III SA/Wa 2228/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca – P. Sp. z o.o. z siedzibą w W., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że działalność Spółki została zagrożona już na etapie rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji. Doprowadziło to do znacznego ograniczenia działalności operacyjnej, co z kolei znajduje odzwierciedlenie w wynikach finansowych Spółki. Skarżąca oświadczyła, że na dzień złożenia wniosku nie posiada jakichkolwiek środków trwałych o wartości przekraczającej 10.000 zł. Środki zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych wyniosły na dzień 31 sierpnia 2018 r. łącznie 3.049,67 zł. Poprzedni rok bilansowy Spółka zamknęła stratą w wysokości 3.939.123,01 zł. W obecnym roku strata wynosi 30.001,88 zł. Spółka od 10 miesięcy faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, a tym samym nie uzyskuje żadnych przychodów. Bieżące wydatki, w tym na obsługę prawną pochodziły ze środków własnych Prezesa Zarządu. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie przewyższa możliwości finansowe Spółki. Zdaniem Spółki, w celu ochrony prawa Spółki do sądowej kontroli decyzji administracyjnej wniosek jest konieczny i zasadny. Skarżąca podała, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych wynosi 9.1114,43 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 3.939.123,01 zł. Skarżąca ujawniła ponadto, że stan konta to minus 385,03 zł, zaś środki zgromadzane w kasie wynoszą 3.049,67 zł. Z uwagi na fakt, ze dane zawarte w formularzu były niewystarczające do oceny możliwości finansowych Spółki, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 11 października 2018 r. wezwano Skarżącą reprezentowaną przez pełnomocnika profesjonalnego do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Spółki poprzez nadesłanie: - odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego Spółki oraz ewentualnie zgłoszeń aktualizacyjnych składanych zgodnie z art. 5 i art. 9 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2017 r. poz. 869 ze zm.); - sprawozdania finansowego Spółki za lata 2016 i 2017 - zeznań podatkowych CIT-8 za rok 2016 i 2017, - wykazu środków trwałych; - zestawienia faktur VAT za ostatnie 6 miesięcy ze wskazaniem wysokości należności pieniężnej, daty i kontrahenta; - wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Spółki za ostatnie 6 miesięcy z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz w przypadku rachunków zamkniętych do nadesłania dokumentów potwierdzających zamknięcie tych rachunków; - informacji dot. możliwości pokrycia kosztów sądowych przez wspólnika Spółki oraz wskazania ilości i wartości udziałów posiadanych przez wspólnika Spółki w innych spółkach prawa handlowego wraz ze wskazaniem danych identyfikacyjnych spółek, w których wspólnik posiada udziały; - informacji dot. wysokości wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika; - innych informacji, które spółka uzna za istotne. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 16 października 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych dokumentów upływał wraz z dniem 23 października 2018 r. Przy piśmie z dnia 23 października 2018 r. pełnomocnik Skarżącej nadesłał sprawozdania finansowe Spółki za lata 2016 i 2017 r. (przy czym za rok 2017 r. bez informacji dodatkowej), zeznania podatkowe za 2016 i 2017 r., wykaz środków trwałych (zestawienie obrotów i sald analitycznych), fakturę VAT z 10 maja 2018 r., dziennik księgowań, wyciągi z rachunków bankowych za okres od 7 listopada 2017 r. do 9 maja 2018 r. z trzech rachunków bankowych oraz wyciąg z jednego rachunku bankowego za okres od 1 września 2017 r. do 6 lutego 2018 r. Pełnomocnik oświadczył, że na dzień przygotowania pisma, Skarżąca nie posiada rachunku bankowego, a załączone wyciągi z rachunków bankowych przedstawiają ostatnie transakcje, jakie Spółka realizowała przed ich likwidacją. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki, w tym między innymi możliwość przydzielenia stronie prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd (referendarz sądowy) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Trzeba zatem podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych. Dokonując oceny wniosku złożonego przez Spółkę należało przede wszystkim pamiętać, iż jest ona osobą prawną, która winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania tej działalności jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania spółki i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). Rozpoznając przedmiotowy wniosek w powyższym świetle referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Z analizy przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że Spółka w roku 2015 uzyskała przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi w wysokości 34.432.474,54 zł, a koszty działalności operacyjnej wyniosły 34.301.023,87 zł. Zysk Spółki wyniósł 100.878,13 zł. W kolejnym roku tj. 2016 Skarżąca uzyskała przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi w wysokości 76.976.681,22 zł, a koszty działalności operacyjnej wyniosły 77.473.485,74 zł. W 2017 r. Spółka osiągnęła natomiast przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi w wysokości w wysokości 11.583.816,44 zł, koszty działalności operacyjnej wyniosły 13.578.282,14 zł, natomiast pozostałe koszty operacyjne wyniosły 1.878.275,48 zł. Strata Spółki wyniosła 3.939.123,01 zł. Powyższe dane świadczą o prowadzeniu działalności gospodarczej na znaczną skalę. Skarżąca odnotowywała znaczące obroty, generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Tylko z porównania tych kwot wynika, że posiadała ona nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w uzyskiwaniu przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca miała zatem możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 74.196 zł. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochód (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14, postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14). Natomiast fakt, że strata w 2017 r. wyniosła niespełna 4 mln złotych, wynika z zaliczenia przez Spółkę w koszty m.in. straty ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych w wysokości 70.329,56, innych kosztów operacyjnych 1.878.275,48 zł (przy czym koszty te w 2016 r. wyniosły jedynie 285,07 zł). Spółka poniosła ponadto w 2017 r. koszty z działalności operacyjnej w postaci usług obcych 1.142.605,76 zł czy też koszty wynagrodzeń w wysokości 605.281,90 zł (przy czym przeciętna liczba zatrudnionych w tym roku obrotowym wyniosła 8 osób). Nie umknęło również uwadze referendarza sądowego, że koszty wynagrodzenia zarządu w 2017 r. wyniosły 38.196,00 zł. Nadto, z analizy nadesłanych dokumentów wynika, że w 2017 r. nastąpiło zmniejszenie wartości posiadanych przez Spółkę środków trwałych. Spółka dokonała likwidacji środków trwałych w postaci urządzeń technicznych i maszyn na kwotę 83.595.79 zł oraz sprzedaży tego rodzaju środków trwałych w kwocie 63.555,61 zł. Natomiast przedstawiony przez pełnomocnika Skarżącej dokument "Zestawienie obrotów i sald kont analitycznych", wymieniony w załączniku pisma pełnomocnika jako "wykaz środków trwałych", wymienia jako urządzenia technicznych i maszyny jedynie termohigrometr i wskazuje persaldo 9.114,43 zł. Referendarz sądowy zauważa jednak, że z nadesłanego przez pełnomocnika dziennika księgowań za rok obrotowy 2018 wynika, że dokonano m.in. następujących księgowań "ubezpieczenie mienia P. (od 07.07.2017-06.07.2018)" na kwotę 4.320 zł, "ubezpieczenie mienia P. 06/2018" na kwotę 1.728 zł, "ubezpieczenie CITROEN 07/2018" na kwotę 38,60 zł, "ubezpieczenie MAZDA 07/2018" na kwotę 753 zł. Powyższe świadczy o ponoszeniu przez Spółkę kosztów ubezpieczeń majątku, co może stanowić o posiadaniu przez Spółkę innych środków trwałych, nie wymienionych w nadesłanym przez pełnomocnika dokumencie. Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu prowadzenia Spółki, niemniej Skarżąca nie może skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji, gdy mając świadomość toczącego się postępowania podatkowego, mogła przygotować się na ich poniesienie, tym bardziej, że ponosiła w tym czasie pozostałe koszty prowadzenia działalności. Jednocześnie zauważyć należy, że Skarżąca ponosi koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Co prawda Skarżąca pomimo wezwania nie wskazała wysokości wynagrodzenia pełnomocnika, jednak jak sama wskazała, bieżące wydatki, w tym na obsługę prawną pochodziły z środków własnych Prezesa zarządu. Referendarz sądowy nie widzi zatem powodu, dla którego Skarżąca nie mogłaby także sfinansować kosztów związanych ze swym udziałem w tym postępowaniu. Brak jest bowiem podstaw by wydatki związane z obsługą prawną traktować w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż tego typu zobowiązania umowne nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Nadto za niewystarczające referendarz sądowy uznał złożone przez pełnomocnika Skarżącej oświadczenie o braku możliwości pokrycia kosztów sadowych przez wspólnika Spółki na dzień przygotowania pisma stanowiącego odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego. Oświadczenie to nie daje bowiem pełnego obrazu możliwości finansowych wspólnika. W efekcie nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniałby, że istotnie zdobycie tych środków od wspólnika jest niemożliwe. Nie udzielono ponadto odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego dotyczące posiadanych przez wspólnika Spółki udziałów bądź akcji w innych spółkach prawa handlowego. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie koszty prowadzonego przez Skarżącą postępowania sądowoadministracyjnego przerzucać na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd (referendarza sądowy) rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6 grudnia 2016 r., I SA/Go 319/16). Zwrócić ponadto należy uwagę, że Skarżąca nie odpowiedziała w pełni na wezwanie referendarza sądowego – nie nadesłała pełnego sprawozdania finansowego za 2017 r. (brak informacji dodatkowej). Nie nadesłała również wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 6 miesięcy (wyciągi obejmowały okres 7 listopada 2017 r. do 9 maja 2018 r. oraz od 1 września 2017 r. do 6 lutego 2018 r.). Pełnomocnik Skarżącej wskazał co prawda, że Spółka nie posiada rachunków bankowych, a załączone wyciągi przedstawiają ostatnie transakcje, jakie Spółka realizowała przed ich likwidacją, jednak oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z nadesłanym formularzem wniosku PPPr, w którym Skarżąca wskazała na posiadanie rachunku bankowego w [...] i ujemne saldo rachunku wynoszące -385,03 zł. Dodać należy, że Skarżąca w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 11 października 2018 r. została zobowiązana do nadesłania dokumentów potwierdzających zamknięcie rachunków bankowych w przypadku rachunków zamkniętych. Takowych Spółka nie nadesłała. Skarżąca nie nadesłała również zgłoszenia identyfikacyjnego Spółki i ewentualnych zgłoszeń aktualizacyjnych, które potwierdziłyby, jakie rachunki posiada bądź posiadała Skarżąca. Powyższe może wskazywać, że Spółka w celu uniknięcia analizy przez referendarza sądowego aktualnych przepływów finansowych Spółki, wskazała na likwidację rachunków. W odniesieniu do powyższego referendarz sądowy zauważa, że to w interesie wnioskodawcy jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem (referendarzem sądowym), który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (por. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r.. sygn. akt I OZ 179/12). Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Z tych wszystkich względów referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.