że Skarżąca udzieliła pożyczki – zgodnie z umową - w wysokości 40.000.000 zł. Zauważyć również należy, że Skarżąca liczy się z koniecznością poniesienia wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Jak sama oświadczyła, koszty jego wynagrodzenia będą uzależnione od wyniku toczącego się postępowania i mają zostać ustalone po zakończeniu sprawy. Referendarz sądowy nie widzi zatem powodu, dla którego Skarżąca nie mogłaby także sfinansować kosztów związanych ze swym udziałem w tym postępowaniu. Brak jest bowiem podstaw by wydatki związane z obsługą prawną traktować w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż tego typu zobowiązania umowne nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącą postępowaniem kasacyjnym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.